خرما و میوه گران نمیشود؟ پاسخ رسمی دولت
در آستانه همزمانی ماه مبارک رمضان و ایام پایانی سال، دغدغه تأمین اقلام پرمصرف و کنترل نوسانات قیمتی به یکی از اصلیترین محورهای سیاستگذاری بخش بازرگانی کشاورزی تبدیل شده است. تجربه سالهای گذشته نشان داده که هرگونه غفلت در حوزه ذخیرهسازی و توزیع میتواند به التهاب بازار، فشار بر معیشت خانوارها و شکلگیری انتظارات تورمی منجر شود. در چنین شرایطی، سازمان مرکزی تعاون روستایی با اتخاذ رویکردی پیشدستانه، برنامهای گسترده برای ذخیرهسازی خرما و میوه شب عید به اجرا گذاشته است؛ برنامهای که به گفته مسئولان، از نظر حجم و گستره توزیع، فراتر از سالهای قبل طراحی شده و هدف اصلی آن تثبیت بازار در یکی از حساسترین مقاطع مصرفی سال است.
مرتضی معتمد، معاون فنی بازرگانی سازمان مرکزی تعاون روستایی، با تشریح ابعاد این برنامه اعلام کرده است که ذخیرهسازی خرما برای ماه رمضان امسال به سه برابر سال گذشته رسیده و هماکنون از مسیرهای مختلف در حال عرضه به بازار است. این اظهارات در حالی مطرح میشود که خرما به عنوان یکی از کالاهای راهبردی سفره افطار، همواره در کانون توجه مصرفکنندگان و نهادهای نظارتی قرار داشته و هرگونه اختلال در عرضه آن، بازتاب اجتماعی قابل توجهی به همراه دارد.
تجربه سالهای گذشته و تغییر رویکرد در ذخیرهسازی
یکی از نکات کلیدی در سیاست جدید سازمان مرکزی تعاون روستایی، اتکا به تجربه سنوات قبل است. در سالهایی که ذخیرهسازی متناسب با الگوی مصرف انجام نشده بود، بازار خرما در ماه رمضان با نوسانات قیمتی و محدودیت عرضه مواجه میشد. همین تجربهها باعث شد امسال برنامهریزی با ضریب اطمینان بالاتری صورت گیرد. افزایش سهبرابری ذخیره خرما نشاندهنده آن است که سیاستگذار، احتمال افزایش تقاضا و فشار روانی بازار را به رسمیت شناخته و برای آن پاسخ عملی تدارک دیده است.
این رویکرد صرفا به انبار کردن محصول محدود نمانده و زنجیره عرضه نیز به شکل هدفمند طراحی شده است. عرضه خرما از طریق سازمان مرکزی تعاون روستایی، فروشگاههای زنجیرهای و روستابازارها انجام میشود تا دسترسی مصرفکننده نهایی تسهیل و نقش واسطههای غیرضرور کاهش یابد. چنین مدلی میتواند ضمن افزایش شفافیت، از ایجاد حباب قیمتی در روزهای اوج تقاضا جلوگیری کند.
ذخیرهسازی خرما برای ماه رمضان و پیام آن به بازار
افزایش سهبرابری ذخیرهسازی خرما برای ماه رمضان، پیامی روشن به بازار مخابره میکند. این پیام بیش از آنکه صرفا یک آمار باشد، نشانهای از آمادگی دولت برای مدیریت تقاضای فصلی است. هنگامی که مصرفکننده اطمینان پیدا میکند عرضه کافی وجود دارد، رفتار احتکاری در سطح خرد کاهش مییابد و همین عامل به تثبیت قیمتها کمک میکند.
از سوی دیگر، عرضه مستمر خرما در کانالهای رسمی، امکان رصد قیمت و کیفیت را برای نهادهای نظارتی فراهم میکند. این مساله به ویژه در ماه رمضان که حساسیت اجتماعی نسبت به قیمت اقلام خوراکی افزایش مییابد، اهمیت دوچندان دارد. مسئولان سازمان مرکزی تعاون روستایی بر این باورند که با حجم فعلی ذخیرهسازی، نگرانی بابت تامین خرما در سراسر کشور وجود ندارد و بازار از نظر کمی و کیفی در وضعیت باثباتی قرار خواهد گرفت.
میوه شب عید؛ افزایش ۲.۵ برابری برای آرامش نوروزی
در کنار خرما، میوه شب عید همواره یکی از کانونهای توجه افکار عمومی بوده است. سیب و پرتقال به عنوان دو قلم اصلی سبد میوه نوروزی، نقشی نمادین در سفرههای خانوادگی دارند و هرگونه افزایش قیمت آنها، به سرعت به موضوعی اجتماعی تبدیل میشود. بر همین اساس، سازمان مرکزی تعاون روستایی اعلام کرده است که ذخیرهسازی میوه شب عید امسال ۲.۵ برابر سال گذشته انجام شده و این میوهها از اواخر اسفند وارد بازار خواهند شد.
این حجم ذخیرهسازی به معنای آن است که سیاستگذار قصد دارد با عرضه هدفمند، شوک تقاضای روزهای پایانی سال را مدیریت کند. تجربه نشان داده که هرچه فاصله بین زمان ذخیرهسازی و توزیع کوتاهتر و برنامهریزیشدهتر باشد، اثرگذاری آن بر مهار قیمتها بیشتر خواهد بود. توزیع میوه شب عید تا پایان تعطیلات نوروز ادامه دارد و این استمرار میتواند از جهشهای ناگهانی قیمت در روزهای ابتدایی سال جدید جلوگیری کند.
وضعیت سیب و پرتقال در استانهای هدف
معاون فنی بازرگانی سازمان مرکزی تعاون روستایی جزئیات بیشتری از روند آمادهسازی میوه شب عید ارائه داده است. به گفته وی، سیب درختی به طور کامل به استانهای هدف حمل و ذخیرهسازی شده و از نظر لجستیکی آماده توزیع است. در مورد پرتقال تامسون نیز فرآیند خرید انجام شده و انتقال آن به استانها در حال انجام است. این تفکیک مرحلهای نشان میدهد که برنامه توزیع بر اساس شرایط اقلیمی و الگوی مصرف استانها طراحی شده و تلاش شده است از تمرکز بیش از حد عرضه در یک مقطع زمانی جلوگیری شود.
چنین نگاهی به توزیع منطقهای، علاوه بر کاهش هزینههای حملونقل، میتواند به حفظ کیفیت محصول نیز کمک کند. میوهای که در زمان مناسب و با شرایط استاندارد به بازار برسد، رضایت مصرفکننده را افزایش داده و اعتماد عمومی به برنامههای تنظیم بازار را تقویت میکند.
نقش تنظیم بازار در تثبیت قیمتها
ذخیرهسازی گسترده خرما و میوه شب عید، بخشی از سیاست کلان تنظیم بازار است که هدف آن جلوگیری از نوسانات شدید قیمتی در مقاطع حساس است. در شرایطی که اقتصاد با متغیرهای متعددی از جمله هزینههای تولید و حملونقل مواجه است، ابزار ذخیرهسازی و عرضه هدفمند میتواند نقش ضربهگیر را ایفا کند. مسئولان سازمان مرکزی تعاون روستایی تاکید دارند که هدف اصلی از این اقدامات، تثبیت قیمتها و حمایت از مصرفکننده است، نه مداخله دستوری در بازار.
این سیاست زمانی موفق خواهد بود که همراه با نظارت مستمر و اطلاعرسانی شفاف اجرا شود. اعلام عمومی حجم ذخیرهسازی و زمان توزیع، خود به عنوان ابزاری روانی عمل میکند و انتظارات تورمی را تعدیل میسازد. به همین دلیل، اطلاعرسانی درباره افزایش سهبرابری ذخیره خرما و ۲.۵ برابری میوه شب عید، بخشی از راهبرد مدیریت بازار به شمار میرود.
پیوند امنیت غذایی و اعتماد عمومی
امنیت غذایی تنها به معنای تولید کافی نیست، بلکه اطمینان از دسترسی پایدار و عادلانه به کالاهای اساسی را نیز در بر میگیرد. اقدامات اخیر سازمان مرکزی تعاون روستایی را میتوان در چارچوب تقویت همین امنیت غذایی تحلیل کرد. وقتی مصرفکننده بداند که در ماه رمضان و ایام نوروز با کمبود خرما و میوه مواجه نخواهد شد، سطح اعتماد عمومی افزایش مییابد و فشار روانی بر بازار کاهش پیدا میکند.
از سوی دیگر، حمایت از شبکههای توزیع رسمی مانند فروشگاههای زنجیرهای و روستابازارها، میتواند به توزیع متوازنتر کالا در مناطق مختلف کشور کمک کند. این مساله به ویژه برای مناطق روستایی و کمبرخوردار اهمیت دارد که در سالهای گذشته گاهی با تاخیر در دسترسی به میوه شب عید مواجه بودند.
جمعبندی
مجموعه اقدامات اعلامشده از سوی سازمان مرکزی تعاون روستایی نشان میدهد که امسال برنامهریزی برای ماه رمضان و ایام نوروز با نگاه دقیقتر و مبتنی بر تجربه انجام شده است. افزایش سهبرابری ذخیرهسازی خرما برای ماه رمضان و بیش از ۲.۵ برابر شدن ذخیره میوه شب عید، پیام روشنی از آمادگی برای تنظیم بازار و تثبیت قیمتها دارد. توزیع هدفمند، استفاده از شبکههای رسمی و زمانبندی مناسب عرضه، عواملی هستند که میتوانند از بروز التهاب در بازار جلوگیری کنند. اگر این سیاستها با نظارت مستمر و اطلاعرسانی شفاف همراه شود، میتوان امیدوار بود که سفرههای رمضان و نوروز امسال با آرامش بیشتری تامین شود و بازار از نوسانات ناخواسته در امان بماند.