هشدار فوری وزارت صمت درباره آیفون ۱۸؛ فروش گوشی بدون رجیستری دردسرساز شد | گزارش تخلف با ۱۲۴
بازار تلفن همراه ایران در روزهای اخیر با موج تازه‌ای از تبلیغات گوشی‌های پرچمدار مواجه شده است؛ محصولاتی که بعضی فروشندگان با وجود ابهام در وضعیت قانونی واردات و رجیستری، برای آنها قیمت تعیین می‌کنند.
در همین رابطه، محله‌ای، مدیر دفتر خدمات بازرگانی وزارت صمت، با تأکید بر ضرورت مقابله با عرضه کالاهای بدون شناسه اعلام کرد سامانه ۱۲۴ برای ثبت گزارش‌های مردمی در دسترس است.
به گفته او، فروشندگان بازار به‌تدریج با مقررات عرضه تلفن همراه آشنا شده‌اند و می‌دانند نباید دستگاه‌هایی را که شرایط عرضه قانونی ندارند، به مشتری بفروشند.
با این حال، برخی فروشگاه‌ها ممکن است از عبارت‌هایی مانند «قیمت پایین‌تر»، «فاقد گارانتی» یا «بدون اصالت» استفاده کنند تا توجه خریداران را جلب کنند.
نکته اصلی این است که چنین عباراتی نمی‌توانند جایگزین مدارک قانونی ورود کالا، ثبت دستگاه و امکان فعال‌سازی آن شوند.
آیا فروش آیفون ۱۸ در ایران ممنوع است؟
برای پاسخ به این سؤال باید میان واردات تجاری، ورود مسافری و رجیستری تفاوت قائل شد.
براساس ضوابطی که از ۱۶ شهریور ۱۴۰۵ برای بازگشایی ثبت سفارش تلفن همراه اعلام شد، ثبت سفارش جدید در مرحله فعلی صرفاً برای گوشی‌های هوشمند با ارزش کمتر از ۴۰۰ یورو امکان‌پذیر است.
از آنجا که مدل‌های جدید آیفون در گروه گوشی‌های گران‌تر از این سقف قرار می‌گیرند، ثبت سفارش جدید تجاری آنها تحت ضوابط فعلی امکان‌پذیر نیست.
این محدودیت به معنای ممنوعیت دائمی تمام گوشی‌های گران‌قیمت نیست؛ بلکه مربوط به مرحله کنونی ثبت سفارش جدید است و امکان تغییر آن با تصمیم رسمی سیاست‌گذار وجود دارد.
اما تا زمانی که چنین تغییری اعلام نشده، فروشنده نمی‌تواند صرفاً با استناد به موجود بودن آیفون ۱۸ در بازار، ادعا کند دستگاه از مسیر قانونی واردات تجاری وارد شده است.
وضعیت رجیستری آیفون ۱۸ در مهر ۱۴۰۵
یکی از مهم‌ترین ابهام‌های بازار به رجیستری آیفون ۱۸ مربوط می‌شود.
در روزهای اخیر تبلیغاتی درباره امکان ثبت این گوشی‌ها در سامانه همتا منتشر شده است. با این حال، گزارش‌های منتشرشده در ۱۳ مهر تأکید دارند که دستورالعمل رسمی و عمومی برای واردات و رجیستری مدل‌های جدید آیفون اعلام نشده است.
همچنین درباره تعریف نشدن ارزش گمرکی لازم برای ثبت مسافری این مدل‌ها گزارش‌هایی منتشر شده؛ هرچند در گزارش‌های قبلی نیز از مطرح شدن اطلاعات ارزش‌گذاری گمرکی آیفون ۱۸ سخن رفته بود.
این تفاوت گزارش‌ها نشان می‌دهد نباید صرفاً بر اساس یک خبر درباره ثبت ارزش گمرکی، نتیجه گرفت رجیستری دستگاه مجاز شده است.
تعریف ارزش گمرکی، مجوز واردات، ثبت اطلاعات دستگاه و تأیید رجیستری چهار موضوع متفاوت هستند.
حتی اگر ارزش گمرکی یک مدل مشخص شود، الزاماً به معنای صدور مجوز واردات تجاری یا امکان فعال‌سازی آن در شبکه تلفن همراه نیست.
بنابراین خریدار باید وضعیت دستگاه مشخصی را که قصد خرید آن را دارد، از مسیر رسمی همتا استعلام کند.
گوشی بدون گارانتی با گوشی غیرقانونی چه تفاوتی دارد؟
این بخش یکی از مهم‌ترین نکات هشدار وزارت صمت است.
برخی فروشندگان با اعلام اینکه گوشی فاقد گارانتی است، قیمت پایین‌تری پیشنهاد می‌کنند. اما نبود گارانتی و نداشتن رجیستری دو موضوع یکسان نیستند.
ممکن است یک گوشی کارکرده به دلیل پایان مدت ضمانت، گارانتی فعال نداشته باشد، ولی همچنان به‌صورت قانونی در سامانه همتا ثبت شده و انتقال مالکیت آن امکان‌پذیر باشد.
در مقابل، ممکن است گوشی کاملاً نو و بسته‌بندی‌شده باشد، اما شناسه آن در شبکه قانونی ثبت نشده باشد.
در حالت دوم، ظاهر نو، جعبه پلمب یا وعده فروشنده برای رجیستری آینده تضمینی برای استفاده از سیم‌کارت نخواهد بود.
به همین دلیل عبارت «بدون گارانتی» به‌تنهایی اثبات‌کننده قاچاق بودن گوشی نیست؛ همان‌طور که درج نام یک شرکت گارانتی نیز به‌تنهایی قانونی بودن مسیر ورود و فعال‌سازی دستگاه را ثابت نمی‌کند.
آیا گوشی مسافری را می‌توان در فروشگاه فروخت؟
موضوع دیگری که باعث ابهام در بازار شده، استفاده از رویه مسافری برای عرضه گوشی‌های گران‌قیمت است.
رویه مسافری برای ورود تلفن همراه همراه مسافر و استفاده شخصی تعریف شده و با واردات تجاری تفاوت دارد.
واردکننده تجاری باید فرآیند ثبت سفارش، اظهار گمرکی، پرداخت حقوق و عوارض، ثبت شناسه‌های لازم و عرضه مطابق ضوابط را طی کند.
اما گوشی همراه مسافر از مسیر جداگانه‌ای بررسی می‌شود.
بنابراین یک فروشگاه نمی‌تواند صرفاً با اعلام اینکه دستگاه «مسافری» وارد شده، آن را به‌عنوان کالای دارای مجوز عرضه تجاری معرفی کند.
همچنین پرداخت احتمالی عوارض مسافری به معنی صدور مجوز فروش عمده یا تجاری آن مدل نیست.
این تمایز به‌خصوص درباره گوشی‌های پرچمدار اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا اختلاف قیمت میان بازار رسمی و عرضه غیررسمی ممکن است برخی افراد را به استفاده تجاری از رویه مسافری ترغیب کند.
چگونه رجیستری آیفون را قبل از خرید استعلام کنیم؟
مهم‌ترین اقدام خریدار این است که پیش از پرداخت وجه، شناسه دستگاه و وضعیت قانونی آن را بررسی کند.
برای دریافت شناسه ۱۵ رقمی IMEI می‌توان کد *#06# را روی تلفن همراه شماره‌گیری کرد. سپس از طریق کد دستوری *7777# یا وب‌سایت رسمی سامانه همتا استعلام اصالت گرفت.
نتیجه استعلام باید از نظر برند، مدل، شناسه دستگاه، نوع واردات و وضعیت قانونی بررسی شود.
همچنین در خرید گوشی نو باید کد فعال‌سازی معتبر وجود داشته باشد و در خرید گوشی کارکرده، فرآیند انتقال مالکیت در سامانه همتا انجام شود.
فروشنده باید فاکتور معتبر با مشخصات دستگاه و شناسه IMEI ارائه کند.
صرف روشن شدن گوشی، اتصال به وای‌فای یا حتی برقراری تماس آزمایشی در لحظه خرید، جایگزین استعلام اصالت و اطمینان از فعال‌سازی قانونی نیست.
خطر پرداخت پول برای رجیستری تضمینی آیفون ۱۸
یکی از هشدارهای مهم اخیر درباره تبلیغاتی است که با وعده «رجیستری تضمینی» یا «ثبت دستگاه در آینده» منتشر می‌شوند.
برخی فروشندگان ممکن است به مشتری اعلام کنند که با پرداخت مبلغی اضافه، دستگاه پس از صدور مجوز احتمالی رجیستر خواهد شد.
اما تا زمانی که مسیر رسمی رجیستری یک مدل تأیید نشده، چنین وعده‌ای پشتوانه قطعی ندارد.
تجربه پرونده‌های کلاهبرداری مرتبط با پیش‌فروش گوشی نیز این نگرانی را جدی‌تر کرده است. پلیس فتا تهران اوایل مهر از پرونده‌ای خبر داد که در آن متهم با تبلیغات پیش‌فروش آیفون ۱۸ در اینستاگرام، بیش از چهار میلیارد تومان از شهروندان کلاهبرداری کرده بود.
این پرونده نشان می‌دهد خطر بازار غیررسمی فقط به قطع احتمالی آنتن محدود نیست؛ خریدار ممکن است حتی پیش از دریافت گوشی، سرمایه خود را از دست بدهد.
سامانه ۱۲۴ چه تخلفاتی را دریافت می‌کند؟
براساس اعلام مدیر دفتر خدمات بازرگانی وزارت صمت، شهروندان می‌توانند تخلفات احتمالی مربوط به عرضه کالاهای بدون شناسه را از طریق سامانه ۱۲۴ گزارش کنند.
در بازار موبایل، مواردی مانند عرضه دستگاه با وضعیت نامشخص قانونی، ادعای گمراه‌کننده درباره اصالت کالا یا فروش گوشی با وعده غیرمستند رجیستری می‌تواند موضوع گزارش و بررسی قرار گیرد.
برای ثبت گزارش، بهتر است خریدار اطلاعاتی مانند نام فروشگاه، نشانی، تصویر آگهی، فاکتور، مشخصات گوشی و نتیجه استعلام همتا را نگهداری کند.
البته دریافت گزارش مردمی به معنی اثبات قطعی تخلف نیست. بررسی نهایی وضعیت فروشگاه و نوع تخلف بر عهده دستگاه‌های مسئول خواهد بود.
محدودیت واردات چه اثری بر قیمت آیفون دارد؟
محدود شدن ثبت سفارش جدید گوشی‌های بالای ۴۰۰ یورو می‌تواند عرضه رسمی مدل‌های پرچمدار را کاهش دهد.
وقتی مسیر رسمی تأمین یک کالا محدود می‌شود اما تقاضا برای آن باقی می‌ماند، احتمال افزایش فاصله قیمت بازار داخلی با قیمت جهانی وجود دارد.
این شرایط همچنین می‌تواند زمینه را برای شکل‌گیری قیمت‌های غیرواقعی، پیش‌فروش‌های پرریسک و فعالیت واسطه‌های غیررسمی فراهم کند.
با این حال، هر قیمت بالایی به‌تنهایی نشانه تخلف نیست و برای بررسی وضعیت قانونی باید مسیر تأمین، مدارک گمرکی و اطلاعات سامانه همتا مشخص باشد.
همچنین اعلام قیمت برای کالایی که هنوز وضعیت رجیستری آن روشن نیست، لزوماً به معنی انجام معامله قطعی یا وجود موجودی قابل عرضه قانونی نیست.
آیا رجیستری آیفون ۱۸ در آینده آزاد می‌شود؟
در حال حاضر نمی‌توان زمان مشخصی برای باز شدن مسیر رجیستری آیفون ۱۸ اعلام کرد.
چنین تغییری نیازمند تصمیم رسمی نهادهای مسئول و روشن شدن ضوابط واردات، گمرک و ثبت دستگاه در سامانه همتا است.
ممکن است سیاست ثبت سفارش گوشی‌های گران‌قیمت در آینده تغییر کند؛ اما احتمال تغییر مقررات نباید مبنای پرداخت وجه امروز قرار گیرد.
خریدارانی که به استفاده روزمره از سیم‌کارت نیاز دارند، باید امکان فعال‌سازی قانونی دستگاه را در زمان خرید احراز کنند، نه اینکه به وعده‌های احتمالی برای ماه‌های آینده اعتماد کنند.
جمع‌بندی؛ آیفون ارزان‌تر همیشه خرید مطمئن‌تری نیست
هشدار تازه وزارت صمت نشان می‌دهد بازار تلفن همراه بیش از گذشته نیازمند شفافیت درباره اصالت، مسیر واردات و وضعیت رجیستری دستگاه‌هاست.
در شرایط فعلی ثبت سفارش جدید گوشی‌های بالای ۴۰۰ یورو محدود شده و درباره رجیستری آیفون ۱۸ نیز مجوز عمومی تأییدشده‌ای اعلام نشده است. از طرف دیگر، گزارش‌هایی درباره عرضه و تبلیغ غیررسمی این گوشی‌ها منتشر شده که پرسش‌هایی درباره مسیر تأمین آنها ایجاد کرده است.
مهم‌ترین نکته برای مصرف‌کننده این است که «بدون گارانتی» با «بدون رجیستری» یکسان نیست، اما هیچ‌کدام نباید جایگزین بررسی قانونی بودن دستگاه شوند.
استعلام شناسه IMEI در همتا، دریافت فاکتور معتبر و خودداری از پرداخت وجه برای وعده‌های غیرمستند رجیستری، مهم‌ترین راه‌های کاهش خطر خرید هستند.
در نهایت، سامانه ۱۲۴ مسیر گزارش تخلفات احتمالی است و سامانه همتا مرجع بررسی اصالت و وضعیت ثبت گوشی؛ دو ابزار متفاوت که استفاده درست از آنها می‌تواند مانع زیان خریداران در بازار پرابهام تلفن همراه شود.