نفت برنت از ۹۰ دلار عبور کرد؛ آیا تهدید همزمان هرمز و باب‌المندب قیمت را سه‌رقمی می‌کند؟

قیمت نفت خام برنت تحت‌تأثیر تشدید درگیری‌های ایران و آمریکا و کاهش تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز، بیش از سه درصد افزایش یافت و از مرز روانی ۹۰ دلار عبور کرد. برنت که در بخشی از معاملات به ۹۰ دلار و ۷۴ سنت رسیده بود، براساس آخرین به‌روزرسانی رویترز تا ۹۰ دلار و ۸۷ سنت بالا رفت. هم‌زمان، گزارش‌ها درباره آمادگی نیروهای انصارالله یمن برای ایجاد اختلال در باب‌المندب، نگرانی از گرفتارشدن بازار جهانی انرژی میان دو گلوگاه دریایی را افزایش داده است.

کد خبر: ۲۳۸۰۶۹

دوشنبه - ۲۹ تير ۱۴۰۵

معاملات روز دوشنبه با موج تازه‌ای از خرید نفت آغاز شد. قراردادهای آتی برنت با ۲ دلار و ۷۷ سنت افزایش، معادل ۳.۱۴ درصد، به ۹۰ دلار و ۸۷ سنت در هر بشکه رسیدند؛ بالاترین سطح از ۱۱ ژوئن. نفت وست‌تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با ۲.۸۵ درصد رشد تا ۸۴ دلار و ۸۴ سنت بالا رفت. برنت در هفته گذشته ۱۵.۹ درصد افزایش یافته بود که بزرگ‌ترین رشد هفتگی آن از ماه آوریل محسوب می‌شود.

محرک اصلی این جهش، تغییر ناگهانی در برآورد بازار از امنیت عرضه است. معامله‌گران دیگر فقط احتمال وقوع اختلال در آینده را قیمت‌گذاری نمی‌کنند؛ داده‌های تردد کشتی‌ها نشان می‌دهد جریان واقعی حمل نفت و گاز در تنگه هرمز نیز کاهش یافته است.

براساس اطلاعات شرکت LSEG، تنها چهار کشتی روز یکشنبه از هرمز عبور کردند؛ درحالی‌که شمار عبورها در روز قبل هشت فروند بود. از روز جمعه نیز فقط سه نفتکش حامل فرآورده و یک نفتکش بسیار بزرگ برای بارگیری وارد تنگه شده‌اند. هیچ نفتکش حامل گاز طبیعی مایع نیز از روز پنجشنبه در حال عبور از این مسیر مشاهده نشده است؛ هرچند برخی کشتی‌ها ممکن است برای مخفی‌کردن موقعیت خود فرستنده‌های ردیابی را خاموش کنند.

تنگه هرمز همچنان عامل اصلی جهش قیمت نفت است

اهمیت هرمز از حجم انرژی عبوری از آن ناشی می‌شود. در شرایط عادی، حدود یک‌پنجم تجارت جهانی نفت از این آبراه عبور می‌کند. آژانس بین‌المللی انرژی نیز برآورد کرده است که در سال ۲۰۲۵ روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآورده نفتی از هرمز جابه‌جا شده؛ رقمی معادل نزدیک به یک‌چهارم تجارت دریایی نفت جهان.

ایران، عربستان، عراق، کویت، قطر، بحرین و امارات برای انتقال بخش مهمی از صادرات انرژی خود به این مسیر وابسته‌اند. عربستان و امارات بخشی از ظرفیت خطوط لوله جایگزین را در اختیار دارند، اما مجموع ظرفیت عملی مسیرهای دورزننده هرمز برای جایگزینی همه صادرات منطقه کافی نیست.

به همین دلیل، حتی بسته‌نشدن کامل تنگه نیز می‌تواند قیمت نفت را افزایش دهد. کاهش تعداد عبورها، بالا رفتن هزینه بیمه جنگ، احتیاط مالکان کشتی‌ها و احتمال تأخیر در بارگیری، همگی عرضه مؤثر نفت را محدود می‌کنند. بازار انرژی به تعداد بشکه‌هایی واکنش نشان می‌دهد که به مقصد می‌رسند، نه صرفاً میزان نفتی که روی کاغذ تولید شده است.

باب‌المندب چگونه به جبهه دوم بحران تبدیل شد؟

هم‌زمان با اختلال در هرمز، باب‌المندب نیز به یکی از عوامل اصلی نگرانی بازار تبدیل شده است. این تنگه خلیج عدن را به دریای سرخ متصل می‌کند و مسیر دسترسی کشتی‌ها به کانال سوئز، خط لوله سومد و بنادر غربی عربستان است.

سه منبع مطلع به رویترز گفته‌اند ایران از نیروهای انصارالله یمن خواسته است در صورت حمله آمریکا به زیرساخت‌های برق ایران، برای بستن مسیر دریای سرخ آماده باشند. یک منبع نزدیک به انصارالله نیز مدعی شده است موشک‌ها و پهپادهایی در مناطق مشرف به باب‌المندب مستقر شده‌اند و این گروه در انتظار فرمان برای آغاز عملیات است.

این اطلاعات هنوز به معنای بسته‌شدن باب‌المندب نیست. وزارت خارجه ایران و سخنگوی انصارالله در زمان انتشار گزارش رویترز به درخواست اظهارنظر پاسخ نداده بودند و این گروه نیز رسماً ورود کامل خود به درگیری را اعلام نکرده بود. بنابراین باید میان «آمادگی گزارش‌شده برای عملیات» و «انسداد عملی تنگه» تفاوت قائل شد.

آیا واقعاً هفت درصد نفت جهان از باب‌المندب عبور می‌کند؟

تعبیر عبور «هفت درصد نفت خام جهان» از باب‌المندب کاملاً دقیق نیست. رویترز گزارش داده که به‌دلیل انتقال بخش بزرگی از صادرات عربستان به بنادر دریای سرخ، این مسیر اکنون حدود هفت درصد عرضه انرژی جهان را حمل می‌کند؛ مفهومی که می‌تواند نفت، فرآورده‌ها و بخشی از دیگر جریان‌های انرژی را شامل شود.

داده‌های اداره اطلاعات انرژی آمریکا نشان می‌دهد در سه‌ماهه نخست ۲۰۲۶، روزانه حدود ۵.۴ میلیون بشکه نفت و فرآورده از باب‌المندب عبور کرده است. از این میزان، ۳.۲ میلیون بشکه نفت خام و میعانات و ۲.۲ میلیون بشکه فرآورده نفتی بوده است. بنابراین بهتر است به‌جای «هفت درصد نفت خام جهان» از تعبیر «حدود هفت درصد عرضه انرژی یا چند میلیون بشکه نفت و فرآورده در روز» استفاده شود.

خطر همزمانی بحران در دو تنگه

سناریوی نگران‌کننده برای بازار، اختلال همزمان در هرمز و باب‌المندب است. عربستان پس از افزایش ناامنی در خلیج فارس، بخش بزرگی از نفت خود را از طریق خط لوله شرق به غرب به بندر ینبع منتقل کرده است. این نفت پس از ورود به دریای سرخ، برای رسیدن به بازارهای جهانی به امنیت باب‌المندب یا مسیر کانال سوئز وابسته می‌شود. رویترز گزارش داده حدود ۷۰ درصد صادرات انرژی اخیر عربستان به مسیر دریای سرخ منتقل شده است.

اگر باب‌المندب نیز ناامن شود، کشتی‌ها ممکن است ناچار شوند دماغه امید نیک در جنوب آفریقا را دور بزنند. این تغییر مسیر زمان سفر، مصرف سوخت، هزینه اجاره کشتی و حق بیمه را افزایش می‌دهد. تجربه حملات انصارالله در سال‌های گذشته نیز نشان داده است که حتی بدون انسداد فیزیکی کامل، تهدید معتبر علیه کشتی‌رانی می‌تواند شرکت‌های بزرگ را به انتخاب مسیر طولانی‌تر وادار کند.

نفت ۱۰۰ دلاری چقدر محتمل است؟

عبور برنت از ۹۰ دلار به این معناست که بازار تنها حدود ۱۰ درصد با سطح ۱۰۰ دلار فاصله دارد. تحلیلگران وود مکنزی پیش‌تر هشدار داده بودند اگر جریان نفتکش‌ها از هرمز به‌سرعت احیا نشود، قیمت نفت می‌تواند از ۱۰۰ دلار عبور کند. جی‌پی‌مورگان نیز محدودیت سه تا چهار هفته‌ای در هرمز را عاملی برای کاهش تولید کشورهای خلیج فارس و صعود برنت به بالای ۱۰۰ دلار ارزیابی کرده بود.

شرایط فعلی با روزهای نخست بحران تفاوت دارد. تحلیلگران بارکلیز می‌گویند سطح ذخایر نفتی اکنون در پایین‌ترین محدوده پنج سال اخیر قرار دارد و بازار ممکن است هنوز پیامد کاهش صادرات منطقه را به‌طور کامل قیمت‌گذاری نکرده باشد. کم‌شدن حاشیه ذخایر سبب می‌شود هر حمله به نفتکش، بندر یا خط لوله اثر قوی‌تری بر قیمت داشته باشد.

بااین‌حال، نفت ۱۰۰ دلاری قطعی نیست. ازسرگیری عبور ایمن کشتی‌ها، کاهش حملات، توافق سیاسی یا آزادسازی ذخایر اضطراری می‌تواند بخشی از حق بیمه جنگ را از بازار خارج کند. در مقابل، تداوم کاهش تردد هرمز و آغاز عملیات در باب‌المندب، احتمال عبور از ۱۰۰ دلار را به‌سرعت افزایش خواهد داد.

پیامد جهش نفت برای اقتصاد جهان

ادامه افزایش قیمت نفت فقط بازار انرژی را تحت‌تأثیر قرار نمی‌دهد. سوخت گران‌تر می‌تواند هزینه حمل‌ونقل، تولید، کشاورزی و سفرهای هوایی را افزایش دهد و روند کاهش تورم در اقتصادهای بزرگ را مختل کند. جهش نفت همچنین فشار بیشتری بر کشورهای واردکننده انرژی و ارزهای ملی آنها وارد می‌کند.

گاز طبیعی مایع نیز در معرض خطر قرار دارد. قطر یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان LNG جهان است و بیشتر محموله‌های آن باید از هرمز عبور کنند. کاهش رفت‌وآمد کشتی‌های LNG می‌تواند هم‌زمان بازار برق و گاز آسیا و اروپا را تحت فشار قرار دهد.

جمع‌بندی

صعود قیمت نفت برنت به بالای ۹۰ دلار نتیجه ترکیب سه عامل است: تشدید درگیری‌های منطقه‌ای، کاهش محسوس تردد در تنگه هرمز و افزایش احتمال گسترش ناامنی به باب‌المندب.

در شرایط کنونی، مهم‌ترین شاخص برای تشخیص مسیر بعدی قیمت، تعداد واقعی عبور نفتکش‌هاست. اگر تردد هرمز در سطح بسیار پایین باقی بماند و تهدید باب‌المندب از مرحله آمادگی به عملیات برسد، نفت ۱۰۰ دلاری دیگر سناریویی دور از ذهن نخواهد بود. اما بازگشت کشتی‌ها و کاهش تنش می‌تواند برنت را دوباره به زیر مرز ۹۰ دلار بازگرداند.

بازار جهانی انرژی اکنون میان دو گلوگاه قرار گرفته است؛ هرمز که مسیر اصلی صادرات خلیج فارس است و باب‌المندب که به مهم‌ترین راه جایگزین تبدیل شده. اختلال همزمان در این دو مسیر می‌تواند یکی از شدیدترین شوک‌های عرضه نفت در سال‌های اخیر را رقم بزند.