شوک تازه به سفره خانوار؛ فیله مرغ ۶۸۴ هزار تومان شد

بازار مرغ و محصولات پروتئینی در میانه مردادماه با نوسان محدود اما متفاوت قیمت‌ها روبه‌رو شده است. بررسی نرخ‌های اعلامی نشان می‌دهد قیمت برخی اقلام مانند مرغ کامل و ران با پوست در مقایسه با چند روز قبل اندکی افزایش یافته، اما نرخ برخی قطعات دیگر تقریباً بدون تغییر باقی مانده است.

بر اساس فهرست مورد بررسی، قیمت هر کیلوگرم مرغ کامل به ۳۲۰ هزار تومان رسیده است. ران مرغ با پوست و کمر نیز کیلویی ۲۸۰ هزار تومان فروخته می‌شود. قیمت ران بدون پوست و بدون کمر ۴۱۸ هزار تومان و نرخ سینه مرغ بدون پوست با استخوان ۵۱۴ هزار و ۸۰۰ تومان اعلام شده است. فیله مرغ نیز با قیمت ۶۸۴ هزار تومان، گران‌ترین قلم این فهرست محسوب می‌شود.

بررسی زنده بازار نشان می‌دهد قیمت مرغ بسته به برند، نوع بسته‌بندی، محل عرضه و میزان فرآوری تفاوت زیادی دارد. در یکی از فهرست‌های منتشرشده برای ۱۴ مرداد، مرغ یک‌کیلوگرمی ۳۰۸ هزار تومان و مرغ کامل تازه کشتار روز ۴۰۰ هزار تومان قیمت‌گذاری شده بود. در همان فهرست، نرخ انواع فیله از حدود ۴۴۷ هزار تومان تا یک میلیون و ۲۵۰ هزار تومان متغیر بود. بنابراین، اعداد جدول بالا را باید نرخ یک سبد مشخص بازار دانست، نه قیمت واحد و قطعی تمام فروشگاه‌ها.

افزایش محدود قیمت مرغ نسبت به روزهای قبل

مقایسه نرخ‌های امروز با فهرست ۱۱ مرداد نشان می‌دهد قیمت مرغ کامل از ۳۱۵ هزار تومان به ۳۲۰ هزار تومان رسیده و پنج هزار تومان افزایش پیدا کرده است. ران مرغ با پوست و کمر نیز در این فاصله از ۲۷۵ هزار تومان به ۲۸۰ هزار تومان رسیده است.

در مقابل، قیمت ران مرغ بدون پوست تغییر قابل‌توجهی نداشته و در محدوده ۴۱۸ هزار تا ۴۱۸ هزار و ۵۰۰ تومان باقی مانده است. سینه مرغ بدون پوست با استخوان نیز همچنان حدود ۵۱۴ هزار و ۸۰۰ تومان قیمت دارد و فیله مرغ در نرخ ۶۸۴ هزار تومان ثابت مانده است. این مقایسه نشان می‌دهد بازار با موج فراگیر گرانی روبه‌رو نشده، بلکه تغییرات فعلی محدود و متمرکز بر چند قلم خاص است.

با وجود محدود بودن افزایش روزانه، سطح عمومی قیمت‌ها همچنان برای خانوارها بالاست. حتی افزایش پنج هزار تومانی در قیمت هر کیلوگرم، زمانی که در خرید ماهانه یک خانواده محاسبه شود، می‌تواند هزینه سبد مواد غذایی را بیشتر کند؛ به‌ویژه برای خانوارهایی که مرغ را جایگزین ارزان‌تر گوشت قرمز می‌دانستند.

چرا فیله مرغ بیش از دو برابر مرغ کامل قیمت دارد؟

مقایسه قیمت قطعات مختلف نشان می‌دهد فیله مرغ ۳۶۴ هزار تومان گران‌تر از مرغ کامل است. به بیان دیگر، قیمت فیله حدود ۱۱۴ درصد بیشتر از نرخ مرغ کامل تمام می‌شود.

بخشی از این اختلاف به میزان گوشت قابل‌استفاده، هزینه قطعه‌بندی، پاک‌کردن، حذف پوست و استخوان، بسته‌بندی، ضایعات و حاشیه سود شبکه فروش مربوط است. برای تهیه یک کیلوگرم فیله، بیش از یک کیلوگرم مرغ کامل مورد نیاز است و تمام وزن مرغ به فیله تبدیل نمی‌شود. هزینه نیروی انسانی، سردخانه، حمل و بسته‌بندی نیز در قیمت نهایی این محصول اثر دارد.

اختلاف قیمت ران مرغ با پوست و ران بدون پوست نیز قابل‌توجه است. ران با پوست کیلویی ۲۸۰ هزار تومان قیمت دارد، اما ران بدون پوست و بدون کمر ۴۱۸ هزار تومان فروخته می‌شود؛ یعنی مصرف‌کننده برای محصول پاک‌شده حدود ۱۳۸ هزار تومان یا نزدیک به ۴۹ درصد بیشتر پرداخت می‌کند.

این فاصله قیمتی ممکن است خانوارها را به خرید مرغ کامل و قطعه‌بندی آن در خانه سوق دهد. برای خانواده‌هایی که امکان پاک‌کردن و نگهداری مرغ را دارند، خرید محصول کامل از نظر اقتصادی به‌صرفه‌تر از خرید جداگانه فیله، سینه یا ران بدون پوست است.

نهاده‌های دامی چگونه قیمت مرغ را تغییر می‌دهند؟

خوراک طیور مهم‌ترین بخش هزینه تولید مرغ است. یک مقام سازمان جهاد کشاورزی اعلام کرده است که قیمت مرغ تا حدود ۸۰ درصد به بهای نهاده‌ها وابسته است. به همین دلیل، تغییر قیمت ذرت، کنجاله سویا، جوجه یک‌روزه و هزینه حمل می‌تواند به‌سرعت هزینه تمام‌شده مرغداری‌ها را افزایش دهد.

تغییر نرخ ارز واردات نهاده‌ها، افزایش حقوق گمرکی، رشد هزینه حمل‌ونقل و دستمزد نیز از جمله دلایل افزایش قیمت مرغ در سال جاری عنوان شده است. معاون وزیر جهاد کشاورزی پیش‌تر اعلام کرده بود هزینه حمل‌ونقل در سال جدید ۳۰ درصد و دستمزدها ۶۰ درصد افزایش یافته است؛ عواملی که مستقیماً بر تولید، کشتار، بسته‌بندی و توزیع اثر می‌گذارند.

در چنین شرایطی، پایین نگه داشتن دستوری قیمت بدون حمایت از تولیدکننده می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد. اگر مرغدار نتواند هزینه خوراک، دارو، انرژی، کارگر و جوجه یک‌روزه را تأمین کند، احتمال کاهش جوجه‌ریزی افزایش می‌یابد. کاهش جوجه‌ریزی نیز با چند هفته فاصله به افت عرضه مرغ و رشد دوباره قیمت‌ها منجر خواهد شد.

آیا تمام گرانی به تولیدکننده مربوط است؟

فعالان صنعت طیور معتقدند تمام فاصله قیمتی بازار به مرغدار نمی‌رسد. مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی در خردادماه گفته بود مرغ زنده به‌طور میانگین کیلویی ۲۳۰ تا ۲۴۰ هزار تومان معامله می‌شود، اما فاصله معناداری میان نرخ مرغ زنده و قیمت گوشت مرغ در واحدهای صنفی وجود دارد.

به گفته او، بخشی از این اختلاف در مسیر کشتار، تبدیل، حمل‌ونقل و توزیع شکل می‌گیرد؛ وضعیتی که باعث می‌شود تولیدکننده محصولش را پایین‌تر از قیمت مطلوب بفروشد، اما مصرف‌کننده همچنان مرغ را گران بخرد. این موضوع نشان می‌دهد نظارت بر زنجیره توزیع به اندازه کنترل هزینه‌های تولید اهمیت دارد.

البته اختلاف قیمت مرغ زنده و محصول نهایی به‌طور کامل سود شبکه توزیع نیست. بخشی از وزن مرغ در فرایند کشتار و پاک‌سازی از بین می‌رود و هزینه‌های کشتارگاه، سردخانه، حمل، مالیات، بسته‌بندی و ضایعات نیز به قیمت اضافه می‌شود. مسئله اصلی، شفاف نبودن سهم هر بخش از قیمت نهایی است.

کاهش قدرت خرید، الگوی مصرف را تغییر می‌دهد

افزایش قیمت قطعات مرغ می‌تواند تقاضا را از محصولات آماده و بدون استخوان به سمت قطعات ارزان‌تر منتقل کند. خانوارهایی که پیش‌تر فیله یا سینه بدون استخوان می‌خریدند، ممکن است به خرید مرغ کامل، ران با پوست، بال و گردن روی بیاورند.

در فهرست مورد بررسی، خرید دو کیلوگرم فیله یک میلیون و ۳۶۸ هزار تومان هزینه دارد. در مقابل، دو کیلوگرم مرغ کامل ۶۴۰ هزار تومان تمام می‌شود. هرچند این دو محصول از نظر میزان گوشت خالص قابل‌مقایسه کامل نیستند، اختلاف ۷۲۸ هزار تومانی نشان می‌دهد چرا تقاضا برای محصولات فرآوری‌شده ممکن است کاهش پیدا کند.

کاهش مصرف نیز می‌تواند بازار را وارد چرخه پیچیده‌ای کند. افت تقاضا در کوتاه‌مدت مانع جهش قیمت می‌شود، اما اگر فروش پایین به زیان مرغداران و کاهش جوجه‌ریزی منجر شود، عرضه ماه‌های آینده تحت فشار قرار خواهد گرفت. اتحادیه مرغداران نیز از کاهش مصرف و تأثیر کمبود نقدینگی بر جوجه‌ریزی سخن گفته است.

پیش‌بینی قیمت مرغ در روزهای آینده

در صورت تداوم عرضه مناسب و تأمین به‌موقع نهاده‌ها، احتمال نوسان محدود قیمت مرغ در روزهای آینده بیشتر از جهش ناگهانی است. داده‌های ۱۱ تا ۱۴ مرداد نیز نشان می‌دهد افزایش قیمت فعلاً به چند قلم محدود شده و بخش مهمی از بازار در محدوده قبلی حرکت می‌کند.

سناریوی افزایشی زمانی تقویت می‌شود که جوجه‌ریزی کاهش یابد، نهاده‌ها با تأخیر به مرغداری‌ها برسد یا هزینه حمل‌ونقل و توزیع دوباره بالا برود. در مقابل، افزایش عرضه مرغ گرم، توزیع ذخایر منجمد و نظارت بر شبکه خرده‌فروشی می‌تواند از رشد شدید قیمت جلوگیری کند. تجربه توزیع مرغ منجمد در برخی استان‌ها نیز نشان داده است که مداخله در سمت عرضه می‌تواند به تعدیل بازار کمک کند.

در مجموع، قیمت مرغ امروز ۱۴ مرداد ۱۴۰۵ از ثبات شکننده بازار حکایت دارد. مرغ کامل در محدوده ۳۲۰ هزار تومان قرار گرفته، اما فیله با قیمت ۶۸۴ هزار تومان بیش از دو برابر آن فروخته می‌شود. اگر هزینه تولید و شبکه توزیع کنترل نشود، خانوارها بیش از گذشته به سمت قطعات ارزان‌تر حرکت خواهند کرد؛ تغییری که نشانه روشن فشار تورم مواد غذایی بر سفره مصرف‌کنندگان است.