علت گرانی تخم‌مرغ چیست؟ قیمت هر شانه به ۴۵۰ هزار تومان رسید

قیمت هر شانه تخم‌مرغ در بخشی از بازار تهران طی چند روز از ۳۲۰ هزار تومان به ۴۵۰ هزار تومان رسید؛ جهشی بیش از ۴۰ درصدی که فروشندگان آن را نتیجه تعطیلی بازار و اختلال در انتقال محصول از مرغداری‌ها می‌دانند. با ازسرگیری توزیع، قیمت در برخی مغازه‌ها تا ۴۰۰ هزار تومان عقب‌نشینی کرده است؛ اما فاصله زیاد نرخ تولیدکننده و مصرف‌کننده نشان می‌دهد مشکل بازار فقط یک تعطیلی چندروزه نیست.

کد خبر: ۲۳۷۸۴۶

شنبه - ۲۰ تير ۱۴۰۵

گزارش میدانی منتشرشده از منطقه ۱۹ تهران نشان می‌دهد قیمت یک شانه تخم‌مرغ که پیش از تعطیلات حدود ۳۲۰ هزار تومان بود، در مدت کوتاهی به ۴۵۰ هزار تومان رسید. فروشندگان محلی علت اصلی این افزایش را کاهش شدید انتقال محصول از مرغداری‌ها به مغازه‌های سطح شهر در جریان تعطیلی هفته گذشته عنوان کرده‌اند.

افزایش ۱۳۰ هزار تومانی قیمت یک شانه، معادل رشد بیش از ۴۰ درصدی است. چنین جهشی در بازاری که محصول آن به‌صورت روزانه تولید می‌شود و قابلیت نگهداری محدودی دارد، بیش از آنکه نشانه کاهش ناگهانی ظرفیت تولید باشد، از اختلال در حمل، تخلیه، عمده‌فروشی و توزیع حکایت می‌کند.

تخم‌مرغ باید به‌طور مستمر از واحدهای تولیدی جمع‌آوری، درجه‌بندی، بسته‌بندی و به بازارهای مصرف منتقل شود. توقف یا کاهش این جریان حتی برای چند روز می‌تواند موجودی برخی فروشگاه‌ها را پایین بیاورد و زمینه افزایش قیمت را فراهم کند؛ به‌ویژه زمانی که مصرف‌کنندگان نیز با نگرانی از کمبود، خرید خود را جلو می‌اندازند.

قیمت تخم‌مرغ به ۴۰۰ هزار تومان برگشت

نشانه‌های اولیه از آغاز اصلاح قیمت حکایت دارد. یک فروشنده در منطقه ۱۹ تهران اعلام کرده است قیمت هر شانه از ۴۵۰ هزار تومان به حدود ۴۰۰ هزار تومان کاهش یافته و انتظار دارد با عادی‌شدن توزیع، نرخ‌ها در روزهای آینده بیشتر عقب‌نشینی کنند. اتحادیه مرغداران نیز گفته تولید کافی است و با افزایش عرضه، بازار باید به سمت کاهش قیمت حرکت کند.

کاهش ۵۰ هزار تومانی از سقف ۴۵۰ هزار تومان، به معنای اصلاح حدود ۱۱ درصدی است؛ بااین‌حال، نرخ ۴۰۰ هزار تومانی هنوز ۸۰ هزار تومان بالاتر از قیمت پیش از تعطیلات قرار دارد. بنابراین برای اعلام پایان شوک قیمتی باید منتظر ماند و دید آیا افزایش عرضه می‌تواند قیمت را به محدوده قبلی بازگرداند یا بازار در سطح جدیدی تثبیت خواهد شد.

نکته مهم آن است که رقم ۴۰۰ یا ۴۵۰ هزار تومان، نتیجه یک بررسی میدانی در بخشی از تهران است و نباید آن را میانگین قطعی قیمت تخم‌مرغ در سراسر کشور دانست. قیمت بر اساس وزن شانه، بسته‌بندی، برند، اندازه تخم‌مرغ، منطقه فروش و هزینه توزیع متفاوت است.

آیا کشور با کمبود تولید تخم‌مرغ مواجه شده است؟

اطلاعات رسمی فعلاً از کمبود تولید در سطح ملی حمایت نمی‌کند. رئیس اتحادیه مرغداران میهن در هشتم تیرماه اعلام کرد تخم‌مرغ مورد نیاز کشور طبق روال عادی تولید می‌شود و قیمت هر کیلو محصول در واحدهای تولیدی به حدود ۱۱۰ تا ۱۲۰ هزار تومان رسیده است.

آمارهای جدیدتر همچنین نشان می‌دهد تولید سالانه تخم‌مرغ ایران بیش از یک میلیون و ۳۵۰ هزار تن است و حدود هزار و ۸۰۰ واحد مرغداری تخم‌گذار در کشور فعالیت می‌کنند. این میزان تولید بالاتر از نیاز داخلی ارزیابی شده و بخشی از محصول نیز در سال‌های گذشته صادر شده است. بنابراین رقم یک میلیون و ۲۰۰ هزار تن که در برخی گزارش‌ها تکرار می‌شود، برآوردی محافظه‌کارانه‌تر از آمار رسمی اخیر است.

دبیر فدراسیون طیور نیز در اسفند ۱۴۰۴ پیش‌بینی کرده بود تولید تخم‌مرغ به یک میلیون و ۴۵۰ هزار تن برسد. او در آن مقطع تأکید داشت با احتساب مصرف داخلی، کمبودی در عرضه وجود ندارد.

بر این اساس، جهش اخیر را نمی‌توان به کاهش سراسری تولید نسبت داد. مسئله اصلی ظاهراً ایجاد فاصله‌ای موقت میان محل تولید و بازار مصرف بوده است؛ یعنی محصول در مرغداری وجود داشته، اما به اندازه کافی و در زمان مناسب به فروشگاه‌ها نرسیده است.

معمای فاصله قیمت مرغداری تا فروشگاه

مهم‌ترین پرسش درباره بازار کنونی، فاصله زیاد قیمت درب مرغداری و نرخ پرداختی مصرف‌کننده است. رئیس اتحادیه مرغداران میهن قیمت هر کیلو تخم‌مرغ در واحد تولیدی را در هشتم تیر بین ۱۱۰ تا ۱۲۰ هزار تومان اعلام کرده بود. در مقابل، یک شانه نزدیک به دو کیلوگرم در بازار تهران تا ۴۵۰ هزار تومان فروخته شده است؛ یعنی قیمت خرده‌فروشی هر کیلو، بسته به وزن دقیق شانه، می‌تواند به بیش از ۲۲۰ هزار تومان برسد.

تمام این فاصله را نمی‌توان سود خرده‌فروش دانست. هزینه جمع‌آوری، شکستگی و ضایعات، کارتن و شانه، بسته‌بندی، حمل، انبار، عمده‌فروشی و مالیات نیز در مسیر تولید تا مصرف اضافه می‌شود. بااین‌حال، افزایش نزدیک به دو برابری قیمت نشان می‌دهد شبکه توزیع و کمبود مقطعی کالا نقش مهمی در جهش اخیر داشته‌اند.

این مسئله پیش‌تر نیز مطرح شده بود. اتحادیه مرغداران در بهمن ۱۴۰۴ اعلام کرد با وجود افت قیمت در واحدهای تولیدی، بازار مصرف در برابر کاهش قیمت مقاومت می‌کند و محصول همچنان با نرخ‌های بالا به دست مردم می‌رسد.

بنابراین حتی اگر عرضه مرغداری‌ها افزایش یابد، بازگشت قیمت به سطح قبلی نیازمند نظارت بر عمده‌فروشی و خرده‌فروشی و انتشار شفاف نرخ در مراحل مختلف زنجیره است.

تولیدکننده زیان می‌کند، مصرف‌کننده گران می‌خرد

بازار تخم‌مرغ با تناقضی جدی روبه‌روست: تولیدکننده از فروش زیر قیمت تمام‌شده سخن می‌گوید و مصرف‌کننده نیز محصول را گران می‌خرد.

اتحادیه مرغداران میهن مدعی است هزینه تمام‌شده هر کیلو تخم‌مرغ در واحد تولیدی حدود ۲۶۰ هزار تومان است، درحالی‌که محصول در هشتم تیر بین ۱۱۰ تا ۱۲۰ هزار تومان از مرغدار خریداری می‌شد. این اتحادیه زیان انباشته صنعت، کمبود سرمایه در گردش و تغییر سیاست‌های ارزی را از تهدیدهای پایداری تولید دانسته است.

این ارقام نیازمند ارزیابی و حسابرسی مستقل هستند، اما در صورت صحت نشان می‌دهند افزایش قیمت فروشگاه الزاماً به بهبود درآمد مرغدار منجر نشده است. ممکن است محصول در مقطعی با نرخ پایین از تولیدکننده خریداری و پس از اختلال در توزیع با قیمت بسیار بالاتر فروخته شده باشد.

تداوم این وضعیت خطرناک است. اگر مرغداران برای مدت طولانی زیان کنند، ممکن است بخشی از گله‌ها را حذف کنند یا از سرمایه‌گذاری برای جایگزینی مرغ‌های پیر خودداری کنند. نتیجه چنین روندی نه یک کمبود چندروزه، بلکه افت واقعی تولید در ماه‌های آینده خواهد بود.

نقش نهاده، ارز و صادرات در قیمت تخم‌مرغ

قیمت تخم‌مرغ فقط به تعداد مرغ‌های تخم‌گذار وابسته نیست. ذرت، کنجاله سویا، مکمل‌ها، واکسن، انرژی، حمل‌ونقل و سرمایه در گردش بخش بزرگی از هزینه تولید را تشکیل می‌دهند. تغییر سیاست ارزی و گران‌شدن نهاده‌ها می‌تواند هزینه مرغداری را بالا ببرد، حتی زمانی که به دلیل مازاد عرضه، امکان افزایش قیمت محصول درب واحد وجود ندارد.

صادرات نیز یکی دیگر از ابزارهای تنظیم بازار است. در فروردین ۱۴۰۵، پس از افزایش قیمت عمده‌فروشی، صادرات تخم‌مرغ خوراکی موقتاً ممنوع شد. رئیس اتحادیه بنکداران در آن مقطع، افزایش هزینه نهاده‌ها، خروج مرغ‌های پیر از تولید، تأخیر در ورود گله‌های جوان و صادرات را از عوامل رشد قیمت معرفی کرده بود.

مدیریت صادرات باید به شکلی انجام شود که تولیدکننده در دوره مازاد عرضه زیان نکند و هم‌زمان بازار داخلی نیز با کمبود روبه‌رو نشود. ممنوعیت و آزادسازی ناگهانی صادرات می‌تواند نوسان قیمت را تشدید و برنامه‌ریزی تولید را دشوار کند.

آیا تخم‌مرغ دوباره شانه‌ای ۳۲۰ هزار تومان می‌شود؟

اگر عامل اصلی افزایش اخیر همان اختلال چندروزه در توزیع باشد، بازگشت کامیون‌ها و افزایش تحویل به فروشگاه‌ها باید قیمت را بیشتر کاهش دهد. افت اولیه از ۴۵۰ به ۴۰۰ هزار تومان نیز از این سناریو حمایت می‌کند.

بااین‌حال، بازگشت کامل به نرخ ۳۲۰ هزار تومان قطعی نیست. هزینه‌های تولید، حمل‌ونقل و بسته‌بندی نسبت به گذشته افزایش یافته و شبکه توزیع نیز ممکن است کاهش قیمت درب مرغداری را با تأخیر به مصرف‌کننده منتقل کند.

برای سنجش واقعی بازار باید سه شاخص در روزهای آینده بررسی شود: قیمت هر کیلو تخم‌مرغ درب مرغداری، نرخ عمده‌فروشی و قیمت شانه استاندارد در فروشگاه. اگر عرضه کافی باشد اما قیمت خرده‌فروشی پایین نیاید، ریشه مشکل را باید در شبکه توزیع، حاشیه سود و ضعف نظارت جست‌وجو کرد.

جهش ۴۰ درصدی قیمت در چند روز نشان داد حتی بازاری که از نظر تولید خودکفاست، در برابر اختلال حمل‌ونقل و توزیع آسیب‌پذیر است. خودکفایی زمانی برای مصرف‌کننده معنا دارد که محصول تولیدشده با قیمت قابل‌قبول و بدون وقفه به فروشگاه برسد.