کالابرگ این دهکها بیشتر میشود؛ مبلغ جدید ۱.۳ میلیون تومان است یا ۲ میلیون؟
مسعود پزشکیان در هفدهم خرداد اعلام کرد حداقل شش دهک پایین درآمدی باید از افزایش اعتبار کالابرگ برخوردار شوند. رئیسجمهور همچنین از دستگاههای مسئول خواست زیرساختهای اطلاعاتی لازم برای هدفمندشدن حمایتها و شناسایی دقیق وضعیت اقتصادی خانوارها را فراهم کنند. این سخنان، جهتگیری دولت را روشن میکند، اما بهتنهایی جای مصوبه اجرایی شامل مبلغ، تاریخ شارژ و نحوه تفکیک دهکها را نمیگیرد.
یعقوب اندایش، معاون رفاه و امور اقتصادی وزارت تعاون، نیز در تازهترین گفتوگوی تلویزیونی خود گفت افزایش اعتبار برای همه دریافتکنندگان یکسان نخواهد بود. براساس توضیح او، اعتبار برخی دهکها افزایش پیدا میکند و سایر خانوارها همان مبلغ یک میلیون تومان را دریافت خواهند کرد. او در این گفتوگو نام دقیق دهکهای مشمول افزایش را اعلام نکرد.
بنابراین تیترهایی مانند «افزایش کالابرگ دهکهای اول تا ششم قطعی شد» کمی جلوتر از تصمیم رسمی حرکت میکنند. عبارت دقیقتر این است که رئیسجمهور بر افزایش اعتبار حداقل شش دهک پایین تأکید کرده و وزارت رفاه نیز افزایش هدفمند برای برخی دهکها را در دست بررسی دارد؛ اما جزئیات نهایی هنوز اعلام نشده است.
مبلغ فعلی کالابرگ چقدر است؟
طرح جدید کالابرگ از دیماه ۱۴۰۴ با اعتبار ماهانه یک میلیون تومان به ازای هر نفر آغاز شد. دولت در شروع طرح اعلام کرد این اعتبار برای خرید اقلام اساسی است، قابلیت برداشت نقدی ندارد و در فروشگاههای متصل به شبکه کالابرگ قابل استفاده خواهد بود. اعتبار چهار ماه نخست نیز در حساب سرپرستان خانوار قرار گرفت.
با مبلغ فعلی، خانوار دونفره ماهانه دو میلیون تومان، خانوار سهنفره سه میلیون تومان و خانوار چهارنفره چهار میلیون تومان اعتبار خرید کالاهای مشمول دریافت میکند. این اعتبار جدا از یارانه نقدی است و تنها برای خرید کالاهای تعیینشده در شبکه فروشگاهی طرف قرارداد کاربرد دارد.
سناریوهای احتمالی مبلغ جدید کالابرگ
وزارت رفاه پیشتر اعلام کرده بود یکی از سناریوهای روی میز، افزایش ۲۰ تا ۳۰ درصدی اعتبار برای برخی دهکهاست. اندایش تأکید کرده بود اجرای هر سناریویی به تأمین منابع پایدار و غیرتورمی وابسته است و ممکن است خانوارهای تحت پوشش کمیته امداد و سازمان بهزیستی افزایش بیشتری نسبت به سایر گروهها دریافت کنند.
| سناریو | اعتبار هر نفر | اعتبار خانوار چهارنفره | وضعیت |
|---|---|---|---|
| مبلغ فعلی | یک میلیون تومان | چهار میلیون تومان | در حال اجرا |
| افزایش ۲۰ درصدی | یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان | چهار میلیون و ۸۰۰ هزار تومان | سناریوی در حال بررسی |
| افزایش ۳۰ درصدی | یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان | پنج میلیون و ۲۰۰ هزار تومان | سناریوی در حال بررسی |
| افزایش به ۱.۵ میلیون تومان | یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان | شش میلیون تومان | فاقد اعلام رسمی |
| افزایش به دو میلیون تومان | دو میلیون تومان | هشت میلیون تومان | فاقد اعلام رسمی |
بنابراین اعداد یک میلیون و ۲۰۰ هزار تا یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان، حاصل محاسبه سناریوی رسمی افزایش ۲۰ تا ۳۰ درصدی هستند. اما ارقام یک میلیون و ۵۰۰ هزار یا دو میلیون تومان، با وجود انتشار گسترده در برخی رسانهها و شبکههای اجتماعی، تاکنون از سوی دولت، وزارت رفاه یا سازمان برنامهوبودجه بهعنوان مبلغ نهایی تأیید نشدهاند.
آیا فقط دهکهای اول تا ششم افزایش میگیرند؟
تأکید رئیسجمهور بر «حداقل شش دهک پایین» احتمال اجرای افزایش برای دهکهای اول تا ششم را تقویت میکند. در این الگو، دهکهای پایین اعتبار بیشتری میگیرند و اعتبار سایر خانوارهای مشمول در سطح یک میلیون تومان باقی میماند. بااینحال، واژه «حداقل» این امکان را باز میگذارد که در صورت تأمین منابع، دامنه افزایش به گروههای دیگری نیز گسترش پیدا کند.
اندایش نیز در تازهترین اظهارات خود فقط گفته است «برخی دهکها» افزایش خواهند داشت و برای دیگران همان یک میلیون تومان واریز میشود. او بهطور صریح نگفته است که مرز نهایی دقیقاً میان دهک ششم و هفتم خواهد بود. ازاینرو، جدول قطعی دهکهای مشمول باید از سوی وزارت تعاون یا هیئت دولت منتشر شود.
آیا دهکهای هفتم تا دهم از کالابرگ حذف میشوند؟
وزارت رفاه میان دو موضوع تفاوت قائل شده است: حذف کامل از طرح و بهرهمند نشدن از افزایش جدید. طبق موضع اعلامی معاون وزیر، حذف گسترده دهکهای هفتم، هشتم و نهم نه امکانپذیر و نه کارشناسی است و اولویت دولت هدایت منابع تازه به دهکهای پایینتر است، نه قطع کامل کالابرگ گروههای میانی.
اندایش پیشتر گفته بود اگر قرار باشد گروهی از حمایت کنار گذاشته شود، فقط تعداد محدودی از خانوارهای بسیار برخوردار، مانند دارندگان خودروهای بالای پنج میلیارد تومان یا املاک بیش از ۵۰ میلیارد تومان، میتوانند بررسی شوند. این ارقام هنوز معیار نهایی و ابلاغشده حذف نیستند و بیشتر بهعنوان گزینه کارشناسی وزارت رفاه مطرح شدهاند.
در نتیجه، این ادعا که «دهکهای هفتم تا دهم کالابرگ نخواهند گرفت» درست نیست. سناریوی محتمل این است که برخی دهکهای پایین اعتبار بیشتری دریافت کنند و سایر مشمولان همان اعتبار قبلی را داشته باشند؛ مگر آنکه دولت بعداً درباره خانوارهای بسیار پردرآمد تصمیم جداگانهای بگیرد.
چرا افزایش اعتبار عقب افتاد؟
وزارت رفاه سناریوهای افزایش کالابرگ را به دولت ارائه کرده بود، اما تأمین اعتبار به چالش اصلی سازمان برنامهوبودجه تبدیل شد. افزایش یکسان برای میلیونها نفر، هزینه ماهانه بسیار بزرگی ایجاد میکند و اگر منابع آن از درآمد پایدار تأمین نشود، ممکن است کسری بودجه و فشار تورمی را افزایش دهد.
این مسئله دولت را میان دو انتخاب قرار داده است: افزایش محدود اعتبار برای جمعیت بزرگتر یا افزایش بیشتر برای خانوارهای کمدرآمد. سیاست هدفمند، منابع را به گروههای آسیبپذیرتر میرساند؛ اما ضعف و خطا در نظام دهکبندی میتواند خانوارهایی را که روی کاغذ در دهک متوسط قرار گرفتهاند ولی در عمل با فشار معیشتی مواجهاند، از حمایت بیشتر محروم کند.
به همین دلیل، هدفمندکردن افزایش باید با امکان اعتراض، اصلاح سریع دهک، بهروزرسانی اطلاعات درآمدی و درنظرگرفتن تفاوت هزینه زندگی در شهرها و استانهای مختلف همراه باشد. صرف شماره دهک همیشه تصویر دقیقی از توان مالی خانوار ارائه نمیکند.
آیا افزایش کالابرگ از مرداد اجرا میشود؟
امروز پنجشنبه اول مرداد ۱۴۰۵ است و تا این تاریخ هیچ اطلاعیه رسمی درباره شارژ مبلغ افزایشیافته منتشر نشده است. اعتبار موجود همچنان بر مبنای مبلغ یک میلیون تومان است و معاون وزارت رفاه نیز فقط از تصمیمگیری احتمالی درباره افزایش در آینده سخن گفته است.
وزارت رفاه همچنین مهلت استفاده از اعتبار کالابرگ خرداد را که قرار بود در پایان تیر منقضی شود، تا ۱۴ مرداد تمدید کرده است. این تمدید مربوط به فرصت خرجکردن اعتبار قبلی است و نباید با آغاز مرحله افزایشیافته کالابرگ اشتباه گرفته شود.
بنابراین هیچ مبنای رسمی برای اعلام واریز کالابرگ ۱.۲، ۱.۳، ۱.۵ یا دو میلیون تومانی از ابتدای مرداد وجود ندارد. تاریخ اجرا زمانی قطعی خواهد بود که وزارت تعاون، سخنگوی واحد طرح یا پایگاه اطلاعرسانی دولت، مبلغ، دهکهای مشمول و تقویم شارژ را رسماً اعلام کند.
افزایش ۲۰ درصدی قدرت خرید را حفظ میکند؟
معاون وزارت رفاه گفته است قیمت کالاهای مشمول کالابرگ حدود ۶۸ درصد افزایش یافته، درحالیکه سناریوی مورد بررسی برای افزایش اعتبار فقط ۲۰ تا ۳۰ درصد است. اگر این دو عدد بر مبنای دوره و سبد یکسان محاسبه شده باشند، حتی افزایش ۳۰ درصدی نیز تمام کاهش قدرت خرید اعتبار کالابرگ را جبران نمیکند.
برای نمونه، اگر سبدی که پیشتر با یک میلیون تومان خریداری میشد ۶۸ درصد گران شده باشد، هزینه جدید آن به حدود یک میلیون و ۶۸۰ هزار تومان میرسد. افزایش اعتبار به یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان تنها بخشی از این فاصله را پوشش میدهد و خانوار همچنان باید مبلغ بیشتری از درآمد خود پرداخت کند.
ازاینرو، اثر واقعی افزایش کالابرگ فقط با عدد اسمی سنجیده نمیشود. دولت باید مشخص کند اعتبار جدید چه سهمی از قیمت روز سبد ۱۱ قلم کالای اساسی را پوشش میدهد و این نسبت هر چند وقت یکبار متناسب با تورم خوراکیها بازنگری خواهد شد.
جمعبندی
افزایش هدفمند اعتبار کالابرگ در دستور کار دولت قرار دارد و رئیسجمهور خواسته است حداقل شش دهک پایین از آن بهرهمند شوند. بااینحال، تا اول مرداد ۱۴۰۵ مبلغ نهایی، زمان اجرا و فهرست قطعی دهکهای مشمول اعلام نشده است.
محتملترین گزینه رسمی فعلی، افزایش ۲۰ تا ۳۰ درصدی برای برخی دهکهاست؛ یعنی اعتبار یک میلیون تومانی ممکن است به حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار یا یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان برسد. ارقام یک میلیون و ۵۰۰ هزار و دو میلیون تومان هنوز پشتوانه رسمی ندارند.
دهکهای بالاتر نیز فعلاً از اصل طرح حذف نشدهاند. تفاوت احتمالی این خواهد بود که گروههای پایین افزایش بیشتری دریافت کنند و سایر مشمولان با همان اعتبار یک میلیون تومانی ادامه دهند. خبر قطعی زمانی منتشر میشود که دولت منابع مالی، مبلغ هر دهک و تاریخ شارژ را در یک مصوبه اجرایی اعلام کند.