تورم خوراکیها سفره خانوار را کوچکتر کرد؛ روغن ۵ برابر و مرغ نزدیک ۳ برابر شد
دادههای رسمی شاخص قیمت مصرفکننده نشان میدهد تورم ماهانه کل کشور در تیرماه به ۳.۱ درصد رسیده است. این نرخ در خرداد ۵.۹ درصد بود؛ بنابراین سرعت افزایش عمومی قیمتها در مقیاس ماهانه کاهش پیدا کرده، اما قیمتها همچنان در حال بالا رفتن هستند. تورم نقطهبهنقطه نیز ۸۷.۹ درصد اعلام شده؛ یعنی خانوارها برای خرید مجموعهای یکسان از کالاها و خدمات، بهطور میانگین نزدیک به ۸۸ درصد بیشتر از تیرماه ۱۴۰۴ هزینه کردهاند. نرخ تورم سالانه نیز به ۶۶ درصد رسیده است.
تورم خوراکیها از تورم عمومی جلو زد
مهمترین نکته گزارش مرکز آمار، فاصله قابلتوجه تورم مواد غذایی با تورم عمومی است. تورم نقطهبهنقطه گروه «خوراکیها و آشامیدنیها» در تیرماه ۱۲۸.۱ درصد ثبت شده؛ رقمی که بیش از ۴۰ واحد درصد بالاتر از تورم نقطهای کل کشور است. تورم ماهانه این گروه ۲.۵ درصد و تورم سالانه آن نیز حدود ۹۷.۵ درصد بوده است.
به بیان ساده، اگرچه متوسط قیمت تمام کالاها و خدمات در یک سال نزدیک ۸۸ درصد افزایش یافته، هزینه تهیه خوراک و نوشیدنی بیش از ۱۲۸ درصد بالا رفته است. این تفاوت برای خانوارهایی که بخش بزرگی از درآمدشان صرف غذا میشود، اهمیت زیادی دارد؛ زیرا امکان حذف یا به تعویق انداختن بسیاری از هزینههای خوراکی وجود ندارد.
بررسی دهکهای هزینهای نیز نشان میدهد فشار تورمی بهطور یکسان توزیع نشده است. تورم سالانه دهک دوم در تیرماه ۷۳.۵ درصد و تورم دهک دهم ۶۳.۹ درصد گزارش شده و فاصله تورمی دهکها به ۹.۶ واحد درصد رسیده است. این شکاف نسبت به ماه قبل بیشتر شده و نشان میدهد خانوارهای کمبرخوردار افزایش قیمت شدیدتری را در سبد مصرفی خود احساس کردهاند.
کاهش قیمت مرغ چرا به معنای ارزان شدن نیست؟
قیمت مرغ در تیرماه نسبت به خرداد حدود ۱۴ درصد کاهش پیدا کرده است. این افت ماهانه میتواند نتیجه افزایش عرضه، کاهش مقطعی تقاضا یا تعدیل قیمت پس از جهش ماههای قبل باشد. بااینحال، قیمت مرغ در مقایسه با تیرماه سال گذشته همچنان حدود ۱۹۰ درصد بالاتر است.
رشد ۱۹۰ درصدی به این معناست که قیمت مرغ تقریباً ۲.۹ برابر شده است. برای مثال، کالایی که یک سال قبل ۱۰۰ هزار تومان قیمت داشت، پس از چنین افزایشی به حدود ۲۹۰ هزار تومان میرسد. کاهش ۱۴ درصدی یکماهه تنها بخشی از این جهش را پس میگیرد و نمیتواند قیمت را به سطح سال قبل نزدیک کند.
این تفاوت میان «تورم ماهانه» و «تورم نقطهای» یکی از دلایل شکلگیری برداشتهای متفاوت از وضعیت بازار است. ممکن است مصرفکننده در فروشگاه با قیمتهایی کمتر از ماه قبل روبهرو شود، اما همچنان برای همان کالا چند برابر سال گذشته پول بپردازد. بنابراین استفاده از عبارت «ارزان شدن مرغ» بدون اشاره به رشد سالانه، تصویر ناقصی از بازار ارائه میدهد.
شیر و ماست همچنان در مسیر افزایش قیمت
در گروه لبنیات، برخلاف مرغ، قیمتها حتی در مقایسه با ماه قبل نیز افزایش یافتهاند. قیمت شیر پاستوریزه در تیرماه حدود ۶ درصد بیشتر از خرداد بوده و رشد آن نسبت به تیرماه سال گذشته به حدود ۱۵۰ درصد رسیده است. قیمت ماست نیز در یک ماه هشت درصد و در یک سال نزدیک ۱۳۰ درصد افزایش یافته است.
تورم ۱۵۰ درصدی شیر یعنی قیمت این محصول طی یک سال حدود ۲.۵ برابر شده است. ماست نیز با رشد ۱۳۰ درصدی بیش از ۲.۳ برابر قیمت تیرماه سال قبل عرضه میشود. استمرار افزایش قیمت لبنیات میتواند الگوی مصرف خانوارها را تغییر دهد؛ بهخصوص زمانی که درآمدها متناسب با هزینه مواد غذایی رشد نکرده باشد.
کاهش مصرف احتمالی لبنیات فقط یک مسئله اقتصادی نیست. خانوارها معمولاً در واکنش به افزایش قیمت، ابتدا مقدار خرید، دفعات مصرف یا کیفیت و برند کالای مورد استفاده را کاهش میدهند. در نتیجه ممکن است آمار فروش پایین بیاید، بدون آنکه نیاز واقعی مردم به این محصولات کاهش یافته باشد.
رکورد تورم در بازار روغن خوراکی
شدیدترین افزایشها در میان اقلام مورد بررسی به روغن خوراکی اختصاص دارد. قیمت روغن مایع در تیرماه نسبت به خرداد حدود سه درصد افزایش یافته و در مقایسه با تیرماه ۱۴۰۴ نزدیک به ۳۴۴ درصد رشد کرده است. روغن جامد نیز در بازه یکساله حدود ۴۰۰ درصد گران شده است.
افزایش ۳۴۴ درصدی به معنای بیش از ۴.۴ برابر شدن قیمت روغن مایع است. رشد ۴۰۰ درصدی روغن جامد نیز قیمت آن را به پنج برابر سال قبل میرساند. برای نمونه، اگر یک بسته روغن در تیرماه گذشته ۲۰۰ هزار تومان قیمت داشت، رشد ۴۰۰ درصدی نرخ آن را به حدود یک میلیون تومان افزایش میدهد.
اهمیت روغن فقط به مصرف مستقیم خانوار محدود نمیشود. این کالا یکی از مواد اولیه رستورانها، قنادیها، نانواییهای صنعتی، تولیدکنندگان کنسرو و بسیاری از صنایع غذایی است. بنابراین افزایش قیمت آن میتواند بهصورت غیرمستقیم در بهای انواع غذاهای آماده، شیرینی، سس و محصولات فرآوریشده نیز ظاهر شود.
موز ارزان شد اما سیب ۱۷ درصد گرانتر شد
بازار میوه در تیرماه رفتار یکسانی نداشته است. قیمت موز نسبت به خرداد حدود ۱۳ درصد کاهش پیدا کرده، درحالیکه قیمت سیب در همین دوره ۱۷ درصد افزایش یافته است. با وجود جهت متفاوت تغییرات ماهانه، هر دو محصول در مقایسه با تیرماه سال قبل حدود دو برابر قیمت داشتهاند.
قیمت میوهها به فصل برداشت، میزان عرضه، هزینه حملونقل، کیفیت، نگهداری در سردخانه و وضعیت بازار عمدهفروشی وابسته است. به همین دلیل تغییرات ماهانه این گروه میتواند شدید باشد. کاهش ۱۳ درصدی موز ممکن است در ماه بعد معکوس شود و افزایش سیب نیز با ورود محصول تازه تعدیل شود؛ اما رشد سالانه نزدیک ۱۰۰ درصدی نشان میدهد سطح عمومی قیمت میوه همچنان بسیار بالاتر از سال گذشته است.
چرا کاهش تورم ماهانه خبر کافی نیست؟
کاهش تورم ماهانه از ۵.۹ درصد در خرداد به ۳.۱ درصد در تیر، به معنای کاهش قیمتها نیست. این تغییر فقط نشان میدهد قیمتها با سرعت کمتری نسبت به ماه قبل افزایش یافتهاند. تا زمانی که تورم ماهانه مثبت باشد، سطح عمومی قیمتها همچنان بالا میرود.
حتی کاهش قیمت چند قلم مانند مرغ و موز نیز نمیتواند بهتنهایی هزینه سبد غذایی خانوار را پایین بیاورد؛ زیرا افزایش شیر، ماست، روغن، نان، غلات، میوهها و سایر اقلام ممکن است صرفهجویی حاصل از افت قیمت یک یا دو محصول را خنثی کند. گزارش رسمی نشان میدهد گروه خوراکیها در مجموع طی تیرماه ۲.۵ درصد دیگر گران شده است.
از سوی دیگر، اثر تورم انباشته با یک ماه کاهش محدود از بین نمیرود. خانواری که طی یک سال با دو تا پنج برابر شدن قیمت برخی اقلام روبهرو شده، برای بازگشت قدرت خرید خود به ثبات طولانی قیمتها، رشد درآمد واقعی یا حمایتهای هدفمند نیاز دارد.
چشمانداز قیمت مواد غذایی در ماههای آینده
تداوم آرامش در بازار خوراکیها به کنترل هزینه تولید، ثبات تأمین مواد اولیه، کاهش نوسان ارز، عرضه منظم کالا و جلوگیری از اختلال در شبکه توزیع وابسته است. افت مقطعی قیمت مرغ نشان میدهد افزایش عرضه میتواند بازار را تعدیل کند، اما رشد ماهانه لبنیات و روغن حاکی از آن است که فشار هزینه در بخشهای دیگری از زنجیره غذایی همچنان فعال است.
مهمترین خطر آن است که کاهشهای ماهانه محدود، بهعنوان پایان موج تورمی تعبیر شود. تورم نقطهای ۱۲۸ درصدی خوراکیها و رشد چندصددرصدی روغن نشان میدهد مسئله اصلی هنوز سطح بسیار بالای قیمتهاست، نه فقط سرعت افزایش آنها.
در مجموع، گزارش تیرماه از یک آرامش نسبی در بخشی از بازار حکایت دارد، اما این آرامش نتوانسته سفره خانوار را به وضعیت سال قبل بازگرداند. مرغ و موز اندکی ارزانتر شدهاند، اما روغن، لبنیات و بسیاری از اقلام اساسی همچنان با قیمتهایی چند برابر تیرماه ۱۴۰۴ عرضه میشوند. نتیجه روشن است: کاهش تورم ماهانه میتواند نشانهای امیدوارکننده باشد، اما تا زمانی که درآمد خانوار از رشد قیمت خوراکیها عقب مانده، فشار معیشتی ادامه خواهد داشت.