دام زنده ثابت ماند؛ گوسفند تهران کیلویی ۶۶۷ هزار تومان، گوشت چرا ارزان نمیشود؟
براساس گزارش منتشرشده به نقل از اتحادیه سراسری صنعت دامپروران کشور، قیمت گوسفند و گوساله زنده در چهارم مرداد نسبت به روزهای قبل نوسان نکرده است. تهران بالاترین نرخ گوسفند را ثبت کرده و چهارمحالوبختیاری ارزانترین استان در میان نرخهای اعلامشده بوده است. در بازار گوساله نیز تهران و مرکزی در بالاترین سطح و خراسان رضوی در پایینترین سطح قرار گرفتهاند.
جدول قیمت دام زنده امروز ۴ مرداد ۱۴۰۵
| نوع دام | استان | قیمت هر کیلوگرم |
|---|---|---|
| گوسفند زنده | تهران | ۶۶۷ هزار و ۷۵۰ تومان |
| گوسفند زنده | چهارمحالوبختیاری | ۶۵۰ هزار تومان |
| گوساله زنده | تهران و مرکزی | ۵۳۵ هزار تومان |
| گوساله زنده | خراسان رضوی | ۵۲۶ هزار تومان |
این نرخها مربوط به وزن زنده دام هستند و نباید با قیمت لاشه، شقه یا گوشت قطعهبندیشده مقایسه مستقیم شوند. همچنین گزارش عمومی جزئیاتی درباره نژاد، جنسیت، وزن، سن، میزان پرواریبودن دام یا حجم معاملاتی که این قیمتها از آن استخراج شده ارائه نکرده است؛ بنابراین ارقام را باید نرخهای شاخص و اعلامی بازار دانست، نه قیمت الزامآور برای تمام معاملات کشور.
فاصله قیمت استانها چقدر است؟
اختلاف بیشترین و کمترین نرخ گوسفند زنده تنها ۱۷ هزار و ۷۵۰ تومان در هر کیلوگرم است؛ یعنی گوسفند تهران حدود ۲.۷ درصد گرانتر از نرخ اعلامی چهارمحالوبختیاری است. فاصله گوساله تهران و مرکزی با خراسان رضوی نیز ۹ هزار تومان، معادل حدود ۱.۷ درصد است.
این دامنه محدود نشان میدهد بازار در سطح اعلامی با شکاف استانی بسیار بزرگی روبهرو نیست. بااینحال، همین اختلاف برای دامهای سنگین یا محمولههای چندرأسی رقم قابلتوجهی میشود. کرایه حمل، تلفات احتمالی مسیر، افت وزن، مجوزهای بهداشتی و فاصله دامداری تا کشتارگاه میتوانند اختلاف نهایی را بیشتر کنند.
یک گوسفند ۴۰ کیلویی چقدر تمام میشود؟
با نرخ تهران، خرید یک گوسفند ۴۰ کیلویی حدود ۲۶ میلیون و ۷۱۰ هزار تومان هزینه دارد. همین دام با نرخ چهارمحالوبختیاری تقریباً ۲۶ میلیون تومان قیمت خواهد داشت؛ یعنی اختلاف استانی برای یک رأس در این وزن حدود ۷۱۰ هزار تومان است.
برای یک گوساله ۵۰۰ کیلویی نیز قیمت دام زنده در تهران یا مرکزی حدود ۲۶۷ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان و در خراسان رضوی حدود ۲۶۳ میلیون تومان محاسبه میشود. این مثالها صرفاً برای نشاندادن اثر وزن بر مبلغ کل معاملهاند؛ دامها با وزن، نژاد و کیفیت یکسان خریدوفروش نمیشوند.
چرا هر کیلو دام زنده با هر کیلو گوشت برابر نیست؟
تمام وزن دام پس از کشتار به گوشت قابلفروش تبدیل نمیشود. پوست، خون، دستگاه گوارش، سر، پا، احشا، استخوان و بخشی از چربی از وزن اولیه کم میشوند. منابع دانشگاهی، متوسط وزن لاشه گوسفند را حدود ۵۰ تا ۵۳ درصد وزن زنده و برای گاو گوشتی حدود ۶۰ تا ۶۳ درصد اعلام میکنند؛ البته نژاد، تغذیه، جنسیت، میزان چربی و شرایط کشتار این نسبت را تغییر میدهد.
برای نمونه، یک گوسفند ۴۰ کیلویی با نرخ تهران و بازده فرضی ۵۲ درصد، حدود ۲۰.۸ کیلوگرم لاشه تولید میکند. در این حالت، فقط هزینه خرید دام برای هر کیلو لاشه تقریباً یک میلیون و ۲۸۴ هزار تومان خواهد بود؛ آن هم پیش از محاسبه کشتار، حمل، سردخانه، افت وزن، بستهبندی، مالیات و سود حلقههای توزیع.
در یک گوساله ۵۰۰ کیلویی با بازده فرضی ۶۲ درصد نیز هزینه خرید دام بهازای هر کیلو لاشه تقریباً ۸۶۳ هزار تومان محاسبه میشود. پس از آن، قطعات کماستخوان و پرتقاضا مانند مغز ران، راسته و فیله با قیمت بیشتری عرضه میشوند و قطعات استخواندار یا پرچرب نرخ پایینتری دارند.
چرا تهران گرانترین بازار دام است؟
رئیس شورای تأمین دام کشور پیشتر یکی از دلایل بالاتربودن نرخ دام در تهران را انتقال دام از استانهای تولیدکننده به پایتخت عنوان کرده بود. هزینه جابهجایی، نگهداری در جایگاه، خدمات دامپزشکی و تقاضای متمرکز تهران میتواند نرخ نهایی را افزایش دهد. در آستانه عید قربان نیز قیمت دام در مراکز عرضه تهران بالاتر از بسیاری از استانها اعلام شده بود.
چهارمحالوبختیاری یکی از مناطق دامخیز کشور است و نزدیکی خریدار به دامداری میتواند بخشی از هزینه واسطه و حمل را کاهش دهد. در بازار گوساله نیز خراسان رضوی بهدلیل ظرفیت دامداری و عرضه منطقهای نرخ پایینتری ثبت کرده است؛ هرچند برای نتیجهگیری دقیقتر به آمار تعداد معاملات و مشخصات دامها نیاز است.
عرضه زیاد چرا قیمت را پایینتر نبرده است؟
فعالان صنعت دام از افزایش عرضه در برابر تقاضا و شکلگیری روند نزولی یا باثبات در بازار سخن گفتهاند. مدیرعامل اتحادیه دام سبک نیز اعلام کرده بود دام کافی وجود دارد، اما دامداران برای ادامه فعالیت به سرمایه در گردش نیاز دارند. گزارشهای بازار، دام سبک را در جنوب کشور حدود ۶۴۰ تا ۶۷۰ هزار تومان و در نیمه شمالی حدود ۶۷۰ تا ۷۰۰ هزار تومان برآورد کردهاند؛ دامنهای که با نرخ امروز تهران و چهارمحالوبختیاری همخوانی نسبی دارد.
رئیس شورای تأمین دام نیز در خرداد از افزایش زایشهای بهاره و وفور دام کشتاری خبر داده بود. به گفته او، کاهش تقاضا در ماههای قبل باعث شد بخشی از دامها کشتار نشوند و هزینه نگهداری بیشتری به دامدار تحمیل شود. او جمعیت دام سبک را در آن مقطع ۷۳ میلیون رأس اعلام کرد و گفت ۴۰ تا ۴۲ درصد آن قابلیت کشتار دارد. این ارقام برآورد یک تشکل صنفی هستند و با سرشماری رسمی و همزمان مرکز آمار یکسان تلقی نمیشوند.
با وجود عرضه مناسب، هزینه خوراک دام، حملونقل، دارو، واکسن، نیروی کار و تأمین نقدینگی کاهش پیدا نکرده است. دامدار ممکن است برای دریافت پول نقد، دام را با نرخ پایینتری بفروشد، اما این کاهش لزوماً به همان سرعت به قصابی منتقل نمیشود.
چرا کاهش دام زنده دیر به گوشت میرسد؟
زنجیره گوشت قرمز از چند مرحله عبور میکند: خرید از دامدار، انتقال به میدان یا کشتارگاه، معاینه دامپزشکی، کشتار، سردکردن لاشه، حمل یخچالی، قطعهبندی و فروش. هر مرحله هزینه و حاشیه سود جداگانه دارد.
علاوه بر آن، قصاب تمام لاشه را با یک قیمت نمیفروشد. بخشهایی مانند گردن، استخوان، دنبه و قلوهگاه تقاضا و ارزش کمتری نسبت به ران و راسته دارند. برای جبران این تفاوت، قطعات مرغوب با نرخ بالاتر قیمتگذاری میشوند.
کاهش تقاضای خانوار نیز الزاماً به افت سریع قیمت منجر نمیشود. وقتی فروش کم میشود، هزینه اجاره، حقوق و نگهداری سردخانه روی مقدار کمتری از کالا سرشکن میشود. نتیجه میتواند بازاری باشد که در آن دامدار از پایینبودن نرخ خرید ناراضی است و مصرفکننده نیز گوشت را گران میخرد.
آیا قیمت دام در مرداد کاهش مییابد؟
در سناریوی نخست، ادامه وفور دام و ضعف تقاضای مصرفی میتواند قیمتها را در محدوده فعلی نگه دارد یا کاهش محدودی ایجاد کند. گزارش اتحادیه دام سبک از برتری عرضه بر تقاضا، این سناریو را تقویت میکند.
در سناریوی دوم، افزایش هزینه خوراک، دارو یا حملونقل ممکن است مانع کاهش نرخ شود. دامدار نمیتواند برای مدت طولانی دام آماده کشتار را نگه دارد، زیرا هر روز نگهداری به هزینه خوراک اضافه میکند؛ اما فروش زیر قیمت تمامشده نیز تولید دوره بعد را تهدید خواهد کرد.
در سناریوی سوم، سیاست صادرات دام یا گوشت میتواند تعادل بازار را تغییر دهد. آزادشدن گسترده صادرات، عرضه داخلی را کاهش میدهد و ممکن است قیمت را بالا ببرد؛ در مقابل، تداوم ممنوعیت صادرات در شرایط مازاد میتواند فشار بیشتری بر دامدار وارد کند. وزارت جهاد کشاورزی پیشتر اعلام کرده بود مدیریت صادرات دام زنده و توسعه صادرات گوشت در حال بررسی است، اما تصمیم نهایی باید با نیاز بازار داخل هماهنگ شود.
هنگام خرید دام زنده به چه نکاتی توجه کنیم؟
قیمت هر کیلوگرم تنها معیار خرید نیست. نوع دام، وزن، سلامت، میزان چربی، جنسیت و سن مستقیماً بر مقدار و کیفیت گوشت اثر دارند. بره سبک ممکن است بهازای هر کیلو وزن زنده گرانتر باشد، اما دام سنگین یا مسن الزاماً همان کیفیت و نرمی گوشت را ارائه نمیکند.
خرید و ذبح باید در جایگاهها و کشتارگاههای تحت نظارت دامپزشکی انجام شود. ذبح خارج از مراکز مجاز خطر انتقال بیماریهای مشترک انسان و دام و آلودگی گوشت را افزایش میدهد. قیمت بسیار پایینتر از بازار نیز ممکن است ناشی از بیماری، سن بالا یا شرایط نامناسب دام باشد.
جمعبندی؛ ثبات دام، تضمین کاهش گوشت نیست
قیمت دام زنده در چهارم مرداد ۱۴۰۵ بدون تغییر محسوس اعلام شد. گوسفند تهران با کیلویی ۶۶۷ هزار و ۷۵۰ تومان بالاترین نرخ و چهارمحالوبختیاری با ۶۵۰ هزار تومان پایینترین قیمت اعلامی را ثبت کردند. گوساله نیز در تهران و مرکزی ۵۳۵ هزار و در خراسان رضوی ۵۲۶ هزار تومان قیمت خورد.
اختلاف اندک استانی و افزایش عرضه، احتمال جهش فوری قیمت دام را کاهش میدهد؛ اما برای ارزانشدن گوشت مصرفکننده باید هزینههای کشتار، حمل و توزیع نیز کنترل شود. مهمتر از همه، نرخ دام زنده به وزن کامل حیوان مربوط است و تنها بخشی از آن به لاشه و مقدار کمتری به گوشت قابلفروش تبدیل میشود.
بنابراین، ثبات امروز خبر مثبتی برای مهار فشار افزایشی است، اما بهتنهایی تضمین نمیکند قیمت گوشت در قصابیها به همان نسبت کاهش یابد.
