دام زنده ارزان شد اما گوشت نه؛ ردپای دلالان در قیمت‌های میلیونی بازار

بازار دام سبک ایران با یک تناقض جدی روبه‌رو شده است؛ در حالی که فعالان صنفی از فراوانی دام، تأمین نهاده‌های دامی و کاهش نسبی قیمت دام زنده خبر می‌دهند، گوشت قرمز همچنان با نرخ‌های سنگین در بازار مصرف عرضه می‌شود. قیمت هر کیلو دام سبک در برخی استان‌های جنوبی به ۶۴۰ تا ۶۷۰ هزار تومان و در نیمه شمالی کشور به ۶۷۰ تا ۷۰۰ هزار تومان رسیده، اما قیمت لاشه بره نر مرغوب درب کشتارگاه تا یک میلیون و ۶۵۰ هزار تومان اعلام می‌شود. این شکاف، بار دیگر نقش هزینه تولید، کمبود سرمایه در گردش، واسطه‌ها و ناکارآمدی شبکه توزیع را در گرانی گوشت برجسته کرده است.

کد خبر: ۲۳۸۰۴۲

يکشنبه - ۲۸ تير ۱۴۰۵

افشین صدر دادرس، مدیرعامل اتحادیه دام سبک، قیمت هر کیلو دام زنده در استان‌های جنوبی را بین ۶۴۰ تا ۶۷۰ هزار تومان و در نیمه شمالی کشور بین ۶۷۰ تا ۷۰۰ هزار تومان اعلام کرده است. تفاوت قیمت میان مناطق به نژاد دام، وزن، کیفیت پرواربندی، میزان دسترسی به خوراک، هزینه حمل و سطح تقاضا مربوط می‌شود.

داده‌های به‌روز برخی بازارهای عمده نیز هر کیلو گوسفند زنده را در ۲۸ تیر ۱۴۰۵ حدود ۶۴۰ هزار تومان نشان می‌دهد. جدول منتشرشده از سوی اتحادیه سراسری صنعت دامپروران نیز قیمت دام سبک را در استان‌هایی مانند تهران، اصفهان، خراسان رضوی، فارس و قم عمدتاً در محدوده ۶۳۰ تا ۶۸۵ هزار تومان ثبت کرده است؛ بنابراین ارقام صنفی جدید با محدوده کلی بازار همخوانی دارد، هرچند نرخ دام مرغوب و بره نر آماده کشتار می‌تواند تا حدود ۷۰۰ هزار تومان افزایش یابد.

منطقه یا نوع معامله

قیمت تقریبی هر کیلو دام سبک

استان‌های جنوبی

۶۴۰ تا ۶۷۰ هزار تومان

استان‌های نیمه شمالی

۶۷۰ تا ۷۰۰ هزار تومان

نرخ عمده ثبت‌شده در ۲۸ تیر

حدود ۶۴۰ هزار تومان

تهران در جدول اتحادیه دامپروران

۶۵۰ تا ۶۸۵ هزار تومان

اصفهان

۶۵۰ تا ۶۸۰ هزار تومان

فارس

۶۴۷ تا ۶۷۸ هزار تومان

قیمت دام نسبت به دو ماه قبل کاهش یافت

براساس اعلام مدیرعامل اتحادیه دام سبک، قیمت دام زنده نسبت به دو ماه گذشته حدود ۲۰ تا ۲۵ هزار تومان کاهش یافته است. بررسی گزارش‌های اواخر اردیبهشت و ابتدای خرداد نیز نشان می‌دهد بره نر ۵۰ تا ۶۰ کیلوگرمی در برخی بازارها با نرخ ۷۲۰ تا ۷۵۰ هزار تومان معامله می‌شد؛ بنابراین افت قیمت در بخشی از بازار دام قابل مشاهده است، هرچند میزان کاهش در همه استان‌ها و برای تمام انواع دام یکسان نیست.

کاهش قیمت دام می‌تواند نتیجه افزایش عرضه، افت قدرت خرید مصرف‌کنندگان و کاهش تقاضای کشتارگاه‌ها باشد. با این حال، پایین‌آمدن نرخ دام زنده الزاماً به کاهش فوری قیمت گوشت در قصابی‌ها منجر نمی‌شود؛ زیرا گوشت پس از خروج دام از واحد تولیدی از چند مرحله شامل حمل، کشتار، افت وزن، قطعه‌بندی، بسته‌بندی، سردخانه و توزیع عبور می‌کند.

مشکل زمانی جدی‌تر می‌شود که کاهش قیمت دام در مبدأ به مصرف‌کننده منتقل نشود و بخش اصلی اختلاف قیمت در زنجیره واسطه‌گری باقی بماند. دامدار در چنین شرایطی دام را با نرخ پایین‌تری می‌فروشد، اما خانوار همچنان گوشت را با قیمت بالا خریداری می‌کند.

قیمت لاشه بره نر به یک میلیون و ۶۵۰ هزار تومان رسید

صدر دادرس قیمت هر کیلو لاشه یک بره نر حدود ۵۰ کیلوگرمی درب کشتارگاه را بین یک میلیون و ۶۰۰ هزار تا یک میلیون و ۶۵۰ هزار تومان اعلام کرده است. این نرخ مربوط به بره نر مرغوب و آماده کشتار است و نباید به تمام دام‌های سبک، میش، بز، دام‌های مسن یا لاشه‌های دارای کیفیت متفاوت تعمیم داده شود.

برخی جدول‌های بازار، قیمت عمومی لاشه گوسفندی را در استان‌های مختلف بین حدود یک میلیون و ۲۳۰ هزار تا یک میلیون و ۳۵۰ هزار تومان ثبت کرده‌اند. اختلاف این ارقام با نرخ یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومانی می‌تواند ناشی از تفاوت زمان اعلام قیمت، کیفیت دام، وزن لاشه، نوع بره و محل تحویل باشد. بنابراین استفاده از یک نرخ واحد برای تمام گوشت گوسفندی تصویر دقیقی از بازار ارائه نمی‌دهد.

یکی از انتقادهای اتحادیه دام سبک این است که برخی فروشندگان گوشت دام‌های مختلف را بر مبنای قیمت بره نر مرغوب عرضه می‌کنند. گوشت میش، بز، دام مسن و بره نر از نظر کیفیت، میزان چربی، بافت و زمان پخت یکسان نیستند؛ اما مصرف‌کننده معمولاً اطلاعات کافی برای تشخیص آن‌ها ندارد.

به گفته این مقام صنفی، بخشی از گلایه‌های مردم درباره سفت یا دیرپز بودن گوشت ممکن است به همین مسئله بازگردد؛ یعنی محصولی با قیمت بره نر فروخته می‌شود، اما کیفیت و ویژگی‌های آن با گوشت بره جوان مطابقت ندارد.

چرا با وجود عرضه کافی، گوشت گران است؟

مدیرعامل اتحادیه دام سبک می‌گوید در حال حاضر کمبودی در جمعیت دامی یا تأمین نهاده وجود ندارد، اما بالا رفتن هزینه تولید بازار را آسیب‌پذیر کرده است. دسترسی به نهاده با توانایی مالی دامدار برای خرید آن تفاوت دارد. ممکن است جو، ذرت و کنجاله در بازار موجود باشد، اما تولیدکننده سرمایه کافی برای تهیه خوراک مورد نیاز گله را نداشته باشد.

پس از حذف ارز ترجیحی نهاده‌های دامی، قیمت برخی خوراک‌ها چند برابر شد. صدر دادرس پیش‌تر اعلام کرده بود هزینه خرید یک محموله جو از حدود ۲۰۰ میلیون تومان به حدود یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان افزایش یافته است. گزارش‌های دیگر نیز از رشد سه تا پنج برابری قیمت نهاده‌ها و کاهش شدید قدرت سرمایه در گردش دامداران حکایت دارند.

افزایش قیمت خوراک، واکسن، دارو، حمل‌ونقل، دستمزد و انرژی مستقیماً قیمت تمام‌شده دام را بالا می‌برد. دامداری که نتواند نهاده کافی تهیه کند، ممکن است دوره پرواربندی را کوتاه کند، تعداد دام را کاهش دهد یا دام مولد را روانه کشتار کند؛ اتفاقی که در بلندمدت می‌تواند عرضه گوشت را تهدید کند.

«نوی‌پو» چیست و چرا دامداران از آن انتقاد دارند؟

نام صحیح طرح اعتباری بانک کشاورزی «نوی‌پو» است. این طرح پس از آزادسازی قیمت نهاده‌ها با هدف تأمین اعتبار خرید خوراک دام و طیور ایجاد شد. در ابتدا حدود ۷۰ هزار میلیارد تومان اعتبار برای آن در نظر گرفته شد تا دامداران و مرغداران بتوانند از طریق سامانه پالیز، نهاده مورد نیاز خود را به‌صورت اعتباری خریداری کنند.

بانک کشاورزی اعلام کرده تا میانه تیر بیش از ۲۱ هزار و ۹۰۰ درخواست به ارزش بیش از ۲۷۵ هزار میلیارد تومان برای دریافت نوی‌پو ثبت شده و حدود ۶۵۰۰ تولیدکننده موفق به دریافت بیش از ۶۷ هزار میلیارد تومان اعتبار شده‌اند. این آمار نشان می‌دهد طرح وارد مرحله اجرا شده، اما تعداد دریافت‌کنندگان در مقایسه با کل درخواست‌ها همچنان محدود است.

انتقاد اتحادیه دام سبک به شیوه اعتبارسنجی و هزینه استفاده از این ابزار است. براساس توضیحات صدر دادرس، دامدار ابتدا براساس دارایی و توان بازپرداخت ارزیابی می‌شود و سپس برای خرید مدت‌دار نهاده اعتبار دریافت می‌کند. او مدعی است استفاده‌کننده علاوه بر هزینه بانکی، باید هزینه ماهانه‌ای نیز به تأمین‌کننده نهاده بپردازد؛ در نتیجه اعتبار ظاهراً حمایتی می‌تواند قیمت تمام‌شده دام را افزایش دهد.

این ارقام از سوی مقام صنفی مطرح شده‌اند و برای ارزیابی دقیق هزینه نهایی هر دامدار باید قرارداد بانک، مدت بازپرداخت، کارمزد و شرایط فروشنده نهاده به‌صورت موردی بررسی شود. نوی‌پو برای تولیدکننده‌ای که به‌موقع دام خود را می‌فروشد می‌تواند مشکل نقدینگی را کاهش دهد، اما برای دامدار خردی که بازار فروش تضمین‌شده ندارد، احتمال تبدیل‌شدن اعتبار به بدهی وجود دارد.

تولید قراردادی چگونه دلالان را حذف می‌کند؟

یکی از راهکارهای پیشنهادی اتحادیه، اجرای تولید قراردادی گوشت قرمز است. در این مدل، تولیدکننده پیش از شروع دوره پرورش با خریدار، کشتارگاه، فروشگاه زنجیره‌ای یا نهاد پشتیبان قرارداد می‌بندد. میزان تولید، کیفیت، زمان تحویل و شیوه قیمت‌گذاری از ابتدا مشخص می‌شود و دامدار نگرانی کمتری درباره فروش محصول دارد.

با وجود صدور دستورالعمل‌ها، اتحادیه دام سبک اعلام کرده تولید قراردادی دام هنوز به شکل گسترده عملیاتی نشده و عمدتاً در حد بخشنامه باقی مانده است. این اتحادیه معتقد است قرارداد مستقیم می‌تواند بخشی از واسطه‌ها را حذف، هزینه توزیع را کاهش و ظرفیت خالی واحدهای پرواربندی را فعال کند.

البته حذف کامل واسطه‌ها ممکن نیست؛ زیرا حمل، کشتار، سردخانه و توزیع خدمات ضروری هستند. مسئله اصلی حذف واسطه‌های غیرمولدی است که بدون ارائه خدمت متناسب، دام را چند مرتبه میان خود معامله می‌کنند و فاصله قیمت تولیدکننده و مصرف‌کننده را افزایش می‌دهند.

آیا واردات گوشت قرمز باید متوقف شود؟

دیدگاه اتحادیه دام سبک این است که دولت باید به جای وابستگی به واردات گوشت، سرمایه در گردش تولیدکننده داخلی را تأمین کند. در این سناریو، گوشت وارداتی صرفاً برای صنایع غذایی یا ذخایر راهبردی استفاده می‌شود و گوشت منجمد خارجی مستقیماً وارد بازار مصرف نخواهد شد.

این پیشنهاد نیازمند احتیاط است. اگر تولید داخلی توان تأمین کامل بازار با قیمت قابل‌تحمل را داشته باشد، حمایت از دامدار داخلی منطقی است؛ اما محدودکردن واردات بدون اصلاح توزیع، افزایش بهره‌وری و تأمین نقدینگی می‌تواند فشار بیشتری بر مصرف‌کننده وارد کند.

بازار گوشت در شرایط فعلی بیش از کمبود دام، با بحران هزینه و توزیع روبه‌روست. کاهش قیمت دام زنده در کنار ماندگاری نرخ‌های بالا در بازار مصرف نشان می‌دهد سود کاهش قیمت هنوز به سفره خانوار منتقل نشده است. اصلاح نوی‌پو، اجرای واقعی تولید قراردادی، شفاف‌کردن نوع و سن دام روی برچسب گوشت و کوتاه‌کردن زنجیره توزیع می‌تواند مؤثرتر از قیمت‌گذاری دستوری یا واردات مقطعی باشد.