۳۰ همت واریز شد، ۵۰ همت دیگر در راه؛ چقدر از طلب گندم‌کاران باقی مانده است؟

هم‌زمان با عبور خرید تضمینی گندم از مرز شش میلیون تن، دولت ۳۰.۸ هزار میلیارد تومان دیگر از مطالبات کشاورزان را پرداخت کرد تا مجموع واریزی‌ها به ۹۳.۱ همت برسد. وزیر جهاد کشاورزی نیز از دستور رئیس‌جمهور برای پرداخت ۵۰ همت دیگر در روزهای آینده خبر داده است؛ بااین‌حال، محاسبات نشان می‌دهد حتی پس از تحقق این وعده نیز احتمالاً حدود نیمی از ارزش گندم تحویل‌شده تسویه‌نشده باقی خواهد ماند.

کد خبر: ۲۳۸۰۲۷

يکشنبه - ۲۸ تير ۱۴۰۵

غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی، اعلام کرد میزان خرید تضمینی گندم تا پایان شنبه ۲۷ تیر ۱۴۰۵ از شش میلیون تن عبور کرده است. به گفته او، با واریز جدید، مجموع پرداخت دولت به گندم‌کاران به حدود ۹۳ همت رسیده و با هماهنگی سازمان برنامه و بودجه، ۵۰ همت دیگر نیز باید طی روزهای آینده پرداخت شود.

سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها رقم دقیق مرحله جدید را ۳۰.۸ همت و مجموع پرداختی را ۹۳.۱ همت اعلام کرده است. این مبلغ به حساب کشاورزانی واریز شده که تا ۲۶ خرداد ۱۴۰۵ محصول خود را به مراکز خرید تضمینی تحویل داده‌اند. پیش از این مرحله نیز حدود ۶۲.۳ همت در دو مرحله پرداخت شده بود.

شاخص

آخرین وضعیت اعلام‌شده

گندم خریداری‌شده

بیش از ۶ میلیون تن

واریزی مرحله جدید

۳۰.۸ همت

مجموع پرداختی

۹۳.۱ همت

پرداخت وعده‌داده‌شده بعدی

۵۰ همت

مجموع پرداختی پس از تحقق وعده

حدود ۱۴۳.۱ همت

نرخ خرید هر کیلوگرم

۴۷ هزار و ۵۰۰ تا ۴۹ هزار و ۵۰۰ تومان

چه کسانی مشمول واریز جدید شدند؟

براساس توضیحات سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها، کشاورزانی که محصول خود را از ابتدای فروردین تا ۱۵ اردیبهشت تحویل داده‌اند، تاکنون معادل ۷۵ درصد مطالبات خود و حدود ۲۷ هزار تومان به‌ازای هر کیلوگرم دریافت کرده‌اند. این رقم پایین‌تر از نرخ نهایی خرید است و به معنای پرداخت بخشی از طلب آنان محسوب می‌شود.

گندم‌کارانی که محصولشان را از ۱۶ اردیبهشت تا ۲۰ خرداد تحویل داده‌اند، در این مرحله حدود ۶۰ درصد مطالبات خود را دریافت کرده‌اند. برای تحویل‌دهندگان روزهای ۲۱ تا ۲۶ خرداد نیز میزان پرداخت حدود ۴۰ درصد اعلام شده است. بنابراین زمان تحویل محصول در درصد مطالبات پرداخت‌شده نقش داشته و کشاورزان قدیمی‌تر سهم بیشتری از طلب خود را دریافت کرده‌اند.

این جزئیات نشان می‌دهد اعلام رقم کلی ۹۳ همت به معنای تسویه کامل مطالبات یک گروه مشخص نیست. بسیاری از کشاورزان فقط بخشی از بهای محصول خود را دریافت کرده‌اند و حتی تحویل‌دهندگان نخستین هفته‌های فصل خرید نیز هنوز کل طلبشان را نگرفته‌اند.

ارزش شش میلیون تن گندم چقدر است؟

قیمت خرید تضمینی گندم برای سال زراعی جاری، براساس کیفیت و درجه‌بندی، بین ۴۷ هزار و ۵۰۰ تا ۴۹ هزار و ۵۰۰ تومان به‌ازای هر کیلوگرم تعیین شده است. این قیمت پس از اصلاح نرخ قبلی و اضافه شدن مابه‌التفاوت ۲۰ هزار تومانی اعلام شد.

با این نرخ، ارزش تقریبی شش میلیون تن گندم خریداری‌شده بین ۲۸۵ تا ۲۹۷ همت برآورد می‌شود. رقم دقیق به ترکیب کیفی محصول، میزان افت، نوع گندم و نرخ ثبت‌شده برای هر محموله بستگی دارد؛ بنابراین این محاسبه یک برآورد است و جایگزین رقم نهایی ثبت‌شده در سامانه خرید تضمینی نیست.

مقایسه این برآورد با پرداخت ۹۳.۱ همتی نشان می‌دهد دولت تاکنون حدود ۳۱ تا ۳۳ درصد از ارزش احتمالی گندم خریداری‌شده را پرداخت کرده است. اگر ۵۰ همت وعده‌داده‌شده نیز به‌طور کامل واریز شود، مجموع پرداخت به ۱۴۳.۱ همت می‌رسد و نسبت تسویه به حدود ۴۸ تا ۵۰ درصد افزایش پیدا می‌کند.

در این سناریو، پس از واریز ۵۰ همت نیز حدود ۱۴۲ تا ۱۵۴ همت از بهای گندم تحویل‌شده باقی می‌ماند. از آنجا که خرید در استان‌های سردسیر ادامه دارد، ممکن است هم‌زمان با پرداخت مطالبات قبلی، حجم و ارزش کل خرید نیز افزایش یابد و رقم بدهی دوباره بزرگ‌تر شود. وزارت جهاد کشاورزی چهار روز پیش اعلام کرده بود خرید به ۵.۵ میلیون تن و مجموع مطالبات به ۲۷۳ همت رسیده است؛ در آن مقطع تنها حدود ۶۳ همت پرداخت شده بود.

سرعت خرید از سرعت پرداخت جلو افتاد

در ۲۳ تیر، وزارت جهاد کشاورزی خرید بیش از ۵.۵ میلیون تن گندم و پرداخت حدود ۶۳ همت را اعلام کرده بود. چهار روز بعد، خرید از شش میلیون تن عبور کرد و مجموع پرداخت به ۹۳.۱ همت رسید. به‌عبارت دیگر، در این فاصله بیش از ۵۰۰ هزار تن به خرید افزوده شد و حدود ۳۰ همت نیز پرداخت شد.

افزایش پرداخت‌ها خبر مثبتی برای کشاورزان است، اما همچنان میان تحویل محصول و دریافت کامل پول فاصله وجود دارد. معاون برنامه‌ریزی وزارت جهاد کشاورزی پیش‌تر تأخیرها را به مشکلات تأمین و تخصیص منابع نسبت داده و گفته بود اعتبار خرید تضمینی در قانون بودجه پیش‌بینی شده، اما نقدینگی با تأخیر در اختیار دستگاه‌های پرداخت‌کننده قرار گرفته است.

چرا تأخیر در پرداخت برای کشاورزان مهم است؟

فصل برداشت پایان هزینه‌های کشاورز نیست. تولیدکننده پس از تحویل گندم باید بدهی خرید بذر، کود، سم، سوخت، اجاره زمین، دستمزد کارگر و هزینه ماشین‌آلات را تسویه کند و برای کشت بعدی سرمایه کنار بگذارد. هرچه فاصله تحویل محصول تا دریافت وجه طولانی‌تر شود، فشار نقدینگی و نیاز کشاورز به تسهیلات یا فروش سایر دارایی‌ها بیشتر خواهد شد.

این مشکل در شرایط تورمی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا قدرت خرید مبلغی که با تأخیر پرداخت می‌شود، ممکن است نسبت به زمان تحویل محصول کاهش یابد. به همین دلیل، پرداخت مطالبات صرفاً یک موضوع حسابداری میان دولت و کشاورز نیست و مستقیماً بر توان ادامه تولید، خرید نهاده‌ها و تصمیم برای سطح زیر کشت سال آینده اثر می‌گذارد.

وزارت جهاد کشاورزی نیز از برنامه تأمین سرمایه در گردش کشاورزان از طریق تسهیلات بانکی خبر داده است تا تولیدکنندگان برای آغاز کشت بعدی با کمبود منابع روبه‌رو نشوند. بااین‌حال، تسهیلات بانکی جایگزین تسویه به‌موقع بهای محصول نیست؛ زیرا ممکن است هزینه مالی و تعهد بازپرداخت تازه‌ای به کشاورز تحمیل کند.

آیا وعده ۵۰ همتی به معنای تسویه مطالبات است؟

خیر. وعده وزیر جهاد کشاورزی فقط مربوط به پرداخت مرحله بعد است و در خبر منتشرشده، زمان دقیق و روز مشخص واریز اعلام نشده است. عبارت «ظرف روزهای آتی» یک تعهد زمانی کلی است و تحقق آن باید با اعلام سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها و مشاهده واریز در حساب کشاورزان سنجیده شود.

حتی در صورت واریز کامل ۵۰ همت، براساس ارزش تقریبی شش میلیون تن محصول، تنها نزدیک به نیمی از بهای گندم خریداری‌شده پرداخت خواهد شد. برای رسیدن به تسویه کامل، دولت به مرحله یا مراحل پرداخت دیگری با منابع بسیار بزرگ‌تر نیاز دارد.

همچنین مشخص نیست ۵۰ همت بعدی دقیقاً به کدام گروه از کشاورزان اختصاص می‌یابد، چه بازه‌ای از تاریخ تحویل را پوشش می‌دهد و درصد پرداخت برای تحویل‌دهندگان هر دوره چقدر خواهد بود. اعلام این جزئیات می‌تواند از سردرگمی کشاورزان و انتشار جدول‌های غیررسمی جلوگیری کند.

اثر خرید شش میلیون تنی بر امنیت غذایی

خرید تضمینی گندم یکی از مهم‌ترین ابزارهای دولت برای تأمین ذخایر راهبردی و تولید آرد موردنیاز کشور است. عبور حجم خرید از شش میلیون تن، درحالی‌که برداشت در استان‌های سردسیر ادامه دارد، نشان می‌دهد فرآیند تحویل محصول هنوز به پایان نرسیده است. چهار روز پیش، وزارت جهاد کشاورزی میزان خرید را نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود یک درصد بیشتر اعلام کرده بود.

بااین‌حال، موفقیت سیاست خرید تضمینی فقط با میزان گندم تحویلی سنجیده نمی‌شود. پرداخت منظم و قابل پیش‌بینی به کشاورزان، اعلام شفاف نرخ‌ها و جلوگیری از تحمیل هزینه مالی به تولیدکننده نیز بخشی از پایداری زنجیره تأمین گندم است.

وقتی کشاورز اطمینان داشته باشد بهای محصولش در زمان مناسب پرداخت می‌شود، انگیزه بیشتری برای تحویل گندم به شبکه رسمی و برنامه‌ریزی برای کشت بعدی خواهد داشت. در مقابل، طولانی شدن مطالبات ممکن است اعتماد تولیدکننده را کاهش دهد و جذابیت فروش در مسیرهای غیررسمی یا تغییر الگوی کشت را افزایش دهد.

جمع‌بندی

پرداخت ۳۰.۸ همت، مجموع دریافتی گندم‌کاران را به ۹۳.۱ همت رسانده و بخشی از فشار نقدینگی تولیدکنندگان را کاهش می‌دهد. وعده پرداخت ۵۰ همت دیگر نیز در صورت تحقق، نسبت تسویه را به حدود نیمی از ارزش گندم خریداری‌شده می‌رساند.

بااین‌حال، خبر اصلی فقط «واریز ۳۰ همت» نیست؛ بیش از شش میلیون تن محصول با ارزشی نزدیک به ۳۰۰ همت تحویل دولت شده و بخش بزرگی از بهای آن همچنان باقی مانده است. آزمون اصلی دولت، تحقق سریع وعده ۵۰ همتی و سپس ارائه برنامه‌ای روشن برای پرداخت باقیمانده مطالبات پیش از آغاز هزینه‌های کشت بعدی خواهد بود.