شوک تازه به بازار نفت؛ برنت ۸۷ دلاری شد، نفت ۱۰۰ دلاری برمیگردد؟
بازار جهانی نفت در معاملات چهارشنبه ۷ مرداد ۱۴۰۵ با افزایش قدرتمند قیمتها روبهرو شد. بهای نفت برنت در بخشی از معاملات حدود ۳.۷ درصد رشد کرد و به ۸۷ دلار و ۲۳ سنت در هر بشکه رسید. نفت خام وستتگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با افزایشی نزدیک به ۳.۵ درصد، در محدوده بالاتر از ۸۲ دلار معامله شد.
قیمتها در طول معاملات لحظهبهلحظه تغییر کردند. خبرگزاری رویترز در یکی از تازهترین بهروزرسانیها، قیمت برنت را ۸۶ دلار و ۷۹ سنت و نفت آمریکا را ۸۱ دلار و ۹۱ سنت اعلام کرد؛ در حالی که والاستریت ژورنال از ثبت قیمتهای ۸۷ دلار و ۳۰ سنت برای برنت و ۸۲ دلار و ۳۱ سنت برای WTI در معاملات اولیه اروپا خبر داد. این تفاوت به زمان ثبت نرخها مربوط است و نشاندهنده شدت نوسان بازار است.
| شاخص نفتی | بالاترین محدوده گزارششده | رشد تقریبی |
|---|---|---|
| نفت برنت | ۸۷.۲۳ تا ۸۷.۳۰ دلار | ۳.۷ تا ۳.۸ درصد |
| نفت وستتگزاس | ۸۲.۳۱ دلار | حدود ۳.۵ تا ۳.۸ درصد |
چه اتفاقی در خاورمیانه افتاد؟
عامل اصلی صعود قیمت نفت، دور تازه تنشهای نظامی در منطقه بود. بر اساس گزارشهای منتشرشده، آمریکا و عربستان سعودی حملاتی مشترک علیه گروههای مورد حمایت ایران در عراق انجام دادند. این عملیات در واکنش به حملات پهپادی به تأسیسات نفتی عربستان صورت گرفت.
همزمان، ارتش آمریکا اعلام کرد موشکهای بالستیک ایران را که نیروهای آمریکایی را هدف قرار داده بودند، رهگیری کرده است. این تحولات امیدهای قبلی بازار به کاهش سریع درگیریها را کمرنگ کرد و بار دیگر احتمال آسیبدیدن زیرساختهای انرژی یا اختلال در مسیرهای انتقال نفت را به مرکز توجه معاملهگران بازگرداند.
در معاملات نفت، فقط کاهش واقعی عرضه باعث افزایش قیمت نمیشود. افزایش احتمال وقوع اختلال نیز میتواند معاملهگران را به خرید قراردادهای نفتی ترغیب کند. به این بخش از قیمت، «صرف ریسک ژئوپلیتیکی» گفته میشود؛ هزینهای که بازار برای احتمال بستهشدن مسیرهای صادراتی، آسیب تأسیسات یا گسترش جنگ در نظر میگیرد.
چرا تنگه هرمز برای بازار نفت حیاتی است؟
تشدید تنشها زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که وضعیت تردد نفتکشها در تنگه هرمز همچنان شکننده است. گزارشها از محدود بودن ترافیک نفتکشها حکایت دارد و تهران نیز طرح پیشنهادی عمان با حمایت کشورهای خلیج فارس برای مدیریت منطقهای این آبراه را نپذیرفته است.
آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرده است که در سال ۲۰۲۵ روزانه نزدیک به ۲۰ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور میکرد؛ حجمی معادل حدود یکچهارم تجارت دریایی نفت جهان. نزدیک به ۸۰ درصد این محمولهها نیز به بازارهای آسیایی میرفت. مسیرهای جایگزین عربستان و امارات در مجموع فقط ظرفیت انتقال حدود ۳.۵ تا ۵.۵ میلیون بشکه نفت در روز را دارند و نمیتوانند تمام نفت عبوری از هرمز را جایگزین کنند.
به همین دلیل، هر خبر مرتبط با توقف نفتکشها، حمله به بنادر یا افزایش کنترل نظامی در هرمز میتواند قیمت نفت را بهسرعت تغییر دهد. آژانس بینالمللی انرژی، اختلال ایجادشده در انتقال نفت خاورمیانه را بزرگترین شوک عرضه در تاریخ بازار جهانی نفت توصیف کرده است.
نفت پس از ریزش سنگین برگشت
جهش چهارشنبه پس از چند روز کاهش شدید قیمتها رخ داد. نفت برنت که روز ۲۳ ژوئیه با رشد هفت درصدی در قیمت ۱۰۰ دلار و ۶۹ سنت بسته شده بود، روز سهشنبه تا ۸۴ دلار و ۹ سنت عقب نشست. به این ترتیب، برنت در کمتر از یک هفته حدود ۱۶.۵ درصد از ارزش خود را از دست داد.
نفت آمریکا نیز از ۹۲ دلار و ۱۹ سنت در روز ۲۳ ژوئیه به ۷۹ دلار و ۲۶ سنت رسید؛ افتی نزدیک به ۱۴ درصد. دلیل اصلی این ریزش، انتشار خبرهایی درباره توقف موقت بخشی از حملات، تلاش عمان برای میانجیگری و احتمال آغاز مذاکرات میان ایران و آمریکا بود.
بازار تصور میکرد مسیر دیپلماسی میتواند به بازگشایی کامل تنگه هرمز و افزایش صادرات نفت خلیج فارس منجر شود. حملات شب گذشته این سناریو را تضعیف کرد و معاملهگران بخشی از ریسک حذفشده از قیمتها را دوباره بازگرداندند.
کاهش ذخایر آمریکا به کمک قیمت نفت آمد
تحولات سیاسی تنها عامل صعود نفت نبود. گزارش اولیه بازار از کاهش حدود ۳.۳ میلیون بشکهای ذخایر نفت خام آمریکا حکایت داشت. کاهش ذخایر معمولاً به معنای مصرف بیشتر یا محدودتر شدن عرضه قابلدسترس در بزرگترین اقتصاد جهان است و میتواند از قیمت نفت حمایت کند.
داده رسمی قبلی اداره اطلاعات انرژی آمریکا نشان داده بود ذخایر تجاری نفت این کشور در هفته منتهی به ۱۷ ژوئیه با افزایش دو میلیون بشکهای به ۴۱۱.۷ میلیون بشکه رسیده، اما همچنان شش درصد پایینتر از متوسط پنجساله قرار داشته است. گزارش رسمی جدید این نهاد قرار است وضعیت دقیق ذخایر، تولید و مصرف سوخت را مشخص کند.
کاهش ذخایر در شرایطی که انتقال نفت خاورمیانه با خطر روبهروست، حساسیت بازار را بیشتر میکند. معاملهگران در چنین وضعیتی به هر نشانهای از کاهش عرضه واکنش شدیدتری نشان میدهند.
اوپکپلاس چه برنامهای دارد؟
سیاست اوپکپلاس نیز یکی دیگر از متغیرهای مهم بازار است. گزارشها حاکی از آن است که این ائتلاف احتمال توقف افزایش تولید برای سه ماه از ماه اکتبر را بررسی میکند. چنین تصمیمی میتواند مانع ورود سریع نفت بیشتر به بازار و عاملی حمایتی برای قیمتها باشد.
اوپکپلاس پیشتر تأکید کرده بود که برای حفظ ثبات بازار، امکان افزایش، توقف یا معکوس کردن روند بازگرداندن کاهشهای داوطلبانه تولید را در اختیار دارد. تصمیمهای این گروه به شرایط تقاضا، سطح ذخایر و تحولات سیاسی وابسته خواهد بود.
با این حال، اعضای تولیدکننده با یک تصمیم دشوار روبهرو هستند. افزایش عرضه میتواند قیمتها را پایین بیاورد، اما کاهش یا توقف تولید ممکن است فشار تورمی بر اقتصاد جهان را تشدید کند.
آیا نفت دوباره ۱۰۰ دلار میشود؟
ادامه مسیر صعودی نفت به شدت تحولات خاورمیانه بستگی دارد. در سناریوی افزایشی، گسترش حملات به تأسیسات نفتی، توقف بیشتر نفتکشها در تنگه هرمز یا تشدید درگیری مستقیم ایران و آمریکا میتواند برنت را دوباره به سمت محدوده ۹۰ تا ۱۰۰ دلار هدایت کند.
رویترز به نقل از تحلیلگران گزارش داده است که حتی در سناریوی کاهش نسبی تنشها، نوسان برنت در محدوده ۸۰ تا ۱۰۰ دلار دور از انتظار نیست. دلیل این دامنه وسیع، نامشخص بودن زمان بازگشت کامل صادرات منطقه و حساسیت بازار نسبت به هر حمله یا تحول دیپلماتیک است.
در سناریوی کاهشی، برقراری آتشبس پایدار، توافق بر سر تردد در تنگه هرمز و بازگشت صادرات کشورهای خلیج فارس میتواند بخشی از صرف ریسک جنگ را از قیمت خارج کند. در این شرایط، برنت ممکن است دوباره به محدوده ۸۰ تا ۸۴ دلار برگردد.
گرانی نفت چه پیامدی برای اقتصاد جهان دارد؟
افزایش قیمت نفت بهتدریج هزینه بنزین، گازوئیل، حملونقل دریایی، تولید کالا و سفرهای هوایی را بالا میبرد. کشورهای واردکننده انرژی، بهویژه اقتصادهای آسیایی، بیش از دیگران از اختلال در هرمز آسیب میبینند؛ زیرا بخش عمده نفت عبوری از این تنگه به چین، هند، ژاپن و کره جنوبی میرود.
برای کشورهای صادرکننده نفت، افزایش قیمت در ظاهر به معنای درآمد بیشتر است، اما فقط زمانی که امکان صادرات وجود داشته باشد. اگر نفتکشها نتوانند از هرمز عبور کنند یا هزینه بیمه و حملونقل بهشدت بالا برود، افزایش قیمت جهانی لزوماً به افزایش درآمد واقعی صادرکنندگان منجر نمیشود.
بازار نفت اکنون بیش از آمار معمول عرضه و تقاضا، اخبار نظامی و دیپلماتیک را دنبال میکند. جهش چهارشنبه نشان داد که امید به پایان سریع بحران هنوز شکننده است. تا زمانی که امنیت تنگه هرمز و تأسیسات نفتی منطقه تضمین نشود، قیمتها میتوانند با هر خبر تازه چندین دلار بالا یا پایین بروند.
این گزارش ماهیت خبری و تحلیلی دارد و توصیهای برای خرید یا فروش نفت، سهام یا ابزارهای مالی نیست.
