افزایش مبلغ کالابرگ وارد مرحله نهایی شد؛ عارف: منابع در حال تامین است / کالابرگ ۱.۵ میلیونی برای چه کسانی؟
محمدرضا عارف امروز اعلام کرد دولت به مرحله نهایی تامین منابع برای افزایش مبلغ کالابرگ رسیده است. این تازه‌ترین اظهار رسمی دولت درباره طرحی است که طی هفته‌های گذشته چندین بار درباره زمان اجرا، مبلغ و نحوه تامین مالی آن صحبت شده بود.
عارف پیش‌تر نیز گفته بود سازوکاری برای افزایش اعتبار طراحی شده تا اجرای طرح بدون افزایش نامطلوب نقدینگی انجام شود. او در ۱۴ مهر تأکید کرده بود یکی از ابهامات باقی‌مانده، سقف تعداد افرادی است که اعتبار بیشتری دریافت خواهند کرد.
بنابراین اظهارات تازه معاون اول رئیس‌جمهور را می‌توان نشانه نزدیک شدن طرح به مرحله اجرایی دانست؛ هرچند تا زمان انتشار اطلاعیه نهایی وزارت تعاون یا مصوبه اجرایی دولت، نمی‌توان یک مبلغ واحد را برای تمام خانوارهای مشمول قطعی اعلام کرد.
کالابرگ یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومانی برای چه کسانی فعال شده است؟
یکی از مهم‌ترین تحولات مهرماه، افزایش اعتبار برای بخشی از خانوارهای حمایتی بوده است.
براساس بررسی تسنیم، اعتبار کالابرگ حدود ۱۱ میلیون نفر از افراد تحت پوشش کمیته امداد و سازمان بهزیستی در مرحله جدید به یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان برای هر نفر افزایش یافته است؛ یعنی نسبت به اعتبار یک میلیون تومانی قبلی، رشد ۵۰ درصدی.
با این حال، اطلاعیه رسمی وزارت تعاون درباره زمان‌بندی استفاده از اعتبار مهرماه همچنان رقم یک میلیون تومان را برای خانوارهای حمایتی ذکر کرده و زمان دسترسی را براساس رقم پایانی کد ملی تعیین کرده است. خانوارهای با رقم پایانی صفر، یک و دو از ۱۵ مهر، ارقام سه تا شش از ۲۵ مهر و ارقام هفت تا ۹ از پنجم آبان امکان استفاده از اعتبار مهرماه را دارند.
این تفاوت میان گزارش میدانی افزایش ۱.۵ میلیون تومانی برای بخشی از مشمولان و متن اطلاعیه عمومی وزارت کار نشان می‌دهد جزئیات مرحله افزایش هنوز کاملاً یکپارچه نشده است و باید میان «شارژ پایه مهرماه» و «افزایش فوق‌العاده اعتبار برای گروه‌های هدف» تفاوت قائل شد.
مبلغ جدید کالابرگ چقدر خواهد بود؟
برآیند اظهارات مقام‌های دولت و مجلس تاکنون یک بازه مشخص را نشان می‌دهد.
وزیر اقتصاد اعلام کرده است کف افزایش اعتبار حداقل ۳۰۰ هزار تومان برای هر نفر خواهد بود و حدود ۴۰ تا ۴۴ میلیون نفر برای دریافت اعتبار بیشتر شناسایی شده‌اند.
پیش از آن نیز سخنگوی کمیسیون اجتماعی مجلس از افزایش ۳۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومانی خبر داده و گفته بود میزان افزایش برای همه افراد یکسان نخواهد بود.
در نتیجه، اگر پایه اعتبار یک میلیون تومان باقی بماند، سه سطح اصلی که فعلاً در بحث‌های مربوط به طرح دیده می‌شود چنین است:
| وضعیت | اعتبار احتمالی هر نفر |
|---|---|
| اعتبار پایه فعلی | ۱,۰۰۰,۰۰۰ تومان |
| با حداقل افزایش ۳۰۰ هزار تومانی | ۱,۳۰۰,۰۰۰ تومان |
| با حداکثر افزایش ۵۰۰ هزار تومانی | ۱,۵۰۰,۰۰۰ تومان |
اما نکته مهم این است که اعتبار یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومانی هنوز برای همه دریافت‌کنندگان کالابرگ قطعی نشده است.
چند نفر کالابرگ بیشتری می‌گیرند؟
رئیس سازمان برنامه و بودجه در ابتدای مهر اعلام کرده بود حدود ۴۴ میلیون نفر برای دریافت حمایت بیشتر شناسایی شده‌اند. در طرح مورد بحث، خانوارهای تحت پوشش کمیته امداد و بهزیستی و برخی خانوارهای واجد شرایط دیگر در اولویت قرار دارند.
وزیر اقتصاد نیز عددی در محدوده ۴۰ تا ۴۴ میلیون نفر را مطرح کرده و گفته معیارها صرفاً دهک‌بندی سنتی نیست و اطلاعات درآمد، ملک و خودرو نیز در تعیین جامعه هدف مورد توجه قرار می‌گیرد.
به این ترتیب، طرح جدید احتمالاً برخلاف مراحل عمومی‌تر کالابرگ، به‌صورت هدفمندتر اجرا خواهد شد و قرار نیست همه حدود ۸۰ میلیون دریافت‌کننده بالقوه به یک اندازه افزایش اعتبار داشته باشند.
افزایش کالابرگ ماهانه چقدر منابع می‌خواهد؟
همین نقطه، دلیل اصلی طولانی شدن تصمیم دولت است.
اگر فرض کنیم ۴۰ میلیون نفر فقط ۳۰۰ هزار تومان اعتبار اضافی در ماه دریافت کنند، دولت ماهانه حدود ۱۲ هزار میلیارد تومان منابع جدید نیاز دارد.
اگر جمعیت هدف ۴۴ میلیون نفر باشد و افزایش برای همه آنها به سقف ۵۰۰ هزار تومان برسد، هزینه اضافه ماهانه تا حدود ۲۲ هزار میلیارد تومان بالا می‌رود.
بنابراین بسته به ترکیب خانوارهای مشمول و میزان افزایش، بار مالی طرح می‌تواند در یک بازه بسیار بزرگ قرار بگیرد. همین موضوع توضیح می‌دهد چرا عارف امروز مشخصاً از «نهایی‌کردن تامین منابع» سخن گفته است.
پول افزایش کالابرگ از کجا می‌آید؟
دولت از اواخر شهریور چند مسیر را برای تامین منابع پایدار بررسی کرده است.
در جلسه‌ای با حضور رئیس‌جمهور و اعضای تیم اقتصادی، منابع حاصل از مطالبات دولت از بخش گاز صنایع، صرفه‌جویی در مصرف سوخت، بازتنظیم یارانه‌های حمایتی دهک‌های پردرآمد و مطالبات خارجی دولت بررسی شد و کلیات طرح افزایش اعتبار کالابرگ به تصویب رسید.
یکی از نگرانی‌های دولت این است که افزایش کالابرگ از محل منابعی تامین نشود که به کسری بودجه یا رشد بیشتر نقدینگی منجر شود. عارف نیز پیش‌تر تأکید کرده بود دولت با وجود محدودیت منابع، نمی‌خواهد اجرای حمایت جدید به افزایش نقدینگی منتهی شود.
بانک مرکزی نیز پیش‌تر اعلام کرده بود استفاده از مابه‌التفاوت برخی منابع نفتی برای تامین پایدار کالابرگ تا پایان سال در دستور کار قرار گرفته است.
چرا دولت مبلغ کالابرگ را افزایش می‌دهد؟
فلسفه اصلی کالابرگ حفظ بخشی از قدرت خرید خانوار در برابر افزایش قیمت کالاهای اساسی است.
اعتبار این طرح نقدی نیست و خانوار آن را برای خرید کالاهای مشخص در شبکه فروشگاه‌های متصل به طرح مصرف می‌کند. در مراحل اخیر، پایه اعتبار یک میلیون تومان برای هر نفر بوده است.
اما با افزایش قیمت مواد غذایی، قدرت خرید همین اعتبار نیز به مرور کاهش پیدا می‌کند. دولت به همین دلیل دنبال افزایش رقمی است که بتواند بخشی از کاهش قدرت خرید را جبران کند.
عارف نیز چند روز قبل تصریح کرده بود راهبرد دولت این است که کالابرگ تا حد ممکن آثار افزایش قیمت‌ها را جبران کرده و توان خانوار برای تامین کالاهای اساسی حفظ شود.
آیا کالابرگ ۱.۵ میلیون تومانی قطعی شد؟
برای بخشی از مشمولان حمایتی، شواهد از اجرای عملی این رقم حکایت دارد؛ اما برای همه مشمولان هنوز خیر.
گزارش ۱۵ مهر از شارژ یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومانی برای حدود ۱۱ میلیون نفر خبر داده است، اما برنامه دولت برای جمعیت بزرگ‌تر ۴۰ تا ۴۴ میلیون نفری همچنان در انتظار نهایی شدن منابع و نحوه توزیع افزایش اعتبار قرار دارد.
بنابراین تیترهایی مانند «کالابرگ همه مردم ۱.۵ میلیون تومان شد» در شرایط فعلی دقیق نیستند.
آنچه امروز با اطمینان بیشتری می‌توان گفت این است که اصل افزایش اعتبار قطعی شده، تامین منابع در مرحله نهایی است و رقم اضافی مورد بحث بین ۳۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومان برای هر نفر قرار دارد.
مرحله جدید کالابرگ چه زمانی اجرا می‌شود؟
سازمان برنامه و بودجه پیش‌تر وعده داده بود افزایش رقم در مهرماه انجام شود و معاون اول رئیس‌جمهور نیز امروز گفته است طرح «همین روزها» وارد اجرا خواهد شد.
در نتیجه احتمال اعلام جزئیات تکمیلی درباره مبلغ، جامعه هدف و شیوه شارژ طی روزهای آینده بالا رفته است.
با توجه به اظهارات تازه عارف، پرونده افزایش کالابرگ اکنون بیش از هر چیز به نهایی شدن منابع مالی وابسته است. پس از تعیین این منابع، مشخص خواهد شد چه تعداد از خانوارها اعتبار ۱.۳ میلیون تومانی دریافت می‌کنند و چه گروه‌هایی به سقف ۱.۵ میلیون تومان خواهند رسید.
فعلاً مهم‌ترین خبر برای خانوارها این است که دولت از مرحله بررسی اصل افزایش عبور کرده و بحث اصلی اکنون روی پول لازم برای اجرای آن متمرکز شده است؛ مرحله‌ای که اگر طبق وعده عارف در روزهای آینده نهایی شود، می‌تواند یکی از بزرگ‌ترین تغییرات طرح کالابرگ از ابتدای سال ۱۴۰۵ را رقم بزند.
