نفت دوباره گران شد؛ تنگه هرمز جهان را نگران کرد
بازار جهانی نفت در پایان هفته جاری با موج تازهای از نگرانیهای ژئوپلیتیکی و دادههای بنیادین صعودی مواجه شد؛ موجی که بار دیگر نقش کلیدی تنگه هرمز، تحولات سیاسی میان ایران و آمریکا و وضعیت عرضه در کشورهای بزرگ تولیدکننده را در کانون توجه معاملهگران قرار داد. گزارش رویترز نشان میدهد قیمت نفت در معاملات روز جمعه افزایش یافت و به سطوحی رسید که در شش ماه گذشته بیسابقه بوده است. این رشد نهتنها بازتاب تنشهای منطقهای، بلکه حاصل ترکیب پیچیدهای از کاهش ذخایر نفت خام، محدودیت صادرات و انتظارات اقتصادی در کشورهای مصرفکننده بزرگ است.
صعود قیمت نفت در واکنش به تنشهای ژئوپلیتیکی
در معاملات روز جمعه، هر بشکه نفت برنت دریای شمال با ۳۰ سنت افزایش معادل ۰.۴۰ درصد، به ۷۱ دلار و ۹۶ سنت رسید. نفت وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با رشد ۳۵ سنتی معادل ۰.۵۳ درصد، در سطح ۶۶ دلار و ۷۸ سنت معامله شد. این افزایش قیمتها در شرایطی رخ داد که بازارها بهطور فزایندهای نسبت به امنیت عرضه در خاورمیانه حساس شدهاند؛ منطقهای که همچنان شاهرگ اصلی انتقال انرژی جهان محسوب میشود.
نقش اظهارات ترامپ در تشدید فضای روانی بازار
یکی از محرکهای اصلی جهش قیمتها، هشدار دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا بود که اعلام کرد در صورت عدم دستیابی ایران به توافق درباره برنامه هستهای خود، پیامدهای بسیار بدی در انتظار خواهد بود. چنین اظهاراتی، حتی بدون اقدام عملی فوری، معمولاً اثر روانی شدیدی بر بازار نفت دارد. معاملهگران در این شرایط ریسکهای احتمالی را پیشخور میکنند و با افزایش تقاضای سفتهبازانه، قیمتها را به سطوح بالاتری سوق میدهند.
تنگه هرمز؛ گلوگاه استراتژیک انرژی جهان
ایران بهعنوان یکی از تولیدکنندگان بزرگ نفت، در سوی دیگر شبهجزیره نفتخیز عربستان و در آنسوی تنگه هرمز قرار دارد؛ گذرگاهی که حدود ۲۰ درصد از عرضه جهانی نفت از آن عبور میکند. هرگونه اختلال در این مسیر، چه بهصورت درگیری نظامی و چه از طریق مانورهای دریایی، میتواند جریان عرضه را محدود کرده و بازار جهانی را با شوک قیمتی مواجه سازد. بسته شدن موقت تنگه هرمز در پی مانورهای نظامی اخیر، اگرچه کوتاهمدت بود، اما بهعنوان زنگ خطر جدی برای بازار عمل کرد.
رزمایش مشترک ایران و روسیه و پیامدهای آن
چند روز پس از این بسته شدن موقت، ایران یک رزمایش دریایی مشترک با روسیه برگزار کرد؛ اقدامی که از منظر سیاسی و امنیتی، پیامهای متعددی برای بازیگران منطقهای و فرامنطقهای به همراه داشت. از نگاه بازار نفت، چنین رزمایشهایی نشانه افزایش سطح تنش و احتمال درگیری ناخواسته تلقی میشود. همین برداشت کافی است تا ریسک ژئوپلیتیکی در قیمت نفت منعکس شود و سرمایهگذاران به سمت خرید قراردادهای نفتی حرکت کنند.
کاهش ذخایر نفت خام آمریکا؛ عامل بنیادین حمایتکننده
در کنار عوامل ژئوپلیتیکی، دادههای بنیادین نیز از قیمتها حمایت کردهاند. اداره اطلاعات انرژی آمریکا اعلام کرد ذخایر نفت خام این کشور در هفته گذشته ۹ میلیون بشکه کاهش یافته است. این کاهش قابل توجه، نشاندهنده تنگتر شدن بازار داخلی آمریکاست؛ بهویژه آنکه همزمان میزان بهرهبرداری از پالایشگاهها و سطح صادرات افزایش یافته است. چنین ترکیبی معمولاً به معنای تقاضای قویتر و عرضه محدودتر در کوتاهمدت تلقی میشود.
وضعیت صادرات عربستان و تأثیر آن بر بازار
اطلاعات مؤسسه جودی نیز نشان میدهد صادرات نفت عربستان سعودی، بهعنوان بزرگترین صادرکننده نفت جهان، در ماه دسامبر به ۶.۹۸۸ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است. این رقم پایینترین سطح صادرات عربستان از ماه سپتامبر محسوب میشود. کاهش صادرات ریاض، چه به دلیل مدیریت عرضه در چارچوب اوپک پلاس و چه بهدلیل ملاحظات داخلی، پیام روشنی برای بازار دارد: عرضه جهانی نفت در حال محدودتر شدن است و این موضوع میتواند به تداوم روند صعودی قیمتها منجر شود.
پیوند سیاست پولی ژاپن با بازار نفت
در سوی دیگر جهان، دادههای اقتصادی ژاپن نیز بهطور غیرمستقیم بر بازار نفت اثر گذاشته است. نرخ تورم سالانه مصرفکننده در این کشور در ماه ژانویه به ۲ درصد رسید که آهستهترین رشد در دو سال اخیر محسوب میشود. این روند میتواند فشار بر بانک مرکزی ژاپن برای افزایش نرخ بهره را کاهش دهد. نرخ بهره پایین در کشورهای واردکننده نفت مانند ژاپن، معمولاً بهعنوان عامل حمایتی برای قیمت نفت خام تلقی میشود؛ زیرا هزینه تأمین مالی را کاهش داده و مصرف انرژی را تشویق میکند.
همافزایی عوامل سیاسی و اقتصادی در رشد قیمت نفت
آنچه در بازار کنونی نفت مشاهده میشود، همزمانی کمسابقه عوامل سیاسی و اقتصادی در جهت افزایش قیمتهاست. از یکسو، تنشهای ژئوپلیتیکی در خاورمیانه و اظهارات تند سیاسی، ریسک عرضه را بالا برده و از سوی دیگر، کاهش ذخایر و صادرات در کشورهای کلیدی تولیدکننده، پایههای بنیادین این رشد را تقویت کرده است. این همافزایی باعث شده بازار نفت نسبت به اخبار منفی واکنش شدیدتری نشان دهد.
چشمانداز کوتاهمدت بازار نفت
در کوتاهمدت، تداوم نگرانیها درباره امنیت تنگه هرمز میتواند قیمت نفت را در سطوح بالا نگه دارد. هرگونه خبر جدید درباره مذاکرات هستهای ایران، تحرکات نظامی یا تصمیمات اوپک پلاس، میتواند بهسرعت جهت بازار را تغییر دهد. معاملهگران در چنین فضایی با احتیاط بیشتری عمل میکنند، اما تمایل کلی بازار همچنان به سمت قیمتهای بالاتر متمایل است.
جمعبندی
افزایش اخیر قیمت نفت نتیجه تلاقی چند عامل کلیدی است: تشدید تنشها در تنگه هرمز، هشدارهای سیاسی آمریکا، کاهش ذخایر نفت خام آمریکا، افت صادرات عربستان و شرایط پولی در اقتصادهای واردکننده نفت. این مجموعه عوامل نشان میدهد بازار جهانی نفت وارد دورهای از حساسیت بالا شده است؛ دورهای که در آن هر تحول سیاسی یا اقتصادی میتواند اثر قابل توجهی بر قیمتها بگذارد. در چنین شرایطی، تنگه هرمز بار دیگر جایگاه خود را بهعنوان یکی از حیاتیترین گلوگاههای انرژی جهان تثبیت کرده و نقش ایران در معادلات نفتی منطقه بیش از پیش برجسته شده است.