ریزش قیمت برنج و حبوبات در بازار؛ برنج ایرانی تا کجا ارزان میشود؟
بازار کالاهای اساسی در روزهای پایانی تیر ۱۴۰۵، برخلاف نگرانیهای ایجادشده درباره تأمین مواد غذایی، با کمبود گسترده کالا روبهرو نیست. رضا کنگری، رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی، اعلام کرده است که برنج، حبوبات و روغن به میزان کافی در شبکه توزیع وجود دارد و افزایش عرضه، رقابت میان واردکنندگان، تولیدکنندگان و توزیعکنندگان را تشدید کرده است.
بررسی تازه بازار نیز کاهش قیمت برخی انواع برنج و حبوبات را تأیید میکند. مطابق نرخهای اعلامشده، برنج ایرانی در عمدهفروشیها بین ۲۹۰ تا ۴۵۰ هزار تومان، برنج پاکستانی بین ۱۸۰ تا ۲۶۰ هزار تومان و برنج هندی بین ۲۳۰ تا ۲۶۵ هزار تومان برای هر کیلو عرضه میشود. اختلاف قیمت در هر گروه، به رقم برنج، کیفیت، میزان شکستگی، محل تولید و نوع بستهبندی مربوط است.
چرا قیمت برنج ایرانی کاهش پیدا کرد؟
سه عامل اصلی پشت کاهش اخیر قیمت برنج قرار دارد: افزایش واردات، نزدیکشدن به فصل برداشت برنج داخلی و کاهش قدرت خرید مصرفکنندگان. با ورود محمولههای بیشتر برنج پاکستانی و هندی، گزینههای بیشتری در اختیار خریداران قرار گرفته و فروشندگان برای حفظ سهم خود از بازار ناچار به رقابت قیمتی شدهاند.
بازار برنج ایران در سالهای گذشته بارها تحتتأثیر محدودیت ثبت سفارش، تأخیر در تخصیص ارز و تمرکز واردات در اختیار تعداد محدودی از شرکتها قرار گرفته بود. این وضعیت رقابت را کاهش میداد و زمینه افزایش قیمت برنج خارجی را فراهم میکرد. حذف ارز ترجیحی واردات برنج و کاهش برخی محدودیتها، ساختار قیمتگذاری را تغییر داده و امکان ورود فعالان بیشتری به بازار را فراهم کرده است؛ هرچند هزینه واردات نیز به دلیل استفاده از ارز گرانتر افزایش یافته است.
این اتفاق یک اثر دوگانه دارد. از یک طرف، حذف ارز ارزان میتواند هزینه تمامشده واردکننده را بالا ببرد؛ اما از طرف دیگر، از بین رفتن انحصار، افزایش رقابت و ورود بیش از نیاز کالا میتواند حاشیه سود را کاهش دهد. آنچه اکنون در بازار برنج پاکستانی دیده میشود، غلبه اثر رقابت و فراوانی عرضه بر هزینه بالاتر واردات است.
قیمت واقعی برنج ایرانی در بازار چقدر است؟
اعلام نرخ ۲۹۰ تا ۴۵۰ هزار تومان برای برنج ایرانی به معنای آن نیست که مصرفکننده میتواند تمام ارقام این محصول را با همین قیمت در فروشگاه خریداری کند. نرخهای اتحادیه عمدتاً مربوط به بازار عمدهفروشی است و هزینه حمل، بستهبندی، سود بنکدار و حاشیه سود خردهفروش به قیمت نهایی اضافه میشود.
فهرستهای تازه بازار نشان میدهد قیمت عمده برخی ارقام پرمحصول مانند برنج گرده، ندا و فجر در محدوده ۲۹۵ تا ۳۰۵ هزار تومان قرار دارد، در حالی که قیمت برنج هاشمی کشت دوم و دمسیاه میتواند به حدود ۳۹۰ هزار تومان برسد. در بازار خردهفروشی نیز برخی بستههای برنج ممتاز با نرخهایی بالاتر از دامنه عمدهفروشی عرضه میشوند.
بنابراین، کاهش نرخ در بنکداریها ممکن است با چند هفته تأخیر به فروشگاههای محلی برسد. بسیاری از خردهفروشان هنوز موجودی قبلی خود را با قیمت بالاتر خریداری کردهاند و تا زمان فروش این کالاها، حاضر نیستند قیمت قفسه را متناسب با بازار عمده کاهش دهند.
از سوی دیگر، در بازار برنج تنوع کیفی بسیار بالاست. مقایسه مستقیم قیمت یک برنج پرمحصول مانند شیرودی با طارم یا هاشمی درجه یک میتواند تصویر نادرستی از کاهش قیمت ایجاد کند. برای سنجش واقعی تغییرات باید قیمت یک رقم مشخص، با کیفیت و محل تولید یکسان، در دو مقطع زمانی مقایسه شود.
لوبیا چیتی چقدر ارزان شد؟
کاهش قیمت در بازار حبوبات محسوستر از بازار برنج گزارش شده است. طبق تازهترین اعلام رئیس اتحادیه بنکداران، قیمت لوبیا چیتی در عمدهفروشیها از حدود ۴۷۰ هزار تومان به ۳۲۰ هزار تومان رسیده است. این تغییر به معنای افت تقریبی ۳۲ درصدی قیمت نسبت به نقطه اوج بازار است.
واردات مناسب طی ماههای گذشته، نزدیکشدن به فصل برداشت و ضرورت عرضه سریعتر محصول در هوای گرم، از عوامل اصلی این کاهش عنوان شدهاند. ماندگاری طولانی برخی محمولههای لوبیا در گرما میتواند موجب افت کیفیت و تغییر رنگ محصول شود؛ به همین دلیل، واردکننده یا عمدهفروش گاهی حاضر میشود برای جلوگیری از زیان بیشتر، کالا را با حاشیه سود اندک یا حتی پایینتر از قیمت تمامشده عرضه کند.
در دادههای تازه منتشرشده، کالایی که با قیمت تمامشده حدود ۲۴۰ هزار تومان وارد شده و اکنون نزدیک ۱۹۰ هزار تومان عرضه میشود، لوبیا قرمز وارداتی است، نه لوبیا چیتی. قیمت لوبیا چیتی نیز جداگانه از ۴۷۰ هزار تومان به حدود ۳۲۰ هزار تومان کاهش یافته است. این تفکیک برای جلوگیری از مقایسه نادرست دو محصول ضروری است.
آیا ارزانی حبوبات به مصرفکننده میرسد؟
کاهش ۲۵ تا ۳۰ درصدی نرخ عمدهفروشی لزوماً به معنای افت فوری و مشابه قیمت در فروشگاهها نیست. هزینه بستهبندی، حملونقل، مالیات، ضایعات و سود شبکه توزیع میتواند فاصله قابلتوجهی میان نرخ بنکداری و قیمت مصرفکننده ایجاد کند.
همچنین فروشگاههایی که حبوبات را در ماههای گذشته و در اوج قیمت خریداری کردهاند، معمولاً موجودی قدیمی را با همان قیمت قبلی عرضه میکنند. در نتیجه ممکن است لوبیا چیتی در بازار عمده به ۳۲۰ هزار تومان رسیده باشد، اما بستههای موجود در بعضی فروشگاهها همچنان بر مبنای نرخهای بالاتر قیمتگذاری شوند.
با افزایش ورود محصول تازه و جایگزینشدن موجودی جدید، انتظار میرود کاهش قیمت بهتدریج در شبکه خردهفروشی نیز نمایان شود. شدت این کاهش به حجم برداشت داخلی، نرخ ارز، تداوم واردات و رفتار واسطهها وابسته خواهد بود.
عرضه دو برابر تقاضا؛ چرا بازار مواد غذایی راکد شده است؟
رئیس اتحادیه بنکداران پیشتر گفته بود عرضه و توزیع برخی اقلام اساسی تا دو برابر تقاضای موجود افزایش یافته است. این رقم یک ارزیابی صنفی از وضعیت شبکه توزیع است و نباید آن را آمار رسمی تولید تمام کالاهای اساسی تلقی کرد؛ با وجود این، رکود معاملات عمدهفروشان نشان میدهد عرضه در بخشهایی از بازار از قدرت خرید و تقاضای مصرفی جلو افتاده است.
فراوانی کالا همیشه به معنای افزایش مصرف نیست. زمانی که درآمد خانوار متناسب با قیمت مواد غذایی رشد نمیکند، تقاضا کاهش مییابد و کالا مدت بیشتری در انبار یا قفسه باقی میماند. در چنین شرایطی، فروشنده برای آزادکردن نقدینگی و جلوگیری از خواب سرمایه ناچار به ارائه تخفیف یا کاهش حاشیه سود میشود.
بنابراین، بخشی از کاهش قیمت برنج و حبوبات حاصل سیاست وارداتی و آغاز فصل برداشت است و بخش دیگری از آن به رکود تقاضا و افت توان خرید خانوار مربوط میشود. این تمایز اهمیت زیادی دارد؛ زیرا کاهش قیمت ناشی از افزایش پایدار تولید، با کاهش ناشی از ضعف تقاضای مصرفی پیام اقتصادی متفاوتی دارد.
وضعیت روغن خوراکی؛ کمبود نداریم اما قیمتها بالا مانده است
کنگری همچنین اعلام کرده است که روغن خانوار و روغن مورد نیاز صنف و صنعت بدون محدودیت جدی در شبکه بنکداری توزیع میشود. گزارشهای قبلی اتحادیه نیز عرضه روغن با نرخ مصوب و نبود کمبود در شبکه عمدهفروشی را تأیید میکردند.
با این حال، وفور روغن را نباید با ارزانشدن آن یکسان دانست. قیمت این کالا پس از اصلاح سیاست ارزی و افزایش هزینه مواد اولیه، رشد قابلتوجهی را تجربه کرده است. در نتیجه ممکن است عرضه بازار پایدار باشد، اما خانوار همچنان روغن را با قیمتی بسیار بالاتر از سال گذشته خریداری کند. ثبات فعلی بیشتر به معنای توقف نوسان و رفع کمبود است، نه بازگشت قیمتها به سطوح قبلی.
آیا روند کاهش قیمت برنج ادامه دارد؟
چشمانداز کوتاهمدت بازار برنج و حبوبات نزولی یا دستکم باثبات ارزیابی میشود. ورود محصول فصل جدید، تداوم رقابت واردکنندگان و رکود تقاضا میتواند فشار کاهشی بر قیمتها را حفظ کند. با این حال، افزایش نرخ ارز، اختلال در واردات، احتکار محصول تازه یا رشد هزینه حملونقل ممکن است این روند را متوقف کند.
مهمترین علامت برای مصرفکنندگان، تغییر قیمت در سطح خردهفروشی است. تا زمانی که نرخهای پایینتر عمدهفروشی به فروشگاهها و بستههای مصرفی منتقل نشود، نمیتوان از کاهش کامل هزینه سبد غذایی خانوار سخن گفت.
در مجموع، بازار کالاهای اساسی از مرحله نگرانی درباره کمبود عبور کرده و وارد دوره رقابت بر سر فروش شده است. این شرایط احتمال کاهش بیشتر قیمت برنج و حبوبات را بالا میبرد، اما پایداری آن به مدیریت واردات، عرضه منظم محصول داخلی، کنترل واسطهگری و ثبات بازار ارز وابسته است.