شوک قیمت برنج خارجی؛ پاکستانی ۳.۸۵ میلیون شد، هندی ۲.۴۹ میلیون تومان
قیمت برنج خارجی در روز یکشنبه ۱۸ مرداد ۱۴۰۵ در حالی در سطوح بالایی تثبیت شده که بازار با چند نیروی متفاوت روبهروست. از یک طرف، موجودی کالا و آغاز فصل برداشت داخلی مانع از ایجاد کمبود فوری شده و از سوی دیگر، مشکلات تأمین ارز واردکنندگان، هزینه حملونقل و محدودیت ثبت سفارش جدید، ریسک افزایش قیمت در ماههای آینده را بالا نگه داشته است.
نکته مهم این است که نمیتوان صرفاً براساس کشور مبدأ گفت برنج پاکستانی همیشه گرانتر از هندی است. نوع رقم، کیفیت محصول، میزان شکستگی، عطر، برند، سال برداشت و شیوه فرآوری نقش مهمی در قیمت دارند. آنچه امروز جلب توجه میکند، فاصله زیاد میان نمونههای اقتصادی هندی و سوپر باسماتیهای پاکستانی است.
جدول قیمت برنج هندی و پاکستانی امروز ۱۸ مرداد ۱۴۰۵
| نوع برنج | وزن | قیمت |
|---|---|---|
| برنج هندی دانهبلند شهر خاطرات | ۱۰ کیلوگرم | ۳ میلیون و ۱۲۰ هزار تومان |
| برنج هندی دانهبلند ۱۱۲۱ بندر | ۱۰ کیلوگرم | ۲ میلیون و ۴۹۰ هزار تومان |
| برنج پاکستانی سوپر باسماتی هزاردستان | ۱۰ کیلوگرم | ۳ میلیون و ۸۵۰ هزار تومان |
| برنج پاکستانی ۱۱۲۱ بهار نارنج | ۱۰ کیلوگرم | ۳ میلیون و ۱۰۰ هزار تومان |
این نرخها در تازهترین گزارش بازار ۱۸ مرداد ثبت شدهاند. قیمت «شهر خاطرات» در یک فروشگاه بزرگ اینترنتی نیز با نرخ پایه ۳ میلیون و ۱۲۰ هزار تومان و قیمت تخفیفی حدود ۲ میلیون و ۸۹۹ هزار تومان دیده میشود؛ موضوعی که نشان میدهد قیمت نهایی بسته به فروشگاه و تخفیف عرضهکننده میتواند متفاوت باشد.
برنج پاکستانی کیلویی ۳۸۵ هزار تومان شد
با تبدیل قیمت کیسهها به نرخ هر کیلو، برنج هندی ۱۱۲۱ بندر تقریباً کیلویی ۲۴۹ هزار تومان تمام میشود، در حالی که قیمت هر کیلو برنج پاکستانی سوپر باسماتی هزاردستان به ۳۸۵ هزار تومان میرسد.
یعنی خریدار برای ۱۰ کیلو از محصول پاکستانی مورد اشاره یک میلیون و ۳۶۰ هزار تومان بیشتر میپردازد و این محصول حدود ۵۵ درصد گرانتر از برنج هندی ۱۱۲۱ بندر است.
اما همین مقایسه را نمیتوان به تمام محصولات تعمیم داد. برای مثال، برنج هندی شهر خاطرات سه میلیون و ۱۲۰ هزار تومان و برنج پاکستانی ۱۱۲۱ بهار نارنج سه میلیون و ۱۰۰ هزار تومان قیمت دارد؛ یعنی دو محصول از دو کشور مختلف تقریباً در یک سطح قیمتی قرار گرفتهاند.
بنابراین عبارت «برنج پاکستانی گران و برنج هندی ارزان است» بیش از حد سادهسازی شده است. شکاف اصلی در بازار امروز میان گونههای ممتاز سوپر باسماتی و محصولات اقتصادیتر ۱۱۲۱ دیده میشود.
چرا سوپر باسماتی پاکستانی گرانتر است؟
بخشی از اختلاف قیمت از کیفیت و جایگاه متفاوت محصول در بازار ناشی میشود. نمونههای سوپر باسماتی پاکستانی معمولاً به دلیل عطر، قدکشیدن دانه پس از پخت و شباهت بیشتر به ذائقه مصرفکنندگان برنج ایرانی، در بخش گرانتر بازار قرار میگیرند.
در مقابل، برنجهای هندی ۱۱۲۱ سالهاست بخش مهمی از مصرف رستورانها، مراکز تهیه غذا و خانوارهایی را تأمین میکنند که بهدنبال محصولی ارزانتر از برنج ایرانی ممتاز هستند. دادههای بازار نیز نشان میدهد برخی نمونههای ۱۱۲۱ در محدوده ۲.۵ تا سه میلیون تومان برای هر کیسه ۱۰ کیلویی قابل تهیهاند.
با این حال حتی در میان برنجهای هندی اختلاف زیادی وجود دارد. در هفتههای اخیر بعضی نمونههای ۱۰ کیلویی هندی تا محدوده ۳.۸ میلیون تومان قیمت خوردهاند. بنابراین کیفیت و برند گاهی تأثیری بیشتر از کشور مبدأ بر قیمت نهایی دارد.
قیمت برنج در بنکداری چقدر بود؟
بررسی قیمتهای عمدهفروشی نیز تصویر جالبی از بازار ارائه میکند. رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی در ۲۷ تیر اعلام کرده بود برنج هندی در بازار عمدهفروشی بین ۲۳۰ تا ۲۶۵ هزار تومان و برنج پاکستانی بین ۱۸۰ تا ۲۶۰ هزار تومان در هر کیلو معامله میشود.
این ارقام مربوط به متوسط دامنه محصولات در سطح بنکداری است و با قیمت خردهفروشی برندهای ممتاز قابل مقایسه مستقیم نیست. بستهبندی، برند، شبکه توزیع و حاشیه سود خردهفروش میتواند نرخ مصرفکننده را به شکل محسوسی بالاتر ببرد.
همین تفاوت توضیح میدهد چگونه ممکن است متوسط برنج پاکستانی در عمدهفروشی ارزانتر از برخی نمونههای هندی باشد، اما یک سوپر باسماتی پاکستانی خاص در فروشگاه به گرانترین محصول جدول تبدیل شود.
مشکل اصلی بازار؛ واردات برنج نصف شده است
یکی از مهمترین هشدارها برای ماههای آینده به وضعیت مالی واردکنندگان مربوط میشود. رئیس انجمن واردکنندگان برنج در ۳۱ تیر اعلام کرد به دلیل کاهش توان مالی شرکتهای واردکننده، حجم واردات حدود ۵۰ درصد پایین آمده است. او همچنین از معوقماندن طولانی مطالبات ارزی این بخش خبر داده است.
انجمن واردکنندگان پیشتر رقم مطالبات ارزی فعالان این بازار را حدود یک میلیارد یورو اعلام کرده و هشدار داده بود ادامه بلاتکلیفی میتواند ظرفیت تأمین برنج از خارج را مختل کند.
این مسئله برای قیمت آینده بسیار مهمتر از چند ده هزار تومان تغییر روزانه نرخ یک برند است. واردکنندهای که نتواند منابع خرید محموله گذشته را تأمین کند، توان سفارش دوباره از هند یا پاکستان را از دست میدهد. اثر چنین مشکلی نیز معمولاً با تأخیر در موجودی انبار و قیمت مصرفکننده ظاهر میشود.
ممنوعیت واردات برنج لغو شده یا نه؟
در این بخش از بازار ابهام خبری زیادی وجود داشته است. در ۲۲ تیر، مصوبهای منتشر شد که براساس آن «ممنوعیت ترخیص» برنج در فاصله اول مرداد تا پایان آبان برای سال ۱۴۰۵ لغو شده بود. این خبر در ابتدا بهعنوان لغو ممنوعیت فصلی واردات بازتاب گستردهای پیدا کرد.
اما چند روز بعد، مسئولان جهاد کشاورزی توضیح متفاوت و دقیقتری ارائه کردند. براساس این توضیح، مجوز صرفاً برای ترخیص محمولههایی است که از قبل در بنادر موجود بودهاند تا کالا آسیب نبیند؛ ثبت سفارش جدید در دوره برداشت همچنان انجام نمیشود و محدودیت فصلی برای واردات جدید برقرار است.
بنابراین، عبارت «واردات برنج کاملاً آزاد شده است» دقیق نیست. در مقابل، این ادعا که هیچ برنج خارجی در دوره برداشت قابل ترخیص نیست نیز صحیح نیست. شرایط فعلی یک وضعیت میانه است: محمولههای موجود امکان ترخیص دارند، اما طبق آخرین توضیح رسمی، ثبت سفارش تازه در این دوره متوقف است.
این محدودیت میتواند در صورت طولانیشدن مشکلات ارزی، به کاهش ورود کالا در ماههای آینده منجر شود؛ هرچند مقدار واقعی اثر آن به حجم موجودی انبارها و محمولههای از قبل خریداریشده بستگی دارد.
آیا فعلاً خطر کمبود برنج وجود دارد؟
دادههای فعلی از کمبود فوری حکایت نمیکند. رئیس اتحادیه بنکداران در اواخر تیر از وفور کالا خبر داده و گفته بود بازار برنج در شرایط رکود و عرضه مناسب قرار دارد. او قیمت برنج ایرانی را نیز در آن زمان بین ۲۹۰ تا ۴۵۰ هزار تومان اعلام کرده بود.
همچنین مقامهای بخش کشاورزی میگویند حدود ۷۵ درصد نیاز کشور از تولید داخل و بخش باقیمانده از واردات تأمین میشود. این برآوردها البته میان دولت و انجمن واردکنندگان یکسان نیست، اما همه منابع بر نقش مهم واردات در پوشش کسری بازار اتفاق نظر دارند.
آغاز برداشت داخلی نیز فعلاً یک عامل بازدارنده در برابر جهش شدید قیمت است. مقام کشاورزی مازندران از احتمال رشد ۱۰ تا ۱۵ درصدی تولید شلتوک استان در سال جاری خبر داده است.
پیشبینی قیمت برنج در نیمه دوم سال ۱۴۰۵
سه سناریو برای بازار قابل تصور است.
در سناریوی باثبات، ترخیص منظم محمولههای موجود، عرضه مناسب برنج داخلی و حل تدریجی مشکل ارزی واردکنندگان باعث میشود قیمت برنج هندی و پاکستانی در محدودههای فعلی نوسان کند. در این شرایط، رقابت میان برندها میتواند حتی به تخفیفهای مقطعی در خردهفروشی منجر شود. وضعیت فعلی عرضه و آغاز فصل برداشت از این سناریو حمایت میکند.
در سناریوی صعودی، ادامه عدم پرداخت مطالبات ارزی، کاهش توان واردکنندگان و محدودیت ثبت سفارش جدید باعث افت موجودی در ماههای بعد میشود. در چنین شرایطی، محصولات پرتقاضایی مانند سوپر باسماتی میتوانند سریعتر از نمونههای اقتصادی افزایش قیمت داشته باشند. کاهش ۵۰ درصدی واردات که انجمن واردکنندگان گزارش کرده، مهمترین علامت هشدار این سناریوست.
در سناریوی نزولی نیز اگر تولید داخلی فراتر از انتظار باشد و حجم زیادی از محمولههای موجود در بنادر وارد شبکه توزیع شود، فروشندگان برای تخلیه موجودی و تأمین نقدینگی مجبور به رقابت بیشتر خواهند شد. این وضعیت میتواند دستکم جلوی رشد بیشتر قیمت برنج خارجی را بگیرد.
در مجموع، بازار برنج وارداتی در ۱۸ مرداد ۱۴۰۵ با کمبود فوری مواجه نیست، اما در سطح قیمتی بالایی قرار گرفته است. برنج هندی ۱۱۲۱ بندر با ۲ میلیون و ۴۹۰ هزار تومان ارزانترین گزینه جدول و سوپر باسماتی هزاردستان با ۳ میلیون و ۸۵۰ هزار تومان گرانترین محصول مورد بررسی است.
فاصله یک میلیون و ۳۶۰ هزار تومانی این دو محصول نشان میدهد بازار بیش از گذشته براساس کیفیت و توان خرید خانوار چندپاره شده است. مهمترین ریسک ماههای بعد نیز نه صرفاً افزایش تقاضا، بلکه توان واردکنندگان برای تأمین ارز و سفارش محمولههای تازه خواهد بود.
قیمتها مربوط به رصد بازار در ۱۸ مرداد ۱۴۰۵ است و بسته به برند، فروشگاه، کیفیت، تاریخ تولید و تخفیفهای فروش میتواند متفاوت باشد. این گزارش جنبه اطلاعرسانی دارد.