دام فراوان، گوشت گران‌تر؛ پشت‌پرده افزایش قیمت گوشت منجمد چیست؟

بازار گوشت قرمز در نخستین ماه تابستان با یک تناقض مهم روبه‌رو شده است؛ دام زنده به اندازه کافی در کشور وجود دارد و تقاضای خانوارها نیز به گفته فعالان صنفی در فصل گرما کاهش یافته، اما قیمت گوشت منجمد وارداتی دوباره بالا رفته است. منصور پوریان، رئیس شورای تأمین دام کشور، تغییر مسیرهای وارداتی، افزایش هزینه حمل‌ونقل، کاهش حجم ورود محموله‌ها و گران‌شدن گوشت در کشورهای مبدأ را عوامل اصلی این وضعیت معرفی می‌کند. هم‌زمان، قیمت هر کیلو بره نر پرواری به ۷۰۰ هزار تومان و گوساله کشتاری به ۵۸۰ تا ۶۰۰ هزار تومان رسیده است.

کد خبر: ۲۳۷۹۱۷

سه‌شنبه - ۲۳ تير ۱۴۰۵

بر اساس اظهارات منصور پوریان، قیمت هر کیلوگرم دام سبک زنده از نوع بره نر پرواری در بازار حدود ۷۰۰ هزار تومان است. هر کیلوگرم گوساله کشتاری نیز بسته به کیفیت، وزن و نوع دام بین ۵۸۰ تا ۶۰۰ هزار تومان معامله می‌شود.

نوع دام زنده

قیمت هر کیلوگرم

بره نر پرواری

حدود ۷۰۰ هزار تومان

گوساله کشتاری

۵۸۰ تا ۶۰۰ هزار تومان

این ارقام مربوط به دام زنده هستند و نباید با قیمت گوشت عرضه‌شده در قصابی مقایسه مستقیم شوند. پس از خرید دام، هزینه کشتار، افت وزن، حمل‌ونقل، بسته‌بندی، نگهداری، عمده‌فروشی و خرده‌فروشی به قیمت نهایی اضافه می‌شود. نوع قطعه گوشت، میزان استخوان و چربی و کیفیت لاشه نیز باعث می‌شود قیمت اقلام مختلف یکسان نباشد.

پوریان چند روز پیش نیز قیمت بره پرواری زنده را حدود ۷۰۰ هزار تومان و گوساله نر کشتاری درجه‌یک را نزدیک ۶۰۰ هزار تومان اعلام کرده بود؛ بنابراین دست‌کم در بازه کوتاه اخیر، نرخ دام زنده تغییر شدیدی نداشته است.

چرا مصرف گوشت در تابستان کاهش می‌یابد؟

رئیس شورای تأمین دام کشور معتقد است بازار گوشت قرمز معمولاً در فصل تابستان با کاهش تقاضای خانوارها روبه‌رو می‌شود. گرمای هوا، تغییر الگوی غذایی و کاهش مصرف برخی غذاهای گوشتی باعث می‌شود فشار خرید نسبت به ماه‌های سرد سال کمتر شود. هم‌زمان، عرضه دام زنده در تابستان افزایش پیدا می‌کند و این دو عامل باید از رشد شدید قیمت جلوگیری کنند.

بااین‌حال، تقاضای بازار تنها به خرید مستقیم خانوارها محدود نیست. صنایع فرآورده‌های گوشتی، رستوران‌ها، مراکز تهیه غذا و برگزارکنندگان مراسم نیز از مصرف‌کنندگان بزرگ گوشت هستند. پوریان پیش‌تر گفته بود تولیدکنندگان سوسیس و کالباس سهم قابل‌توجهی از مصرف را در اختیار دارند و برخی مناسبت‌ها، سفرهای تابستانی و مراسم عمومی می‌توانند تقاضا را به‌طور موقت افزایش دهند.

بنابراین کاهش مصرف خانوار در تابستان لزوماً به معنای افت یکسان تقاضا در تمام بخش‌های بازار نیست. ممکن است خرید خانگی کمتر شود، اما تقاضای صنفی یا مناسبتی در برخی روزها افزایش پیدا کند.

معمای بازار؛ چرا گوشت منجمد گران شد؟

بخش اصلی توضیحات پوریان به گوشت منجمد وارداتی مربوط است. به گفته او، میزان ورود این محصول نسبت به دوره‌ای که بازار با عرضه گسترده محموله‌های خارجی روبه‌رو بود، کاهش یافته است. در نتیجه، گوشت منجمد دیگر به اندازه گذشته بازار را اشباع نمی‌کند و کاهش عرضه زمینه افزایش قیمت را فراهم کرده است.

گوشت منجمد در برخی مقاطع نقش یک کالای تنظیم‌کننده را در بازار دارد. هنگامی که محصول وارداتی با حجم بالا و قیمت پایین‌تر عرضه می‌شود، فروشندگان گوشت داخلی نیز برای حفظ مشتری ناچار می‌شوند قیمت‌های رقابتی‌تری ارائه کنند. کاهش ورود گوشت منجمد می‌تواند این فشار رقابتی را کمتر کند.

پوریان از اعلام قیمت دقیق گوشت‌های منجمد خودداری کرده و توضیح داده است که انتشار یک عدد مشخص ممکن است به مبنای قیمت‌گذاری در کل بازار تبدیل شود. به همین دلیل، مقایسه دقیق افزایش قیمت این محصول بدون داشتن نرخ‌های خرید و فروش هم‌زمان دشوار است.

جنگ چگونه مسیر واردات گوشت را تغییر داد؟

اختلال در مسیرهای دریایی، افزایش هزینه حمل و دشوارترشدن انتقال محموله از هند از مهم‌ترین عواملی هستند که بر بازار گوشت وارداتی فشار وارد کرده‌اند. پوریان پیش‌تر گفته بود با آغاز جنگ، واردات از هند با مشکل مواجه شد و استفاده از مسیر پاکستان نیز به دلیل هزینه‌های بالا در برخی موارد صرفه اقتصادی نداشت.

حمل دریایی معمولاً امکان انتقال حجم زیادی کالا را با هزینه کمتر فراهم می‌کند. هنگامی که واردکننده مجبور شود مسیر محموله را تغییر دهد، از بنادر واسطه استفاده کند یا بخشی از مسیر را به شکل زمینی طی کند، هزینه حمل، بیمه، انبارداری و زمان تحویل افزایش می‌یابد.

بخشی از محموله‌های گوشت نیز در دوره اختلال‌های جنگی در عمان نگهداری شده بود. قرار بود با بازشدن مسیرها، این محموله‌ها به‌تدریج وارد ایران شوند و فشار عرضه را کاهش دهند. پوریان در آن مقطع پیش‌بینی کرده بود ورود دوباره گوشت‌های انباشته‌شده می‌تواند به تعدیل قیمت کمک کند.

اظهارات تازه او نشان می‌دهد روند ورود محموله‌ها هنوز به سطحی نرسیده که بازار را مانند گذشته از گوشت منجمد اشباع کند.

آیا در کشور کمبود دام وجود دارد؟

گزارش‌های منتشرشده از وفور نسبی دام زنده در کشور حکایت دارند. پوریان در اردیبهشت‌ماه اعلام کرده بود گوشت گرم داخلی بیش از ۸۵ درصد نیاز بازار را تأمین می‌کند و بهبود بارندگی، مراتع و زایش‌های بهاره موجب افزایش تولید شده است. او همچنین از رشد تولید گوشت قرمز و افزایش کشتار دام در مقایسه با سال گذشته سخن گفته بود.

در گزارش دیگری، جمعیت دام سبک کشور حدود ۶۸ میلیون رأس اعلام شد؛ در حالی که نیاز سالانه به دام سبک کشتاری، حتی در دوره‌های پرمصرف، نزدیک هشت میلیون رأس برآورد شده است. این آمارها متعلق به اظهارات رئیس شورای تأمین دام است و برای قضاوت دقیق‌تر باید با آمار نهایی وزارت جهاد کشاورزی و مرکز آمار نیز تطبیق داده شود.

در نتیجه، مسئله فعلی بازار بیشتر از آنکه «نبود دام» باشد، به هزینه تولید، توزیع، قیمت نهاده‌ها و کاهش عرضه محصول وارداتی ارزان‌تر مربوط است. وجود دام فراوان به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که گوشت با قیمت مناسب به دست مصرف‌کننده برسد.

تولید قراردادی دام چیست؟

یکی از برنامه‌های اعلام‌شده برای افزایش ثبات بازار، توسعه تولید قراردادی دام سبک و سنگین است. در این روش، تولیدکننده پیش از آغاز یا تکمیل دوره پرورش، با یک خریدار، شرکت یا مجموعه تأمین‌کننده قرارداد می‌بندد. مقدار تولید، زمان تحویل، کیفیت، نحوه تأمین نهاده و شیوه قیمت‌گذاری می‌تواند در قرارداد تعیین شود.

پوریان گفته است قراردادهایی با دامداران بزرگ و متوسط منعقد شده و تولیدکنندگان در حال اجرای تولید قراردادی هستند. همچنین برنامه‌ای برای واردات گوساله پرواری وجود دارد تا ظرفیت خالی دامداری‌های بزرگ تکمیل و دام وارداتی پس از طی دوره پرواربندی در داخل کشور وارد چرخه کشتار شود.

مزیت احتمالی این طرح، قابل‌پیش‌بینی‌شدن تولید و کاهش ریسک فروش برای دامدار است. بااین‌حال، موفقیت آن به نحوه قیمت‌گذاری، تأمین منظم خوراک دام، پرداخت به‌موقع مطالبات و تقسیم منصفانه ریسک میان دامدار و خریدار بستگی دارد.

آیا واردات بیشتر، گوشت را ارزان می‌کند؟

افزایش واردات می‌تواند در کوتاه‌مدت عرضه را بالا ببرد و فشار قیمت را کاهش دهد؛ به‌خصوص زمانی که گوشت منجمد با نرخ پایین‌تر از برخی محصولات داخلی وارد بازار شود. تجربه ماه‌های گذشته نیز نشان داد افزایش ورود گوشت هندی، برزیلی و پاکستانی توانست رقابت قیمتی ایجاد کند.

اما اثرگذاری واردات فقط به حجم محموله وابسته نیست. قیمت خرید در کشور مبدأ، نرخ ارز، هزینه حمل، بیمه، تعرفه، زمان ترخیص و شبکه توزیع همگی بر قیمت نهایی اثر دارند. اگر گوشت در مبدأ گران شده باشد و مسیر جایگزین نیز هزینه بیشتری ایجاد کند، حتی افزایش واردات ممکن است قیمت‌ها را به سطح دوره‌های قبل بازنگرداند.

پوریان وعده داده است بازرگانان در حال یافتن مسیرها و بازارهای مناسب‌تر هستند و در روزهای آینده حجم بیشتری گوشت وارد کشور خواهد شد. این وعده زمانی بر قیمت بازار اثر قابل‌مشاهده می‌گذارد که محموله‌ها واقعاً ترخیص و به‌صورت گسترده در فروشگاه‌ها، میادین و شبکه تنظیم بازار توزیع شوند.

دام ۷۰۰ هزار تومانی به معنای گوشت ارزان نیست

قیمت دام زنده فقط یکی از اجزای بهای تمام‌شده گوشت است. حتی اگر نرخ دام برای مدتی ثابت بماند، افزایش هزینه خوراک، دستمزد، کشتارگاه، سردخانه، حمل‌ونقل و فروش می‌تواند قیمت مصرف‌کننده را بالا ببرد.

از سوی دیگر، تمام وزن دام زنده به گوشت قابل فروش تبدیل نمی‌شود. بخش‌هایی مانند پوست، احشا، استخوان و چربی از وزن نهایی لاشه و قطعات قابل عرضه کم می‌کنند. به همین دلیل، نمی‌توان قیمت هر کیلو گوشت را با افزودن درصدی ساده به قیمت دام زنده محاسبه کرد.

برای ارزیابی واقعی بازار باید سه نرخ جداگانه بررسی شود: قیمت دام زنده در دامداری، قیمت لاشه در عمده‌فروشی و قیمت قطعات مختلف گوشت در خرده‌فروشی. اعلام فقط یکی از این ارقام، تصویر کاملی از حاشیه سود و هزینه زنجیره ارائه نمی‌کند.

جمع‌بندی

بازار گوشت قرمز در تابستان از نظر تعداد دام زنده با کمبود آشکاری روبه‌رو نیست و کاهش فصلی تقاضای خانوار نیز باید به ثبات نسبی کمک کند. بااین‌حال، کاهش واردات گوشت منجمد، تغییر مسیرهای تجاری، افزایش هزینه حمل و گران‌شدن محصول در کشورهای مبدأ باعث شده است قیمت گوشت وارداتی افزایش پیدا کند.

قیمت هر کیلو بره نر پرواری اکنون حدود ۷۰۰ هزار تومان و گوساله کشتاری بین ۵۸۰ تا ۶۰۰ هزار تومان اعلام شده است. وعده افزایش واردات و اجرای تولید قراردادی می‌تواند عرضه ماه‌های آینده را تقویت کند، اما کاهش واقعی قیمت زمانی اتفاق می‌افتد که محموله‌های جدید با هزینه مناسب وارد شبکه توزیع شوند و فاصله قیمت دام زنده تا گوشت خرده‌فروشی نیز شفاف‌تر شود.