شوک تنگه هرمز به بازار نفت؛ برنت از ۸۶ دلار عبور کرد، بنزین گرانتر میشود؟
قیمت هر بشکه نفت برنت دریای شمال در نخستین ساعات معاملات سهشنبه با یک دلار و ۳۶ سنت افزایش، معادل ۱.۶۳ درصد، به ۸۴ دلار و ۶۶ سنت رسید. نفت وستتگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با رشد یک دلار و ۴۶ سنتی، روی قیمت ۷۹ دلار و ۶۰ سنت قرار گرفت.
روند صعودی در ادامه معاملات شدت بیشتری پیدا کرد. تازهترین دادههای رویترز نشان میدهد نفت برنت با افزایش سه دلار و ۱۷ سنتی، معادل ۳.۸۱ درصد، تا ۸۶ دلار و ۴۷ سنت بالا رفت. نفت خام آمریکا نیز با دو دلار و ۱۵ سنت افزایش به ۸۰ دلار و ۲۹ سنت رسید. به این ترتیب، برنت به بالاترین قیمت خود از ۱۲ ژوئن و WTI به بالاترین سطح از ۱۶ ژوئن رسید.
اختلاف میان نرخهای ۸۴ دلار و ۶۶ سنت و ۸۶ دلار و ۴۷ سنت به زمان انتشار مربوط است. بازار نفت در طول روز باز است و قیمت قراردادهای آتی بهصورت لحظهای تحت تأثیر اخبار نظامی، دادههای کشتیرانی و مواضع دولتها تغییر میکند.
جهش ۹.۶ درصدی برنت در یک روز
افزایش قیمت سهشنبه ادامه جهش کمسابقه جلسه معاملاتی قبل بود. نفت برنت روز دوشنبه با رشد ۹.۶ درصدی، معاملات را در سطح ۸۳ دلار و ۳۰ سنت به پایان رساند؛ بزرگترین افزایش روزانه این شاخص از ماه مه ۲۰۲۰، زمانی که بازار نفت از شوک تعطیلیهای کرونا خارج میشد. نفت خام آمریکا نیز در همان روز حدود ۹.۴ درصد بالا رفت و به ۷۸ دلار و ۱۴ سنت رسید.
جهش بیش از ۱۲ درصدی برنت در دو جلسه معاملاتی نشان میدهد بازار فقط به یک حمله یا بیانیه سیاسی واکنش نشان نداده است. معاملهگران در حال قیمتگذاری احتمال طولانیشدن اختلال در انتقال نفت از خلیج فارس هستند؛ خطری که میتواند عرضه واقعی را کاهش دهد و هزینه بیمه و حملونقل را بالا ببرد.
چرا قیمت نفت ناگهان صعودی شد؟
عامل اصلی رشد بازار، افزایش نگرانی درباره تنگه هرمز است. دونالد ترامپ اعلام کرده آمریکا محاصره کشتیرانی ایران را دوباره برقرار میکند و خواستار دریافت هزینهای معادل ۲۰ درصد ارزش محمولهها برای حفاظت از عبور کشتیها شده است. در مقابل، ایران نیز بر نقش خود در کنترل و حفاظت از تنگه تأکید کرده است.
همزمان، حملات میان دو کشور شدت گرفته است. آمریکا برای چندمین شب پیاپی اهدافی را در ایران مورد حمله قرار داد و ایران نیز به مواضع آمریکا و کشتیهای حاضر در منطقه حمله کرد. امارات اعلام کرد دو نفتکش متعلق به ناوگان شرکت ملی نفت ابوظبی با موشکهای کروز هدف قرار گرفتهاند؛ حادثهای که یک کشته و هشت زخمی برجای گذاشت.
برای بازار نفت، مهمترین موضوع این نیست که کدام طرف از نظر سیاسی کنترل تنگه را در اختیار دارد. سؤال اصلی این است که آیا شرکتهای کشتیرانی، بیمهگران و خدمه نفتکشها حاضرند خطر عبور از این مسیر را بپذیرند یا خیر.
سقوط تردد نفتکشها به پایینترین سطح دو ماه اخیر
دادههای کشتیرانی نشان میدهد نگرانی بازار فقط روانی نیست. تعداد نفتکشهای عبوری از تنگه هرمز به پایینترین سطح دو ماه اخیر رسیده است. براساس اطلاعات شرکت کپلر، روز دوشنبه تنها پنج کشتی نفتی، شیمیایی یا فلهبر از تنگه عبور کردند و هیچ نفتکش حامل نفت خام یا گاز طبیعی مایع وارد این آبراه نشد.
پیش از آغاز درگیری، حدود یکپنجم نفت و گاز مبادلهشده در جهان روزانه از تنگه هرمز عبور میکرد. به همین دلیل، حتی کاهش موقت تردد میتواند بازار را با نگرانی از کمبود عرضه مواجه کند.
اختلال در هرمز فقط صادرات ایران را هدف قرار نمیدهد. بخش بزرگی از نفت عربستان، عراق، کویت و امارات و همچنین گاز طبیعی مایع قطر برای رسیدن به مشتریان آسیایی باید از این مسیر عبور کند. اگر خطر حمله یا هزینه بیمه بالا بماند، تولیدکنندگان منطقه ممکن است نفت کافی داشته باشند اما در انتقال آن به مشتریان با مشکل روبهرو شوند.
تفاهمنامه ۱۷ ژوئن چگونه فروپاشید؟
قیمت نفت اکنون در بالاترین سطح از زمانی قرار دارد که ایران و آمریکا در ۱۷ ژوئن تفاهمنامهای برای متوقفکردن جنگ امضا کردند. این تفاهم ۱۴بندی قرار بود زمینه توقف حملات، بازگشایی تنگه هرمز و آغاز یک دوره ۶۰روزه مذاکره را فراهم کند.
امضای این تفاهمنامه در ابتدا بخشی از حق بیمه جنگ را از بازار نفت خارج کرد و امید به بازگشت تدریجی تردد نفتکشها را افزایش داد. اما تبادل حملات، اختلاف بر سر شیوه اداره تنگه و اعلام محاصره تازه، اعتماد بازار به دوام توافق را از بین برده است.
یک تحلیلگر بانک ANZ به رویترز گفته است بازار اکنون این نگرانی را قیمتگذاری میکند که توافق حتی چند هفته نیز دوام نیاورد. این مؤسسه در صورت ادامه اختلالها، ماندگاری نفت در محدوده ۸۵ تا ۹۰ دلار را محتمل میداند.
هشدار عرضه به پالایشگاههای آسیایی
تشدید ناامنی در تنگه هرمز، خریداران آسیایی را به جستوجوی منابع جایگزین واداشته است. پالایشگاهها در حال بررسی خرید نفت بیشتر از غرب آفریقا، آمریکای لاتین و روسیه هستند تا وابستگی خود را به محمولههای خاورمیانه کاهش دهند.
ساختار بازار نفت دبی نیز از وضعیت «کنتانگو» به «بکواردیشن» تغییر کرده است؛ یعنی قیمت محمولههای تحویل فوری از قیمت ماههای آینده بالاتر رفته است. چنین وضعیتی معمولاً نشان میدهد خریداران درباره دسترسی کوتاهمدت به نفت نگران شدهاند و برای تحویل سریع حاضرند مبلغ بیشتری پرداخت کنند.
افزایش قیمت فقط به نفت خام محدود نمانده است. حاشیه سود پالایش بنزین، گازوئیل، سوخت جت و نفت کوره در آسیا نیز بالا رفته؛ زیرا بازار نگران است اختلال در حملونقل نفت خام، عرضه فرآوردههای نفتی را نیز کاهش دهد.
آیا نفت به ۹۰ دلار میرسد؟
عبور برنت از ۸۶ دلار، محدوده ۹۰ دلار را به هدف بعدی معاملهگران صعودی تبدیل کرده است؛ اما رسیدن به این سطح به مدت و شدت اختلالها بستگی دارد.
در سناریوی افزایشی، کاهش بیشتر تردد نفتکشها، اجرای عملی محاصره دریایی، حمله به کشتیهای تازه یا گسترش درگیری به بابالمندب و زیرساختهای نفتی کشورهای منطقه میتواند برنت را به محدوده ۹۰ دلار یا بالاتر هدایت کند.
در سناریوی کاهشی، اعلام آتشبس، ایجاد یک مسیر امن دریایی، ازسرگیری مذاکرات یا افزایش محسوس عبور نفتکشها میتواند بخشی از حق بیمه جنگ را از بازار خارج کند. با توجه به جهش سریع دو روز اخیر، انتشار یک خبر مثبت سیاسی ممکن است زمینه شناسایی سود و کاهش چنددلاری قیمت را فراهم کند.
سناریوی سوم، تثبیت در کانال ۸۵ تا ۹۰ دلار است. در این وضعیت، نفتکشها با سرعتی پایینتر از شرایط عادی عبور میکنند اما صادرات منطقه بهطور کامل متوقف نمیشود. بازار در چنین شرایطی هزینه ریسک، بیمه و تأخیر در تحویل را در قیمت حفظ خواهد کرد.
نفت گران چه اثری بر تورم جهانی دارد؟
افزایش قیمت نفت با فاصله زمانی میتواند هزینه بنزین، گازوئیل، حملونقل هوایی، کشتیرانی و تولید کالا را بالا ببرد. کشورهایی که وابستگی بیشتری به واردات انرژی دارند، سریعتر از تولیدکنندگان نفت تحت فشار قرار میگیرند.
نفت گران همچنین تصمیم بانکهای مرکزی را پیچیده میکند. افزایش هزینه انرژی میتواند تورم را بالا نگه دارد و روند کاهش نرخ بهره را به تأخیر بیندازد. در نتیجه، شوک نفتی فقط بازار انرژی را تحت تأثیر قرار نمیدهد و ممکن است بر بازار سهام، ارز، طلا و هزینه استقراض دولتها و شرکتها نیز اثر بگذارد.
بااینحال، اثر نهایی به مدت بحران بستگی دارد. یک جهش چندروزه معمولاً تأثیر محدودی بر تورم سالانه دارد، اما اختلال چند هفتهای یا چندماهه در تنگه هرمز میتواند قیمت انرژی را در سطح بالاتری تثبیت کند.
جمعبندی
قیمت نفت امروز سهشنبه ۲۳ تیر ۱۴۰۵ به بالاترین سطح چهار هفته اخیر رسید. برنت که در ساعات ابتدایی ۸۴ دلار و ۶۶ سنت قیمت داشت، در ادامه تا ۸۶ دلار و ۴۷ سنت صعود کرد و نفت خام آمریکا نیز از ۸۰ دلار عبور کرد.
ازسرگیری محاصره دریایی اعلامشده از سوی آمریکا، حمله به نفتکشها و سقوط تردد در تنگه هرمز، مهمترین عوامل بازگشت حق بیمه جنگ به بازار هستند. تا زمانی که امنیت عبور کشتیها تضمین نشود، قیمت نفت در برابر هر خبر نظامی یا سیاسی حساس باقی خواهد ماند.