برنج ایرانی ۶ میلیونی شد؛ قیمت کشت دوم به مرز تازه رسید / برنج در فصل برداشت ارزان میشود؟
بازار بستهبندی برنج ایرانی اکنون فاصله قیمتی قابل توجهی میان ارقام مختلف دارد.
برنج کشت دوم طبیعت در بسته ۱۰ کیلویی ۵ میلیون و ۹۹۹ هزار تومان عرضه میشود؛ یعنی قیمت هر کیلو از این محصول تقریباً ۶۰۰ هزار تومان تمام میشود.
«برنج صدری اشرافی ممتاز فریدونکنار شاهی» نیز در بسته ۱۰ کیلویی ۵ میلیون و ۷۹۰ هزار تومان قیمت دارد. نرخ فعلی این محصول با دادههای بازار ابتدای تابستان نیز همخوانی دارد؛ در دوم تیر همین برنج با قیمت ۵ میلیون و ۷۹۰ هزار تومان گزارش شده بود که نشان میدهد دستکم در این برند، طی هفتههای اخیر ثبات نسبی مشاهده میشود.
| نوع برنج | وزن | قیمت |
|---|---|---|
| برنج کشت دوم طبیعت | ۱۰ کیلو | ۵,۹۹۹,۰۰۰ تومان |
| صدری اشرافی ممتاز فریدونکنار شاهی | ۱۰ کیلو | ۵,۷۹۰,۰۰۰ تومان |
| طارم استخوانی آقاجانیان | ۱۰ کیلو | ۴,۹۸۷,۰۰۰ تومان |
| شیرودی هایلی | ۱۰ کیلو | ۴,۷۴۹,۰۰۰ تومان |
برنج طارم استخوانی آقاجانیان نیز ۴ میلیون و ۹۸۷ هزار تومان است. این محصول در خرداد نیز تقریباً همین سطح قیمت را تجربه کرده بود و نرخ ۴ میلیون و ۹۸۷ هزار تومانی آن در گزارشهای بازار ثبت شده است.
چرا برنج کشت دوم گرانتر است؟
در بازار برنج ایرانی، عبارت «کشت دوم» معمولاً به محصولی اشاره دارد که پس از برداشت نخست، دوباره در زمین کشت میشود و در فصل دیرتری برداشت خواهد شد.
برنج کشت دوم در بازار به دلیل عطر، طعم و کیفیت پخت معمولاً جایگاه بالاتری نسبت به بسیاری از ارقام پرمحصول دارد و به همین دلیل مشتری خاص خود را حفظ کرده است.
اما یک نکته امسال اهمیت ویژهای دارد. شرکت آب منطقهای مازندران در ۲۸ تیر، با توجه به وضعیت منابع آبی، کشت دوم برنج را در استان ممنوع اعلام کرد.
این تصمیم به معنای جمع شدن ناگهانی همه برنجهای کشت دوم موجود در بازار نیست؛ محصولاتی که اکنون در فروشگاهها دیده میشوند میتوانند از موجودی دورههای قبل یا کانالهای مختلف تأمین باشند. با این حال محدودیت کشت دوم، در صورت استمرار، میتواند در آینده روی عرضه این گروه از برنجهای ممتاز اثر بگذارد.
بنابراین قیمت نزدیک به ۶ میلیون تومانی کشت دوم فقط حاصل برند یا بستهبندی نیست؛ محدودیت عرضه و جایگاه کیفی این محصول نیز در قیمت آن نقش دارند.
شیرودی چرا ارزانتر از صدری و کشت دوم است؟
در پایینترِ جدول امروز، شیرودی هایلی با قیمت ۴ میلیون و ۷۴۹ هزار تومان برای ۱۰ کیلو قرار گرفته است.
البته «ارزانتر» در بازار امروز مفهومی نسبی است؛ همین محصول نیز کیلویی حدود ۴۷۵ هزار تومان برای مصرفکننده هزینه دارد.
شیرودی از ارقام پرمحصول محسوب میشود. در مقایسه با برنجهای محلی ممتاز مانند صدری، هاشمی یا برخی طارمها، میزان محصول بیشتری از زمین میدهد و همین موضوع میتواند هزینه تولید هر کیلو را کاهش دهد.
به همین دلیل شیرودی سالهاست علاوه بر مصرف خانوار، در رستورانها، شرکتها و مراکز تهیه غذا نیز به عنوان گزینهای اقتصادیتر مورد توجه قرار دارد.
اختلاف امروز کشت دوم طبیعت و شیرودی هایلی در یک کیسه ۱۰ کیلویی حدود یک میلیون و ۲۵۰ هزار تومان است؛ فاصلهای که نشان میدهد انتخاب نوع برنج حالا میتواند سهم قابل توجهی در هزینه ماهانه مواد غذایی یک خانواده داشته باشد.
برداشت برنج تازه در شمال شروع شد
مهمترین امید برای آرام شدن بازار در هفتههای آینده، ورود محصول تازه است.
برداشت برنج امسال در گیلان از اواخر تیر آغاز شده و رئیس سازمان جهاد کشاورزی گیلان اعلام کرده پیشبینی میشود حدود ۹۱ درصد شالیزارهای استان به صورت مکانیزه برداشت شوند.
در مازندران نیز مراسم برداشت محصول در پنجم مرداد برگزار شد. گزارشهای امسال سطح زیر کشت شلتوک در این استان را حدود ۲۳۸ هزار هکتار اعلام کردهاند؛ رقمی که اهمیت مازندران در تأمین برنج کشور را نشان میدهد.
با گسترش برداشت در مرداد و شهریور، حجم برنج تازه در شالیکوبیها و شبکه عمدهفروشی افزایش پیدا میکند. در شرایط عادی، چنین اتفاقی میتواند قدرت چانهزنی فروشندگان موجودی قدیمی را کاهش دهد.
اما این به معنای تضمین سقوط قیمت نیست.
واردات برنج در فصل برداشت هم آزاد شد
یک متغیر مهم دیگر امسال با سالهای گذشته تفاوت دارد.
در ۲۸ تیر سازمان توسعه تجارت لغو ممنوعیت فصلی ترخیص برنج را ابلاغ کرد و براساس این تصمیم، امکان ترخیص برنج وارداتی در فصل برداشت سال ۱۴۰۵ نیز فراهم شده است.
در سالهای گذشته واردات یا ترخیص برنج در بخشی از فصل برداشت برای حمایت از تولیدکنندگان داخلی محدود میشد.
لغو این محدودیت میتواند عرضه کلی بازار را افزایش دهد و از طریق افزایش گزینههای مصرفکننده، تا حدی فشار روی قیمت برنج ایرانی را کم کند.
اما این سیاست مخالفانی هم دارد. برخی تشکلهای فعال در صنعت برنج خواستار ادامه ممنوعیت واردات از ابتدای مرداد به مدت سه ماه شدهاند تا ورود محصول خارجی در اوج برداشت، قیمت خرید شلتوک از کشاورز را تحت فشار قرار ندهد.
بنابراین دولت با یک معادله دشوار روبهروست: حمایت از کشاورز داخلی از یک طرف و کنترل قیمت برای مصرفکننده از طرف دیگر.
آیا برنج ایرانی در نیمه دوم مرداد ارزان میشود؟
افزایش عرضه محصول تازه احتمالاً میتواند سرعت رشد قیمت را کاهش دهد، اما انتظار ریزش شدید نرخها در کوتاهمدت با دادههای فعلی چندان محتمل به نظر نمیرسد.
هزینه کاشت، برداشت، دستمزد، آب، ماشینآلات، تبدیل شلتوک به برنج سفید، بستهبندی و حملونقل همگی بالا رفتهاند.
برای نمونه نرخ جدید تبدیل شالی به برنج در واحدهای مدرن مازندران در ابتدای مرداد برای شالی برداشت مستقیم ۸ هزار و ۳۵۰ تومان به ازای هر کیلو شلتوک اعلام شده است.
این عدد تنها یکی از هزینههای زنجیره است.
به همین دلیل ممکن است ورود برنج تازه باعث تخفیف یا توقف رشد قیمت شود، اما تولیدکننده و شالیکوبی نیز با کف هزینه مشخصی مواجهاند.
سناریوی محتملتر برای نیمه دوم مرداد، افزایش رقابت و ثبات یا اصلاح محدود قیمتها است؛ مگر آنکه بازار ارز، سیاست واردات یا شرایط برداشت با شوک تازهای روبهرو شود.
چرا قیمت یک برنج ایرانی از ۴ تا ۶ میلیون تومان فرق دارد؟
برای مصرفکنندهای که مقابل قفسه فروشگاه ایستاده، اختلاف بیش از یک میلیون تومانی دو کیسه برنج ظاهراً مشابه ممکن است عجیب باشد.
اما چند عامل همزمان قیمت را تعیین میکنند: رقم برنج، محل کشت، کشت اول یا دوم بودن، سال برداشت، میزان شکستگی، درصد اختلاط، عطر و کیفیت پخت، سورت، نوع بستهبندی و برند.
به همین دلیل نامهایی مانند «طارم»، «صدری» یا «کشت دوم» بهتنهایی برای قضاوت درباره کیفیت کافی نیستند.
بررسی یکدستی دانهها، میزان شکستگی، مشخصات تولیدکننده، وزن واقعی، تاریخ بستهبندی و خرید از فروشنده معتبر برای مصرفکننده اهمیت بیشتری پیدا کرده است؛ مخصوصاً اکنون که قیمت یک کیسه ممتاز به حدود ۶ میلیون تومان رسیده است.
بازار برنج به کدام سمت میرود؟
دو نیروی مخالف در هفتههای آینده بر قیمت اثر خواهند گذاشت.
از یک طرف، برداشت گسترده در گیلان و مازندران و آزاد بودن ترخیص برنج وارداتی میتواند عرضه را افزایش دهد و جلوی جهش قیمت را بگیرد. از طرف دیگر، هزینه بالای تولید، فرآوری و حملونقل و محدودیتهایی مانند ممنوعیت کشت دوم در مازندران میتوانند مانع کاهش شدید نرخهای برنج ممتاز شوند.
به همین دلیل ممکن است فاصله میان دو گروه بیشتر شود: ارقام ممتاز و کممحصول با قیمتهای بالاتر باقی بمانند، در حالی که برنجهای پرمحصول مانند شیرودی تحت فشار رقابتی بیشتری قرار بگیرند.
جمعبندی؛ کیسه برنج ممتاز به مرز ۶ میلیون رسید
بازار برنج ایرانی در ۱۷ مرداد ۱۴۰۵ همچنان گران است. برنج کشت دوم طبیعت ۱۰ کیلویی ۵ میلیون و ۹۹۹ هزار تومان، صدری اشرافی فریدونکنار ۵ میلیون و ۷۹۰ هزار تومان، طارم استخوانی آقاجانیان ۴ میلیون و ۹۸۷ هزار تومان و شیرودی هایلی ۴ میلیون و ۷۴۹ هزار تومان قیمت دارند.
در عین حال فصل برداشت تازه در شمال آغاز شده است و برخلاف برخی سالهای گذشته، امسال ترخیص برنج وارداتی در فصل برداشت نیز آزاد شده؛ ترکیبی که میتواند در هفتههای آینده بخشی از فشار بازار را کاهش دهد.
با این حال انتظار برای ارزانی شدید ممکن است خوشبینانه باشد. هزینه تولید و فرآوری همچنان بالاست و در بخش برنجهای ممتاز، محدودیت عرضه اجازه نمیدهد قیمتها بهراحتی عقبنشینی کنند.
بنابراین نیمه دوم مرداد بیش از آنکه زمان «سقوط قیمت برنج» باشد، میتواند آزمون واقعی ورود محصول تازه به بازار باشد؛ اگر عرضه مستقیم از شالیکوبیها افزایش پیدا کند و واردات نیز بدون اختلال ادامه داشته باشد، شتاب گرانی میتواند متوقف شود. اما اگر عرضه در حلقههای واسطهای محدود بماند، برنج ۶ میلیونی ممکن است دیگر یک استثنا نباشد.