شوک تازه به بازار نشر؛ کاغذ ۵.۵ میلیونی شد، اما ۳۰ درصد قیمت‌ها حباب است؟

این قیمت‌ها نرخ‌های گزارش‌شده از بازار هستند و ممکن است با توجه به برند، کشور سازنده، کیفیت، زمان تسویه و حجم خرید تغییر کنند. مقوای پشت‌طوسی، کاغذ روزنامه و کرافت نیز در روزهای اخیر افزایش قیمت داشته‌اند، اما نرخ دقیق و یکسانی برای همه برندها اعلام نشده است.

جدول قیمت کاغذ در بازار ظهیرالاسلام

کاغذ A4 رکورددار افزایش قیمت شد

بررسی درصد تغییرات نشان می‌دهد در میان اقلامی که قیمت قبلی و فعلی آن‌ها اعلام شده، کاغذ A4 بیشترین رشد را تجربه کرده است. قیمت هر بسته از حدود ۷۰۰ هزار تومان به ۸۵۰ هزار تومان رسیده که معادل افزایشی بیش از ۲۱ درصد است.

این افزایش مستقیماً بر هزینه فعالیت مدارس، دانشگاه‌ها، ادارات، دفاتر خدماتی و کسب‌وکارهای کوچک اثر می‌گذارد. کاغذ برخلاف تصور عمومی، فقط ماده اولیه کتاب و مطبوعات نیست و در آموزش، بسته‌بندی دارو و مواد غذایی، تولید دفتر، چاپ تجاری و فعالیت‌های اداری نیز کاربرد گسترده‌ای دارد.

کاغذ تحریر ۷۰ در ۱۰۰ نیز طی چند هفته حدود ۷۰۰ هزار تومان در هر بند افزایش یافته است. با توجه به مصرف بالای این ابعاد در صنعت نشر، ادامه این روند می‌تواند هزینه چاپ کتاب را دوباره افزایش دهد و ناشران را به سمت کاهش شمارگان، کوچک‌کردن قطع کتاب یا تعویق انتشار آثار تازه سوق دهد.

ورود دفترسازان تقاضا را افزایش داد

بخشی از رشد اخیر قیمت‌ها به افزایش فصلی تقاضا مربوط است. با نزدیک‌شدن به دوره تولید و توزیع نوشت‌افزار، دفترسازان برای تأمین مواد اولیه وارد بازار شده‌اند و خریدهای آن‌ها توانسته تعادل کوتاه‌مدت عرضه و تقاضا را تغییر دهد.

بااین‌حال، کارشناسان بازار معتقدند افزایش تقاضای دفترسازان به‌تنهایی نمی‌تواند جهش فعلی را توضیح دهد. فضای سیاسی پرریسک، نگرانی از افزایش نرخ ارز و ترس از اختلال احتمالی در واردات سبب شده برخی فروشندگان و خریداران قیمت‌های بالاتری را برای معاملات بعدی در نظر بگیرند. تسنیم نیز مهم‌ترین عامل شکل‌گیری حباب را تحولات سیاسی و افزایش رفتارهای هیجانی در بازار عنوان کرده است.

تناقض عجیب قیمت‌ها؛ کاغذ گران شد، اما هنوز از خرداد ارزان‌تر است

یک نکته مهم در تحلیل بازار، مقایسه قیمت‌های تیر با نرخ‌های ثبت‌شده در ابتدای خرداد است. در چهارم خرداد ۱۴۰۵، قیمت کاغذ تحریر ۷۰ در ۱۰۰ بین پنج میلیون و ۷۰۰ هزار تا پنج میلیون و ۹۰۰ هزار تومان اعلام شده بود و کاغذ ۶۰ در ۹۰ نیز حدود چهار میلیون و ۹۰۰ هزار تومان قیمت داشت. نرخ‌های فعلی، با وجود افزایش نسبت به چند هفته گذشته، هنوز از آن قله‌ها پایین‌تر هستند.

این مقایسه نشان می‌دهد بازار کاغذ در یک مسیر افزایشی مستقیم حرکت نکرده، بلکه ابتدا جهش کرده، سپس بخشی از قیمت‌ها کاهش یافته و اکنون موج تازه‌ای از رشد شکل گرفته است. بنابراین عبارت «افزایش قیمت» به معنای ثبت رکورد تاریخی جدید نیست؛ بلکه بازار نسبت به کف کوتاه‌مدت هفته‌های گذشته گران شده است.

همین رفت‌وبرگشت سریع، ادعای وجود حباب و قیمت‌گذاری هیجانی را تقویت می‌کند. بازاری که در فاصله کوتاه چندصد هزار تومان بالا و پایین می‌شود، بیش از آنکه تحت‌تأثیر کمبود قطعی کالا باشد، به انتظارات و اخبار واکنش نشان می‌دهد.

چند درصد قیمت کاغذ حباب است؟

درباره میزان حباب اتفاق‌نظر کاملی میان فعالان بازار وجود ندارد. حمید نیکدل، رئیس اتحادیه فروشندگان کاغذ و مقوا، پیش‌تر ۲۰ تا ۲۵ درصد قیمت‌های بازار را غیرواقعی دانسته بود. در گزارش تازه نیز کارشناسان از حباب ۲۰ تا ۳۰ درصدی سخن گفته‌اند.

احمد شریفان، از فروشندگان بازار کاغذ، برآورد شدیدتری ارائه کرده و گفته است ممکن است تا ۵۰ درصد نرخ‌ها حبابی باشد. او همچنین مدعی شده قیمت جهانی کاغذ به حدود ۸۵۰ دلار کاهش یافته و انبار تاجران نیز مملو از کالاست. رقم ۸۵۰ دلار و برآورد حباب ۵۰ درصدی، اظهارات یک فعال بازار است و داده مستقل و رسمی برای تأیید قطعی آن در منابع بررسی‌شده منتشر نشده است.

در نتیجه، نمی‌توان با قطعیت گفت حذف ریسک‌های سیاسی قیمت کاغذ را دقیقاً ۲۰، ۳۰ یا ۵۰ درصد کاهش خواهد داد. اما اشتراک نظر فعالان بر نبود کمبود جدی و موجودبودن کالا در انبارها، نشان می‌دهد بخشی از افزایش فعلی به عوامل روانی و انتظارات تورمی مربوط است.

چرا با وجود موجودی انبار، قیمت‌ها بالا می‌روند؟

موجودبودن کالا الزاماً مانع افزایش قیمت نمی‌شود. زمانی که واردکننده احتمال می‌دهد محموله بعدی را با ارز گران‌تر، هزینه حمل بالاتر یا تأخیر طولانی وارد کند، موجودی فعلی خود را بر اساس هزینه جایگزینی قیمت‌گذاری می‌کند.

رئیس اتحادیه فروشندگان کاغذ و مقوا پیش‌تر گفته بود روند ثبت سفارش و تخصیص ارز که در گذشته سه تا چهار ماه طول می‌کشید، به هشت ماه تا یک سال رسیده است. چنین تأخیری می‌تواند عرضه آینده را مبهم کند و زمینه احتکار، کاهش عرضه یا قیمت‌گذاری پیش‌دستانه را فراهم آورد.

در اوایل خرداد نیز افزایش هزینه حمل‌ونقل و کندی تخصیص ارز از عوامل رشد قیمت معرفی شده بود. حتی ورود تعزیرات و پلمب چند واحد به اتهام احتکار و گران‌فروشی نتوانست قیمت‌ها را به‌سرعت پایین بیاورد؛ زیرا مشکل بازار فقط رفتار چند فروشنده نیست و به ساختار واردات، ارز و انتظارات نیز مربوط می‌شود.

وابستگی ۸۰ درصدی؛ پاشنه آشیل بازار کاغذ

نیاز سالانه ایران به انواع کاغذ و مقوا حدود ۲.۶ تا ۲.۷ میلیون تن برآورد شده، در حالی که تولید داخلی تنها ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار تن از این نیاز را تأمین می‌کند. بر این اساس، وابستگی کشور به واردات حدود ۷۵ تا ۸۰ درصد است. بخش مهمی از واردات نیز از چین و اندونزی انجام می‌شود و در تأمین خمیر کاغذ، وابستگی بسیار بالاتری وجود دارد.

این ساختار سبب می‌شود هر نوسان ارز، اختلال حمل‌ونقل یا تأخیر در ثبت سفارش به‌سرعت وارد قیمت کاغذ شود. حتی وقتی موجودی انبار کافی است، نگرانی از آینده می‌تواند بازار را ملتهب کند.

کارخانه‌های داخلی نیز با مشکلاتی مانند ماشین‌آلات قدیمی، کمبود مواد اولیه، نقدینگی و محدودیت فناوری روبه‌رو هستند. رئیس اتحادیه اعلام کرده برخی کارخانه‌ها با تجهیزات ۴۰ تا ۵۰ ساله فعالیت می‌کنند و صنعت داخلی هنوز توان تأمین همه انواع مورد نیاز، از جمله برخی کاغذهای تحریر، را ندارد.

گرانی کاغذ چه اثری بر قیمت کتاب و دفتر دارد؟

افزایش ۱۲ تا ۱۵ درصدی قیمت کاغذ تحریر، به‌تنهایی به معنای رشد مشابه قیمت نهایی کتاب نیست؛ زیرا چاپ، صحافی، زینک، مرکب، دستمزد، حمل‌ونقل و سهم شبکه توزیع نیز در قیمت کتاب نقش دارند. بااین‌حال، کاغذ یکی از اصلی‌ترین هزینه‌های تولید است و افزایش آن می‌تواند حاشیه سود ناشران و چاپخانه‌ها را کاهش دهد.

در بازار کم‌تقاضا، تولیدکننده همیشه نمی‌تواند تمام افزایش هزینه را به خریدار منتقل کند. پیامد احتمالی، کاهش شمارگان، توقف چاپ مجدد کتاب‌های کم‌فروش و فشار بیشتر بر چاپخانه‌ها خواهد بود. گزارش‌های بازار نشان می‌دهد ناشران که حدود ۳۰ درصد مصرف‌کنندگان کاغذ را تشکیل می‌دهند، به دلیل افزایش قیمت و رکود، با محدودیت جدی در خرید روبه‌رو شده‌اند.

پیش‌بینی قیمت کاغذ؛ ریزش در راه است؟

اگر موجودی انبارها مطابق اظهارات فعالان بازار کافی باشد و فضای سیاسی آرام‌تر شود، امکان تخلیه بخشی از حباب و بازگشت قیمت‌ها وجود دارد. افزایش عرضه، تسریع تخصیص ارز و ورود محموله‌های ارزان‌تر نیز می‌تواند این روند را تقویت کند.

در مقابل، تداوم نوسان ارز، کندی ثبت سفارش و افزایش تقاضای دفترسازان ممکن است قیمت‌ها را در سطوح فعلی حفظ کند. بنابراین خریداران عمده باید میان ریسک افزایش دوباره نرخ و احتمال تخلیه حباب تعادل برقرار کنند.

جمع‌بندی

قیمت کاغذ در ظهیرالاسلام دوباره بالا رفته، اما بررسی روند دو ماه گذشته نشان می‌دهد بازار همچنان زیر قله‌های ابتدای خرداد قرار دارد. کاغذ تحریر ۷۰ در ۱۰۰ اکنون پنج میلیون و ۵۰۰ هزار تومان، کاغذ ۶۰ در ۹۰ چهار میلیون و ۵۰۰ هزار تومان و بسته A4 حدود ۸۵۰ هزار تومان قیمت دارد.

موجودی بالای انبارها و برآورد حباب ۲۰ تا ۳۰ درصدی، احتمال کاهش قیمت در صورت فروکش‌کردن ریسک‌های سیاسی را تقویت می‌کند. بااین‌حال، وابستگی ۷۵ تا ۸۰ درصدی به واردات و تأخیر در تخصیص ارز همچنان دو تهدید اصلی بازار هستند. تا زمانی که تولید داخلی تقویت و فرآیند واردات شفاف و سریع نشود، ظهیرالاسلام با هر شوک سیاسی یا ارزی دوباره وارد موج گرانی خواهد شد.