نفت در مسیر ۱۰۰ دلار؟ محاصره بنادر ایران قیمت برنت را به مرز ۸۶ دلار رساند

قیمت نفت در معاملات چهارشنبه ۲۴ تیر ۱۴۰۵ برای سومین جلسه متوالی افزایش یافت؛ زیرا ازسرگیری محاصره دریایی بنادر ایران، حملات متقابل ایران و آمریکا و اختلال در عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز، نگرانی‌ها درباره عرضه جهانی انرژی را تشدید کرده است. نفت برنت در ساعات ابتدایی بازار تا محدوده ۸۶ دلار پیش رفت و وست‌تگزاس اینترمدیت نیز مرز ۸۰ دلار را لمس کرد. بااین‌حال، بازار هنوز میان دو سناریوی کاملاً متفاوت سرگردان است: جهش نفت به ۱۰۰ دلار در صورت آسیب به زیرساخت‌های انرژی یا بازگشت برنت به محدوده ۷۵ تا ۸۰ دلار در صورت احیای مسیر دیپلماسی.

کد خبر: ۲۳۷۹۴۷

چهارشنبه - ۲۴ تير ۱۴۰۵

در مقاطع ابتدایی‌تر معاملات، برنت تا بیش از ۸۶ دلار و نفت آمریکا تا حوالی ۸۰ دلار و ۴۰ سنت نیز پیش رفته بود. اختلاف قیمت‌های گزارش‌شده به زمان استعلام مربوط است؛ زیرا قراردادهای نفتی در بازار جهانی به‌طور پیوسته معامله می‌شوند. هر دو شاخص روز سه‌شنبه حدود ۲ درصد افزایش یافتند و به بالاترین سطح یک‌ماهه خود رسیدند.

شاخص نفتی

قیمت ثبت‌شده در به‌روزرسانی رویترز

تغییر روزانه

نفت برنت دریای شمال

۸۵ دلار و ۳۱ سنت

۰.۷ درصد افزایش

نفت وست‌تگزاس آمریکا

۷۹ دلار و ۶۹ سنت

۰.۴ درصد افزایش

چرا قیمت نفت دوباره صعودی شد؟

عامل اصلی افزایش نفت، بازگشت ریسک ژئوپلیتیکی به بازار انرژی است. دولت آمریکا از ساعت ۲۰ به وقت گرینویچ روز سه‌شنبه، محاصره دریایی کشتی‌های در حال رفت‌وآمد به بنادر، پایانه‌های نفتی و مناطق ساحلی ایران را دوباره اجرا کرد. این اقدام پس از آن انجام شد که تنش‌های ایران و آمریکا بار دیگر بالا گرفت و آتش‌بس شکننده ماه ژوئن عملاً تضعیف شد.

هم‌زمان ارتش آمریکا اعلام کرد دور تازه‌ای از حملات را با هدف تضعیف توانایی‌هایی آغاز کرده که به ادعای واشنگتن برای حمله به کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز استفاده می‌شوند. تهران نیز از حملات پهپادی به مواضع آمریکا در پایگاه الازرق اردن خبر داده و سپاه پاسداران مدعی هدف قرار دادن تأسیسات تسلیحاتی و انبارها در بحرین و کویت شده است. رویترز تأکید کرده که نتوانسته همه این ادعاهای میدانی را به‌طور مستقل تأیید کند.

این تحولات معامله‌گران را وادار کرده است دوباره «حق بیمه جنگ» را وارد قیمت نفت کنند؛ یعنی خریداران حاضرند به دلیل احتمال اختلال در عرضه، مبلغ بیشتری برای هر بشکه بپردازند، حتی زمانی که کمبود فیزیکی فراگیر هنوز شکل نگرفته است.

محاصره بنادر ایران با بسته‌شدن کامل هرمز تفاوت دارد

در تحلیل تحولات بازار باید میان دو موضوع تفاوت گذاشت. واشنگتن اعلام کرده محاصره برای رفت‌وآمد کشتی‌ها به بنادر و مناطق ساحلی ایران برقرار شده و دونالد ترامپ گفته است تنگه برای کشتی‌های دیگر باز می‌ماند. در مقابل، تهران می‌گوید پس از ازسرگیری درگیری‌ها، تنگه هرمز را دوباره بسته است. بنابراین وضعیت عملی کشتیرانی به رفتار نیروهای نظامی، میزان اسکورت نفتکش‌ها، بیمه دریایی و تصمیم شرکت‌های حمل‌ونقل بستگی دارد، نه صرفاً بیانیه‌های سیاسی دو طرف.

حتی بدون بسته‌شدن کامل تنگه، افزایش احتمال حمله به کشتی‌ها می‌تواند هزینه بیمه، کرایه نفتکش‌ها و زمان حمل محموله را بالا ببرد. توقف یا کاهش تردد نیز پالایشگاه‌ها را مجبور می‌کند برای تأمین نفت از مسیرها و فروشندگان جایگزین استفاده کنند؛ فرایندی که هزینه نهایی انرژی را افزایش می‌دهد.

چرا تنگه هرمز برای بازار جهانی حیاتی است؟

تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان است. براساس داده‌های اداره اطلاعات انرژی آمریکا، در سال ۲۰۲۴ به‌طور متوسط روزانه ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآورده نفتی از این مسیر عبور کرده؛ رقمی معادل حدود ۲۰ درصد مصرف جهانی مایعات نفتی. بیش از یک‌چهارم تجارت دریایی نفت و حدود یک‌پنجم تجارت جهانی گاز طبیعی مایع نیز به این گذرگاه وابسته بوده است.

مسئله مهم‌تر این است که جایگزین‌های هرمز ظرفیت محدودی دارند. عربستان و امارات خط لوله‌هایی برای دورزدن تنگه دارند، اما اداره اطلاعات انرژی آمریکا ظرفیت آزاد قابل استفاده آنها را در زمان اختلال حدود ۲.۶ میلیون بشکه در روز برآورد کرده است؛ رقمی بسیار کمتر از حجم معمول عبوری از هرمز.

آسیا نیز بیشترین آسیب را از اختلال طولانی‌مدت می‌بیند. در سال ۲۰۲۴ حدود ۸۴ درصد نفت خام و میعانات و ۸۳ درصد LNG عبوری از تنگه به بازارهای آسیایی می‌رفت. چین، هند، ژاپن و کره‌جنوبی به‌تنهایی مقصد بخش بزرگی از این محموله‌ها بودند.

آیا نفت واقعاً به ۱۰۰ دلار می‌رسد؟

تیم واترر، تحلیلگر ارشد بازار در KCM Trade، احتمال بازگشت نفت به محدوده ۱۰۰ دلار را در صورت تشدید درگیری‌ها و آسیب‌دیدن زیرساخت‌های انرژی خلیج فارس «معنادار» دانسته است. از نگاه او، اگر حملات از اهداف نظامی فراتر برود و پالایشگاه‌ها، پایانه‌های صادراتی، خطوط لوله یا تأسیسات ذخیره‌سازی آسیب ببینند، بازار می‌تواند به‌سرعت با کاهش واقعی عرضه روبه‌رو شود.

تهدیدهای تازه ترامپ نیز این سناریو را تقویت کرده است. رئیس‌جمهور آمریکا گفته اهداف انرژی را برای مراحل بعدی نگه داشته، اما ممکن است در نهایت آنها را هدف قرار دهد. او همچنین تهدید کرده است در صورت بازنگشتن تهران به مذاکرات، نیروگاه‌ها و پل‌ها در هفته آینده هدف حمله قرار خواهند گرفت.

عبور پایدار برنت از محدوده ۹۰ دلار می‌تواند راه را برای آزمون مرز ۱۰۰ دلار باز کند، اما رسیدن به این سطح احتمالاً نیازمند اختلالی فراتر از نگرانی‌های سیاسی است. بازار باید نشانه‌هایی مانند کاهش محسوس صادرات منطقه، آسیب به تأسیسات یا توقف طولانی تردد نفتکش‌ها را مشاهده کند.

چرا نفت هنوز جهش بزرگ‌تری نکرده است؟

با وجود شدت اخبار، نفت برنت هنوز زیر ۹۰ دلار قرار دارد. یکی از دلایل این وضعیت آن است که بازار فیزیکی فعلاً از عرضه کافی برخوردار است. تحلیلگران می‌گویند تشدید تنش می‌تواند سریعاً حق بیمه ریسک را افزایش دهد، اما تا زمانی که کاهش واقعی و گسترده عرضه تأیید نشود، فروشندگان و خریداران با احتیاط رفتار خواهند کرد.

بازار همچنین احتمال بازگشت طرفین به مذاکره را کاملاً کنار نگذاشته است. فشار افزایش قیمت بنزین بر دولت آمریکا و هزینه‌های اقتصادی جنگ برای کشورهای منطقه، انگیزه‌ای برای جلوگیری از درگیری طولانی‌تر ایجاد می‌کند.

بر همین اساس، واترر معتقد است در صورت موفقیت تلاش‌های دیپلماتیک و بازگشایی عملی تنگه، نفت برنت می‌تواند در محدوده ۷۵ تا ۸۰ دلار تثبیت شود. به بیان دیگر، بخشی از قیمت فعلی ناشی از ریسک جنگ است و با کاهش تنش ممکن است به‌سرعت از بازار خارج شود.

نفت گران چه اثری بر تورم و اقتصاد جهان دارد؟

افزایش نفت مستقیماً قیمت بنزین، گازوئیل، سوخت هواپیما، حمل‌ونقل دریایی و مواد اولیه پتروشیمی را بالا می‌برد. ادامه این روند می‌تواند کاهش اخیر تورم آمریکا را موقتی کند و بانک‌های مرکزی را برای پایین آوردن نرخ بهره محتاط‌تر سازد.

صنایع انرژی و شرکت‌های نفتی ممکن است در کوتاه‌مدت از افزایش قیمت‌ها سود ببرند، اما نفت ۱۰۰ دلاری برای اقتصاد جهانی بدون هزینه نیست. رشد هزینه تولید و حمل‌ونقل می‌تواند حاشیه سود صنایع را کاهش دهد، قدرت خرید خانوارها را تضعیف کند و خطر رکود تورمی را افزایش دهد. این ارزیابی یک استنباط اقتصادی از اثر افزایش پایدار قیمت انرژی است.

برای ایران نیز شرایط دوگانه است. نفت گران‌تر ارزش بالقوه صادرات را افزایش می‌دهد، اما محاصره بنادر، محدودیت بیمه و حمل‌ونقل و اختلال در پایانه‌ها ممکن است توان بهره‌برداری از قیمت بالاتر را کاهش دهد.

چه عواملی مسیر بعدی قیمت نفت را تعیین می‌کنند؟

بازار در روزهای آینده بیش از همه تحولات تنگه هرمز، میزان رفت‌وآمد نفتکش‌ها، وضعیت پایانه‌های صادراتی و واکنش ایران و آمریکا را دنبال خواهد کرد. حمله مستقیم به زیرساخت انرژی می‌تواند قیمت‌ها را وارد مرحله‌ای تازه کند؛ درحالی‌که انتشار خبر مذاکره یا ایجاد مسیر امن کشتیرانی احتمالاً باعث تخلیه بخشی از رشد اخیر خواهد شد.

وضعیت ذخایر نفت آمریکا، تصمیم‌های اوپک‌پلاس و چشم‌انداز تقاضای چین نیز همچنان اهمیت دارند، اما در کوتاه‌مدت اخبار نظامی و دریایی وزن بیشتری در قیمت‌گذاری بازار پیدا کرده‌اند.

جمع‌بندی؛ بازار نفت میان جنگ و دیپلماسی

افزایش برنت به محدوده ۸۵ تا ۸۶ دلار نشان می‌دهد بازار احتمال اختلال جدی‌تر در عرضه خلیج فارس را نادیده نمی‌گیرد. محاصره بنادر ایران، ادعای بسته‌شدن دوباره تنگه و حملات متقابل، حق بیمه ریسک را به قیمت‌ها بازگردانده‌اند.

بااین‌حال، نفت ۱۰۰ دلاری هنوز سناریوی قطعی نیست. آسیب به زیرساخت‌های انرژی یا توقف طولانی‌مدت کشتیرانی می‌تواند چنین جهشی را رقم بزند، اما بازگشایی هرمز و بازگشت مذاکرات احتمالاً برنت را به محدوده ۷۵ تا ۸۰ دلار بازمی‌گرداند. بازار نفت اکنون بیش از آمارهای معمول عرضه و تقاضا، به هر بیانیه سیاسی، عملیات نظامی و حرکت نفتکش‌ها واکنش نشان می‌دهد.