دلار حواله‌ای از ۱۵۰ هزار تومان گذشت؛ جهش واقعی یا عبور از یک مرز روانی؟

بازار ارز تجاری هفته جدید را با عبور نرخ فروش حواله دلار از مرز ۱۵۰ هزار تومان آغاز کرد. قیمت حواله دلار آمریکا در مرکز مبادله ارز و طلای ایران روز شنبه ۲۷ تیر ۱۴۰۵ به ۱۵۰ هزار و ۲۳۷ تومان رسید؛ در حالی که این نرخ در آخرین روز کاری هفته قبل، پنجشنبه ۲۵ تیر، ۱۴۹ هزار و ۹۸۷ تومان بود. حواله یورو و درهم امارات نیز هم‌زمان افزایش یافتند. بااین‌حال، بررسی درصد تغییرات نشان می‌دهد اتفاق امروز بیش از آنکه یک جهش سنگین باشد، عبور نمادین دلار رسمی تجاری از یک مرز روانی مهم است.

کد خبر: ۲۳۸۰۰۵

شنبه - ۲۷ تير ۱۴۰۵

نرخ‌های اعلام‌شده نشان می‌دهد هر سه ارز اصلی بازار حواله در نخستین روز هفته تقریباً با سرعتی مشابه افزایش یافته‌اند. دلار و درهم حدود ۰.۱۷ درصد و یورو حدود ۰.۲۰ درصد رشد کرده‌اند؛ بنابراین استفاده از تعبیر «جهش سنگین روزانه» چندان دقیق نیست، هرچند ورود دلار به کانال ۱۵۰ هزار تومان از نظر انتظارات بازار اهمیت دارد.

جدول تغییر نرخ حواله ارز در مرکز مبادله

ارز

نرخ پنجشنبه ۲۵ تیر

نرخ شنبه ۲۷ تیر

میزان افزایش

درصد تغییر

حواله دلار آمریکا

۱۴۹٬۹۸۷ تومان

۱۵۰٬۲۳۷ تومان

۲۵۰ تومان

۰.۱۷ درصد

حواله یورو

۱۷۱٬۵۲۴ تومان

۱۷۱٬۸۶۸ تومان

۳۴۴ تومان

۰.۲۰ درصد

حواله درهم امارات

۴۰٬۸۴۰ تومان

۴۰٬۹۰۸ تومان

۶۸ تومان

۰.۱۷ درصد

چرا مرز ۱۵۰ هزار تومان اهمیت دارد؟

سطوحی مانند ۱۵۰ هزار تومان از نظر اقتصادی تفاوت ماهوی با ۱۴۹ هزار و ۹۸۷ تومان ندارند، اما در ذهن فعالان بازار به‌عنوان مرزهای روانی شناخته می‌شوند. عبور از چنین سطوحی می‌تواند انتظارات واردکنندگان، صادرکنندگان و معامله‌گران را تغییر دهد و این تصور را تقویت کند که سیاست‌گذار با نرخ‌های بالاتر در بازار رسمی کنار آمده است.

اهمیت اصلی تحول امروز نه در افزایش ۲۵۰ تومانی، بلکه در روند تدریجی ماه‌های اخیر دیده می‌شود. نرخ فروش حواله دلار در ۲۷ خرداد ۱۴۰۵ حدود ۱۴۵ هزار و ۶۰۵ تومان بود و اکنون به ۱۵۰ هزار و ۲۳۷ تومان رسیده است؛ یعنی طی یک ماه حدود ۴۶۳۲ تومان یا ۳.۲ درصد افزایش. حواله یورو نیز در همین فاصله از ۱۶۹ هزار و ۱۲۸ تومان به ۱۷۱ هزار و ۸۶۸ تومان رسیده و حدود ۱.۶ درصد رشد کرده است.

این مقایسه نشان می‌دهد بازار حواله برخلاف نوسان محدود یک‌روزه، در یک مسیر تدریجی صعودی حرکت کرده است. چنین مسیری می‌تواند حاصل تغییرات بازار جهانی ارز، میزان عرضه ارز صادرکنندگان، تقاضای وارداتی و تصمیم‌های سیاست‌گذار درباره نرخ‌های قابل‌قبول در مرکز مبادله باشد.

آیا دلار ۱۵۰ هزار تومانی به معنای تک‌نرخی شدن ارز است؟

خیر. عبور حواله دلار تجاری از ۱۵۰ هزار تومان به این معنا نیست که اقتصاد ایران اکنون تنها یک نرخ رسمی ارز دارد. بانک مرکزی برای روز ۲۷ تیر نرخ مرجع دلار را یک میلیون و ۳۶۲ هزار و ۵۳۰ ریال، معادل ۱۳۶ هزار و ۲۵۳ تومان، اعلام کرده است؛ رقمی که با نرخ فروش حواله در بازار تجاری تفاوت دارد. نرخ‌های مربوط به کالاهای اساسی، خدمات، اسکناس و بازار غیررسمی نیز ممکن است متفاوت باشند.

عبدالناصر همتی، رئیس بانک مرکزی، نیز در خرداد ۱۴۰۵ گفته بود سیاست این بانک حرکت به سمت «یکپارچه‌سازی بازار ارز» است، نه لزوماً تک‌نرخی کردن فوری تمام نرخ‌ها. هدف اعلام‌شده، ایجاد ثبات و کاهش مشکلات فعالان تجارت خارجی عنوان شده بود. بنابراین افزایش نرخ حواله را می‌توان بخشی از فرایند تعدیل و یکپارچه‌سازی دانست، اما نمی‌توان صرفاً بر اساس آن پایان نظام چندنرخی را اعلام کرد.

هزینه واردات چقدر افزایش پیدا می‌کند؟

افزایش روزانه ۲۵۰ تومانی دلار ممکن است در نگاه نخست کوچک باشد، اما برای واردکنندگانی که سفارش‌های چندمیلیون‌دلاری دارند، رقم قابل‌توجهی ایجاد می‌کند. تأمین یک میلیون دلار ارز با نرخ جدید، نسبت به پنجشنبه حدود ۲۵۰ میلیون تومان هزینه ریالی بیشتری دارد. برای یک سفارش ۱۰ میلیون دلاری، این اختلاف به دو میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان می‌رسد.

در مورد یورو، افزایش ۳۴۴ تومانی به این معناست که هزینه تأمین یک میلیون یورو حدود ۳۴۴ میلیون تومان بیشتر شده است. برای یک میلیون درهم نیز افزایش روزانه نرخ، حدود ۶۸ میلیون تومان هزینه اضافی ایجاد می‌کند. این محاسبات فقط اختلاف نرخ ارز را نشان می‌دهند و کارمزد بانکی، هزینه نقل‌وانتقال، بیمه و سایر مخارج تجارت خارجی را دربر نمی‌گیرند.

اثر نهایی بر قیمت کالاها به سهم مواد اولیه یا کالای وارداتی، زمان ثبت سفارش، موجودی انبار و میزان رقابت در بازار بستگی دارد. شرکتی که مواد اولیه خود را ماه‌ها قبل وارد کرده، لزوماً افزایش امروز را بلافاصله به مصرف‌کننده منتقل نمی‌کند؛ اما تداوم رشد نرخ حواله می‌تواند بر هزینه جایگزینی موجودی و قیمت‌گذاری دوره‌های بعد اثر بگذارد.

آیا افزایش نرخ رسمی فاصله با بازار آزاد را کاهش می‌دهد؟

افزایش نرخ مرکز مبادله، به‌تنهایی کاهش فاصله با بازار آزاد را ثابت نمی‌کند. برای قضاوت درباره شکاف ارزی باید نرخ هر دو بازار در یک ساعت و یک روز مشخص مقایسه شود. اگر نرخ غیررسمی هم‌زمان سریع‌تر افزایش یابد، حتی با رشد حواله رسمی، فاصله ممکن است ثابت بماند یا بیشتر شود.

از سوی دیگر، کاهش فاصله صرفاً با بالا بردن نرخ رسمی پایدار نمی‌شود. کنترل رشد نقدینگی، ثبات سیاسی، دسترسی به درآمدهای صادراتی، امکان نقل‌وانتقال ارز و اطمینان فعالان اقتصادی از تداوم سیاست‌ها نیز در شکل‌گیری نرخ بازار نقش دارند. مقامات دولتی پیش‌تر کاهش فاصله بازار تجاری و آزاد را از اهداف سیاست ارزی معرفی کرده‌اند، اما بانک مرکزی نیز تأکید کرده است که همچنان چند نرخ در اقتصاد وجود دارد.

نقش درهم در بازار ارز ایران

نرخ حواله درهم به ۴۰ هزار و ۹۰۸ تومان رسیده و تنها ۹۲ تومان با ورود به کانال ۴۱ هزار تومان فاصله دارد. درهم به دلیل نقش امارات در تجارت منطقه‌ای و تسویه بخشی از معاملات تجاری ایران، یکی از نرخ‌های مهم برای واردکنندگان است. حرکت هم‌زمان دلار و درهم با درصدی تقریباً برابر نیز نشان می‌دهد افزایش امروز فقط ناشی از تغییر رابطه یورو و دلار در بازار جهانی نبوده است.

نسبت ریاضی دلار به درهم نیز تقریباً ثابت مانده است؛ زیرا درهم امارات به دلار آمریکا متصل است. به همین دلیل، هر حرکت پایدار در نرخ دلار تجاری معمولاً با تغییر هم‌جهت درهم همراه می‌شود.

آیا افزایش امروز پیام سیاستی دارد؟

افزایش نرخ حواله می‌تواند نشانه پذیرش تدریجی قیمت‌های بالاتر از سوی بازارساز باشد، اما برای نتیجه‌گیری درباره «استراتژی جدید» به داده‌های بیشتری نیاز است. حرکت یک‌روزه ممکن است نتیجه عرضه و تقاضای همان جلسه، تغییر نرخ‌های جهانی یا سازوکار محاسباتی مرکز مبادله باشد.

آنچه فرضیه تعدیل تدریجی را تقویت می‌کند، روند بلندتر نرخ است. حواله دلار در ۱۱ فروردین ۱۴۰۵ حدود ۱۳۷ هزار و ۵۳۷ تومان بود، در ۳۱ فروردین به ۱۴۰ هزار و ۳۲۳ تومان رسید و اکنون از ۱۵۰ هزار تومان عبور کرده است. به این ترتیب، نرخ از ابتدای فروردین تا ۲۷ تیر نزدیک ۹.۲ درصد افزایش یافته است.

این روند می‌تواند به واقعی‌تر شدن هزینه تأمین ارز برای واردات و افزایش انگیزه صادرکنندگان برای عرضه ارز کمک کند، اما هم‌زمان خطر انتقال هزینه به قیمت کالاهای داخلی را نیز بالا می‌برد. نتیجه نهایی به این بستگی دارد که سیاست‌گذار بتواند افزایش نرخ را با ثبات عرضه و کاهش نااطمینانی همراه کند یا خیر.

سه سناریو برای ادامه بازار حواله

در سناریوی نخست، مرکز مبادله نرخ‌ها را با شیبی آرام افزایش می‌دهد. در این حالت، دلار حواله‌ای ممکن است بالای ۱۵۰ هزار تومان تثبیت شود، اما تغییرات روزانه محدود باقی بماند. این گزینه امکان تطبیق تدریجی واردکنندگان و صادرکنندگان را فراهم می‌کند.

در سناریوی دوم، تشدید تقاضای وارداتی یا کاهش عرضه ارز صادراتی، سرعت افزایش نرخ را بالا می‌برد. در این وضعیت، عبور دلار از ۱۵۰ هزار تومان می‌تواند آغاز حرکت به سطوح بالاتر باشد و فشار هزینه‌ای بیشتری به بنگاه‌های وابسته به واردات وارد کند.

در سناریوی سوم، افزایش عرضه ارز یا کاهش ریسک‌های سیاسی باعث توقف روند صعودی می‌شود. در این صورت، نرخ ممکن است مدتی اطراف مرز ۱۵۰ هزار تومان نوسان کند یا دوباره به کانال ۱۴۹ هزار تومان بازگردد. برای تشخیص سناریوی غالب، رفتار نرخ در چند روز آینده و حجم عرضه ارز اهمیت بیشتری از تغییر ۲۵۰ تومانی امروز دارد.

جمع‌بندی

دلار حواله‌ای در روز شنبه ۲۷ تیر ۱۴۰۵ برای نخستین‌بار به ۱۵۰ هزار و ۲۳۷ تومان رسید. یورو نیز به ۱۷۱ هزار و ۸۶۸ تومان و درهم به ۴۰ هزار و ۹۰۸ تومان افزایش یافت. بااین‌حال، رشد روزانه دلار تنها حدود ۰.۱۷ درصد بود؛ بنابراین تحول امروز بیشتر عبور از یک مرز روانی است تا جهشی بزرگ در مقیاس روزانه.

اهمیت اقتصادی اصلی در روند چندماهه نرخ حواله و اثر آن بر هزینه واردات قرار دارد. ادامه این مسیر می‌تواند ارز رسمی تجاری را به واقعیت‌های بازار نزدیک‌تر کند، اما هم‌زمان هزینه تأمین مواد اولیه و کالاهای وارداتی را افزایش می‌دهد. همچنین وجود نرخ مرجع متفاوت در بانک مرکزی نشان می‌دهد بازار ارز ایران هنوز کاملاً تک‌نرخی نشده است.