تهران رکورددار گرانی دام شد؛ گوسفند زنده کیلویی ۶۶۷ هزار تومان

براساس داده‌های منتشرشده به نقل از اتحادیه سراسری صنعت دامپروران کشور، قیمت گوسفند و گوساله زنده امروز نسبت به روز گذشته نوسان نداشته است. بیشترین نرخ گوسفند به تهران و کمترین قیمت آن به چهارمحال‌وبختیاری اختصاص دارد. در بازار گوساله نیز تهران و مرکزی بالاترین و خراسان رضوی پایین‌ترین قیمت را ثبت کرده‌اند.

اختلاف سقف و کف قیمت گوسفند در استان‌های بررسی‌شده ۱۷ هزار و ۷۵۰ تومان، معادل حدود ۲.۷ درصد است. فاصله قیمت گوساله نیز به ۹ هزار تومان یا حدود ۱.۷ درصد می‌رسد.

این دامنه محدود نشان می‌دهد بازار از نظر جغرافیایی با شکاف شدید قیمت روبه‌رو نیست؛ هرچند همین اختلاف برای خرید یک دام کامل می‌تواند رقم قابل‌توجهی ایجاد کند.

قیمت یک رأس گوسفند یا گوساله چقدر می‌شود؟

قیمت دام زنده به‌صورت کیلویی اعلام می‌شود و هزینه نهایی هر رأس به وزن آن بستگی دارد. برای مثال، ارزش یک بره ۵۰ کیلویی با نرخ تهران حدود ۳۳ میلیون و ۳۸۷ هزار تومان خواهد بود. همان دام با نرخ چهارمحال‌وبختیاری حدود ۳۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان قیمت دارد.

در بازار دام سنگین نیز یک گوساله ۴۰۰ کیلویی با نرخ ۵۳۵ هزار تومان، تقریباً ۲۱۴ میلیون تومان ارزش‌گذاری می‌شود. اگر همان دام با نرخ ۵۲۶ هزار تومان معامله شود، قیمت آن به حدود ۲۱۰ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان می‌رسد.

این محاسبات تقریبی هستند. نژاد، جنسیت، وزن، درصد لاشه، سلامت دام، شرایط تحویل و هزینه جابه‌جایی می‌توانند قیمت واقعی معامله را تغییر دهند.

ثبات قیمت دام فقط مربوط به امروز نیست

همین نرخ‌های سقف و کف در گزارش اول مرداد نیز ثبت شده بود؛ گوسفند تهران ۶۶۷ هزار و ۷۵۰ تومان، گوسفند چهارمحال‌وبختیاری ۶۵۰ هزار تومان، گوساله تهران و مرکزی ۵۳۵ هزار تومان و گوساله خراسان رضوی ۵۲۶ هزار تومان قیمت داشت. بنابراین نرخ‌های اعلامی دست‌کم طی یک هفته در محدوده‌ای ثابت باقی مانده‌اند.

ثبات چندروزه می‌تواند نتیجه تعادل میان عرضه و تقاضا باشد. از یک طرف، هزینه نهاده، حمل‌ونقل، آب، برق و نگهداری اجازه کاهش سریع قیمت را به دامدار نمی‌دهد؛ از طرف دیگر، عرضه مناسب و کاهش قدرت خرید مصرف‌کننده نیز مانع جهش نرخ می‌شود.

نتیجه این دو نیروی متضاد، بازاری کم‌نوسان است که قیمت در آن نه توان رشد سریع دارد و نه با ریزش گسترده روبه‌رو می‌شود.

نرخ دقیق یا میانگین بازار؟

عددهایی مانند ۶۶۷ هزار و ۷۵۰ تومان بیشتر باید به‌عنوان نرخ ثبت‌شده یا میانگین استانی در نظر گرفته شوند و نه قیمت قطعی تمام معاملات تهران.

جدول جاری اتحادیه دامپروران، دامنه قیمت گوسفند زنده در تهران را بین ۶۵۰ تا ۶۸۵ هزار تومان نشان می‌دهد. در همان جدول، گوسفند چهارمحال‌وبختیاری بین ۶۳۰ تا ۶۷۰ هزار تومان و گوساله تهران و مرکزی بین ۵۲۰ تا ۵۵۰ هزار تومان قیمت‌گذاری شده است.

وجود این بازه‌ها نشان می‌دهد قیمت نهایی هر معامله به مشخصات دام وابسته است. دام گوشتی آماده کشتار با وزن و کیفیت مناسب ممکن است نزدیک سقف نرخ فروخته شود، درحالی‌که دام سبک‌تر یا دارای درصد لاشه پایین‌تر در محدوده کف قیمت قرار می‌گیرد.

چرا دام در تهران گران‌تر است؟

تهران یکی از بزرگ‌ترین بازارهای مصرف گوشت کشور است، اما بخش قابل‌توجه دام موردنیاز آن از استان‌های تولیدکننده وارد می‌شود. هزینه حمل دام، تلفات و افت وزن در مسیر، هزینه نگهداری در میدان دام و تقاضای بالاتر کشتارگاه‌ها می‌تواند قیمت را نسبت به مبدأ تولید افزایش دهد.

در مقابل، استان‌هایی مانند چهارمحال‌وبختیاری، خراسان رضوی و مناطق دام‌خیز معمولاً دسترسی مستقیم‌تری به دام دارند. کاهش تعداد واسطه‌ها و پایین‌تر بودن هزینه حمل می‌تواند نرخ زنده را کمتر نگه دارد.

بااین‌حال، فاصله ۲.۷ درصدی قیمت گوسفند تهران با چهارمحال‌وبختیاری آن‌قدر زیاد نیست که انتقال دام از هر فاصله‌ای را اقتصادی کند. کرایه، مجوز حمل، قرنطینه و افت وزن ممکن است تمام این اختلاف را از بین ببرد.

آیا ثبات دام به معنای ثبات گوشت است؟

قیمت دام زنده مهم‌ترین جزء هزینه تولید گوشت است، اما قیمت گوشت در قصابی فقط از نرخ دام تشکیل نمی‌شود. تمام وزن زنده به گوشت قابل فروش تبدیل نمی‌شود و هزینه کشتارگاه، حمل سردخانه‌ای، قطعه‌بندی، استخوان، چربی، بسته‌بندی و سود شبکه توزیع نیز به قیمت اضافه می‌شود.

جدول اتحادیه، قیمت لاشه گوسفندی را در تهران بین یک میلیون و ۲۸۵ هزار تا یک میلیون و ۳۴۰ هزار تومان و نرخ لاشه گوساله را حدود یک میلیون و ۱۸۰ هزار تا یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان نشان می‌دهد.

قیمت قطعات ممتاز مانند ران بدون استخوان، ماهیچه یا فیله طبیعتاً می‌تواند بالاتر از قیمت لاشه باشد. به همین دلیل، مقایسه مستقیم گوسفند زنده کیلویی ۶۶۷ هزار تومان با گوشت آماده مصرف، نتیجه دقیقی ارائه نمی‌کند.

گزارش بازار گوشت در هفتم مرداد نیز از ثبات نسبی قیمت گوشت گوسفندی و گوساله و نبود اختلال گسترده در دسترسی به محصول حکایت دارد.

عرضه دام در چه وضعیتی قرار دارد؟

فعالان صنعت دام سبک از عرضه گسترده دام خبر داده‌اند. مدیرعامل اتحادیه دام سبک در پایان خرداد اعلام کرده بود جمعیت گوسفند و بز کشور از حدود ۶۹ میلیون رأس در ابتدای سال قبل به ۷۵ میلیون رأس افزایش یافته است. او وضعیت جمعیت دام و روند تولید را مطلوب ارزیابی کرده بود.

افزایش جمعیت دام سبک از یک طرف امنیت عرضه را تقویت می‌کند، اما از طرف دیگر ممکن است دامدار را تحت فشار قرار دهد. نگهداری طولانی دام هزینه خوراک، آب و بهداشت را بالا می‌برد و تولیدکننده را ناچار می‌کند دام آماده کشتار را وارد بازار کند.

گرمای هوا نیز می‌تواند عرضه را بیشتر کند؛ زیرا نگهداری دام سنگین‌تر و پرهزینه‌تر می‌شود و دامدار برای جلوگیری از افت وزن، فروش را جلو می‌اندازد.

چرا با وجود عرضه مناسب، گوشت ارزان نمی‌شود؟

کاهش یا ثبات قیمت دام باید ابتدا در بازار لاشه ظاهر شود و سپس با فاصله زمانی به خرده‌فروشی برسد. موجودی خریداری‌شده با قیمت قبلی، هزینه حمل، نرخ اجاره واحدهای صنفی و حاشیه سود واسطه‌ها سرعت انتقال کاهش قیمت را محدود می‌کند.

مشکل دیگر، کاهش قدرت خرید است. وقتی مصرف‌کننده توان خرید گوشت با قیمت بالا را ندارد، تقاضا کم می‌شود و دام بیشتری در بازار باقی می‌ماند. چنین وضعیتی ممکن است قیمت دام را ثابت یا نزولی نگه دارد، اما به معنای بهبود سفره خانوار نیست.

اگر عرضه دام در هفته‌های آینده همچنان بالا بماند، انتظار می‌رود فشار افزایشی بر قیمت گوشت محدود شود. بااین‌حال، برای کاهش محسوس نرخ خرده‌فروشی، عرضه مستقیم لاشه و گوشت، کاهش واسطه‌ها و نظارت بر فاصله قیمت کشتارگاه تا فروشگاه ضروری است.

چشم‌انداز قیمت دام در مرداد ۱۴۰۵

داده‌های فعلی نشانه‌ای از جهش فوری قیمت دام ارائه نمی‌کنند. نرخ‌های اصلی طی دست‌کم یک هفته ثابت بوده‌اند، جمعیت دام سبک افزایش یافته و بازار با کمبود گسترده روبه‌رو نیست.

بااین‌حال، هزینه نهاده‌های دامی، تغییر سیاست‌های ارزی، قیمت سوخت و حمل‌ونقل و تصمیم درباره صادرات دام می‌توانند این آرامش را تغییر دهند. صادرات بدون مدیریت ممکن است عرضه داخلی را کاهش دهد، درحالی‌که ممنوعیت طولانی آن می‌تواند دامدار را با مازاد تولید و زیان روبه‌رو کند.

در حال حاضر، بازار در نقطه‌ای میان هزینه بالای تولید و عرضه مناسب قرار دارد. گوسفند تهران با نرخ ثبت‌شده ۶۶۷ هزار و ۷۵۰ تومان همچنان گران‌ترین نرخ استانی و گوساله خراسان رضوی با ۵۲۶ هزار تومان ارزان‌ترین قیمت دام سنگین محسوب می‌شود.

مهم‌ترین علامت برای مصرف‌کنندگان این است که ثبات بازار دام، احتمال جهش ناگهانی گوشت را کاهش می‌دهد؛ اما برای ارزان‌شدن واقعی سبد خانوار باید کاهش هزینه در تمام حلقه‌های کشتار، توزیع و خرده‌فروشی مشاهده شود.