قیمت خودرو می‌ریزد یا دوباره اوج می‌گیرد؟ بازار در آستانه یک نوسان بزرگ

بازار خودرو در تیر ۱۴۰۵ میان دو نیروی متضاد گرفتار شده است؛ رکود سنگین و نبود خریدار مؤثر از یک سو قیمت‌ها را پایین می‌کشد و افزایش قیمت کارخانه، افت تولید و نوسان ارز از سوی دیگر مانع ارزان‌شدن پایدار خودرو می‌شود. بررسی معاملات روزهای اخیر نشان می‌دهد برخی خودروها چند میلیون تومان ارزان شده‌اند، اما هنوز نشانه‌ای از سقوط فراگیر قیمت‌ها وجود ندارد. کارشناسان معتقدند تا زمانی که عرضه منظم، تحویل فوری و ثبات اقتصادی ایجاد نشود، بازار با الگویی سینوسی میان کاهش‌های محدود و جهش‌های مقطعی حرکت خواهد کرد.

کد خبر: ۲۳۷۹۰۸

دوشنبه - ۲۲ تير ۱۴۰۵

بازار خودرو روزهای پرابهامی را پشت سر می‌گذارد. قیمت بعضی محصولات داخلی و مونتاژی در چند روز کاهش پیدا می‌کند، اما انتشار یک خبر سیاسی، افزایش نرخ دلار یا اعلام قیمت جدید کارخانه می‌تواند جهت بازار را به‌سرعت تغییر دهد.

بابک صدرایی، کارشناس بازار خودرو، شرایط فعلی را یک روند سینوسی توصیف می‌کند؛ به این معنا که افت و افزایش قیمت‌ها بیشتر از آنکه نتیجه تغییر بنیادین در عرضه و تقاضا باشد، به فضای روانی، اخبار سیاسی، تغییر نرخ ارز و تصمیم‌های خودروسازان وابسته است.

او پیش‌تر نیز پیش‌بینی کرده بود بازار خودرو دست‌کم طی دو تا سه ماه درگیر رکودی سنگین باقی بماند و فاصله قیمت کارخانه و بازار، با توجه به شرایط سیاسی و میزان عرضه، کوچک یا بزرگ شود. به گفته او، از بین رفتن کامل این فاصله نیازمند ثبات، تنوع عرضه و تحویل خودرو در بازه کوتاه است.

قیمت خودرو امروز؛ کاهش‌ها واقعی است یا فقط اصلاح مقطعی؟

معاملات دوشنبه ۲۲ تیر ۱۴۰۵ نشان می‌دهد تعداد قابل‌توجهی از خودروهای داخلی با کاهش محدود قیمت روبه‌رو شده‌اند. پژو ۲۰۷ اتوماتیک پانوراما حدود ۱۵ میلیون تومان ارزان شده و برخی محصولات سایپا نیز افت‌هایی بین چند میلیون تا چند ده میلیون تومان ثبت کرده‌اند. شاهین G در یکی از گزارش‌های بازار با کاهش ۴۵ میلیون تومانی به حدود دو میلیارد و ۳۰ میلیون تومان رسیده است.

این ارقام در ظاهر از نزولی‌شدن بازار حکایت دارند، اما باید آنها را در مقیاس قیمت کل خودرو ارزیابی کرد. کاهش ۱۵ میلیون تومانی یک خودروی دو میلیارد و ۷۰۰ میلیون تومانی، کمتر از یک درصد قیمت آن است. حتی افت ۴۵ میلیون تومانی یک خودرو با قیمت بیش از دو میلیارد تومان نیز به‌تنهایی نشانه آغاز ریزش گسترده نیست.

به همین دلیل نمی‌توان هر کاهش روزانه را «ارزان‌شدن خودرو» نامید. قیمت‌های فعلی بیشتر در حال اصلاح محدود هستند و فروشندگان براساس میزان نیاز به نقدینگی، رنگ، مدل، شهر محل معامله و وضعیت سند، نرخ‌های متفاوتی اعلام می‌کنند.

چرا با وجود نبود مشتری، قیمت خودرو سقوط نمی‌کند؟

در بازار عادی، کاهش تقاضا باید به افت قیمت منجر شود؛ اما بازار خودرو ایران ساختاری متفاوت دارد. بسیاری از فروشندگان مصرف‌کننده حرفه‌ای یا بنگاه تجاری نیستند، بلکه مالکانی هستند که خودرو را نوعی دارایی می‌دانند. این افراد معمولاً حاضر نیستند زیر یک کف مشخص بفروشند و ترجیح می‌دهند معامله را به تعویق بیندازند.

در مقابل، خریداران نیز با مشاهده رکود، منتظر کاهش بیشتر می‌مانند. نتیجه این رفتار، کاهش تعداد معاملات است، نه الزاماً سقوط قیمت.

گزارش‌های بازار در تیرماه از شکل‌گیری «رکود انتظاری» حکایت دارند؛ وضعیتی که در آن فروشنده نسبت به آینده قیمت مطمئن نیست و خریدار نیز برای ورود عجله ندارد. برخی قیمت‌ها تعدیل شده‌اند، اما هنوز روند نزولی فراگیری شکل نگرفته است.

به بیان ساده، رکود می‌تواند مانع رشد سریع قیمت شود، اما لزوماً قدرت کافی برای شکستن کف بازار را ندارد. برای ریزش پایدار باید تعداد فروشندگان واقعی افزایش یابد، عرضه کارخانه منظم شود و تقاضای سرمایه‌ای برای مدت طولانی از بازار خارج بماند.

افزایش قیمت کارخانه چه اثری بر بازار آزاد دارد؟

ایران‌خودرو در هفته‌های اخیر فهرست قیمت محصولات خود برای خرداد و تیر ۱۴۰۵ را منتشر کرده است. در فهرست‌های جدید، قیمت مصرف‌کننده بسیاری از محصولات در سطوح بالاتری قرار گرفته و برای هر کد کلاس نیز نرخ جداگانه‌ای تعیین شده است.

افزایش قیمت کارخانه دو اثر متفاوت دارد. در حالت نخست، خودروساز قیمت را بالا می‌برد اما عرضه و سرعت تحویل تغییر نمی‌کند. در این وضعیت، کف قیمت بازار آزاد نیز افزایش پیدا می‌کند؛ زیرا فروشنده می‌داند تهیه همان خودرو از کارخانه گران‌تر شده است.

در حالت دوم، افزایش قیمت با عرضه گسترده، فروش فوری و تحویل کوتاه‌مدت همراه می‌شود. این وضعیت می‌تواند تقاضا را از بازار آزاد به سمت کارخانه هدایت کند و فاصله دو نرخ را کاهش دهد.

صدرایی نیز تأکید می‌کند آزادسازی یا افزایش قیمت کارخانه باید با تعهد خودروساز برای تحویل سریع همراه باشد. در غیر این صورت، افزایش نرخ رسمی صرفاً سیگنال تازه‌ای برای بالا رفتن قیمت بازار خواهد بود.

بنابراین، مسئله اصلی فقط رقم قیمت کارخانه نیست. بازار به این پرسش پاسخ می‌دهد که آیا مشتری واقعاً می‌تواند خودرو را با همان قیمت و در زمانی کوتاه تحویل بگیرد یا همچنان باید ماه‌ها منتظر بماند.

حباب قیمت خودرو چقدر است؟

فاصله قیمت بازار و کارخانه در تمام محصولات یکسان نیست. براساس یکی از تابلوهای قیمت روز، پژو ۲۰۷ اتوماتیک با نرخ بازار حدود دو میلیارد و ۴۶۰ میلیون تومان در برابر قیمت کارخانه‌ای نزدیک به دو میلیارد و ۱۳۴ میلیون تومان قرار دارد. این اختلاف حدود ۳۲۶ میلیون تومان، معادل تقریبی ۱۵ درصد قیمت کارخانه است.

این فاصله در برخی محصولات سایپا بسیار بیشتر است. شاهین G با قیمت بازار حدود دو میلیارد تومان در حالی معامله می‌شود که نرخ کارخانه آن نزدیک به یک میلیارد و ۱۴۵ میلیون تومان گزارش شده است. البته نوع دقیق خودرو، کد کلاس، سال تولید و تجهیزات باید در هر مقایسه کنترل شود.

حباب قیمت زمانی کوچک می‌شود که خریدار امکان دسترسی واقعی به خودرو با نرخ کارخانه را داشته باشد. ثبت‌نام محدود، قرعه‌کشی، تحویل طولانی و نبود عرضه مستمر باعث می‌شوند نرخ رسمی به گزینه‌ای دسترس‌پذیر برای همه مصرف‌کنندگان تبدیل نشود.

در چنین شرایطی، حتی افزایش قیمت کارخانه می‌تواند حباب اسمی را کاهش دهد، بدون آنکه قیمت بازار پایین آمده باشد. برای نمونه، اگر قیمت بازار ثابت بماند اما کارخانه نرخ خود را بالا ببرد، اختلاف دو عدد کوچک می‌شود؛ اما مصرف‌کننده بازار آزاد هیچ کاهش قیمتی احساس نمی‌کند.

افت تولید، مهم‌ترین خطر برای بازار خودرو

یکی از عوامل مهمی که مانع ریزش پایدار قیمت می‌شود، وضعیت تولید است. آمار دو ماه نخست سال ۱۴۰۵ نشان می‌دهد مجموع تولید سواری سه خودروساز بزرگ کشور نسبت به مدت مشابه سال گذشته حدود ۴۸ درصد کاهش یافته است.

در این دوره، تولید ایران‌خودرو حدود ۳۳ درصد، سایپا ۶۶ درصد و پارس‌خودرو ۷۸ درصد کمتر از دو ماه ابتدایی سال گذشته بوده است.

افت تولید در شرایط رکودی ممکن است در کوتاه‌مدت چندان محسوس نباشد، زیرا خریداران کمی در بازار حضور دارند. اما اگر یک خبر مثبت اقتصادی یا افزایش انتظارات تورمی باعث بازگشت تقاضا شود، کمبود عرضه می‌تواند به‌سرعت به رشد قیمت منجر شود.

این همان نقطه‌ای است که بازار سینوسی شکل می‌گیرد: در دوره نبود تقاضا قیمت‌ها اندکی پایین می‌آیند، اما به محض بازگشت خریداران مشخص می‌شود عرضه برای پاسخگویی کافی نیست و قیمت دوباره بالا می‌رود.

آیا خودرو ۲۰ تا ۳۰ درصد ارزان می‌شود؟

اثر ۲۰ تا ۳۰ درصدی اخبار سیاسی را نباید به معنای پیش‌بینی قطعی کاهش یا افزایش قیمت در چند روز آینده تلقی کرد. چنین تغییری تنها در سناریوی وقوع یک شوک بزرگ، تغییر شدید نرخ ارز یا دگرگونی جدی انتظارات امکان‌پذیر است.

حتی در صورت انتشار خبر مثبت سیاسی، همه خودروها به یک اندازه کاهش قیمت نخواهند داشت. محصولی که حباب بالایی دارد و تقاضای آن سرمایه‌ای است، ظرفیت بیشتری برای اصلاح دارد. در مقابل، خودروهای پرتقاضا، کم‌عرضه یا دارای تحویل طولانی ممکن است مقاومت بیشتری نشان دهند.

صدرایی پیش‌تر توضیح داده بود پالس‌های مثبت سیاسی می‌توانند حباب را کوچک کنند، اما کاهش قیمت پس از رسیدن به یک کف مشخص با مقاومت فروشندگان روبه‌رو می‌شود. در سناریوی منفی نیز احتمال بزرگ‌تر شدن حباب وجود دارد، ولی رکود می‌تواند مانع رونق معاملات شود.

بنابراین، ممکن است قیمت روی تابلو ۲۰ درصد افزایش یابد اما معامله‌ای انجام نشود. همچنین ممکن است برخی فروشندگان ۱۰ درصد تخفیف بدهند، اما این کاهش به تمام بازار سرایت نکند.

سه سناریو برای آینده قیمت خودرو

سناریوی اول؛ افزایش عرضه و کاهش حباب

اگر خودروسازان فروش فوری را گسترش دهند، تعهدات معوق را تحویل دهند و تولید به سطح عادی بازگردد، فاصله کارخانه و بازار کاهش پیدا می‌کند. در این سناریو محصولات دارای حباب سنگین بیشترین ظرفیت افت قیمت را خواهند داشت.

سناریوی دوم؛ ادامه رکود و نوسان محدود

محتمل‌ترین سناریوی کوتاه‌مدت، ادامه رکود همراه با کاهش و افزایش‌های جزئی است. خریداران منتظر روشن‌شدن وضعیت اقتصادی می‌مانند و فروشندگان نیز زیر کف موردنظر خود عرضه نمی‌کنند. در نتیجه، بازار بدون رونق در یک محدوده مشخص نوسان خواهد کرد.

سناریوی سوم؛ رشد نرخ ارز و جهش قیمت

اگر نرخ دلار افزایش پیدا کند یا عرضه خودرو کاهش بیشتری داشته باشد، قیمت بازار آزاد می‌تواند دوباره صعودی شود. در این وضعیت، خودروهای مونتاژی و وارداتی به دلیل وابستگی بیشتر به ارز احتمالاً زودتر واکنش نشان می‌دهند و سپس موج افزایش به خودروهای داخلی منتقل می‌شود.

پیش‌بینی نهایی؛ زمان خرید خودرو رسیده است؟

بازار خودرو اکنون نه در مسیر سقوط قرار دارد و نه وارد یک روند صعودی پایدار شده است. کاهش‌های چندمیلیونی روزهای اخیر بیشتر نشانه ضعف تقاضا و رکود معاملات هستند تا تغییر بنیادین قیمت‌ها.

خریدار مصرفی باید بیش از نوسان یک یا دو روزه، به فاصله قیمت کارخانه و بازار، زمان تحویل، نقدشوندگی خودرو و نیاز واقعی خود توجه کند. خودرویی که تحویل فوری دارد و فاصله قیمت آن با کارخانه محدود است، ریسک کمتری از محصولی دارد که بخش بزرگی از قیمتش حباب و انتظار تورمی است.

در مجموع، کاهش پایدار قیمت خودرو تنها با رکود اتفاق نمی‌افتد. افزایش عرضه، رشد تولید، تحویل کوتاه‌مدت، واردات منظم و ثبات نرخ ارز باید هم‌زمان ایجاد شوند. تا پیش از تحقق این شرایط، بازار همچنان سینوسی باقی می‌ماند؛ چند روز کاهش، یک خبر مهم و سپس بازگشت دوباره قیمت‌ها.