از فولاد تا لوازم خانگی/ چگونه یک تغییر قیمت، کل بازار را تحت تأثیر قرار می‌دهد؟

صنایع وابسته به مواد اولیه فولادی و پتروشیمی، از خودرو و ساختمان تا بسته‌بندی و پلاستیک، با هر نوسان قیمتی در این بخش‌ها دچار افزایش هزینه تولید می‌شوند.

کد خبر: ۲۳۷۰۳۵

شنبه - ۱۶ خرداد ۱۴۰۵

صنعت فولاد و پتروشیمی را می‌توان ستون فقرات بخش بزرگی از تولید صنعتی کشور دانست. صدها صنعت پایین‌دستی از لوازم خانگی و خودرو گرفته تا صنایع ساختمانی، تجهیزات صنعتی، بسته‌بندی، لوله و پروفیل، محصولات پلاستیکی و ده‌ها حوزه دیگر، به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم وابسته به مواد اولیه‌ای هستند که در صنایع فولادی و پتروشیمی تولید می‌شود. به همین دلیل هرگونه تغییر در قیمت این مواد اولیه، صرفاً یک تغییر در یک حلقه از زنجیره تولید نیست، بلکه موجی از افزایش هزینه‌ها را در سراسر اقتصاد صنعتی کشور ایجاد می‌کند.

در چنین شرایطی، ثبات قیمت در صنایع بالادستی نه‌تنها یک مسئله اقتصادی بلکه یک ضرورت برای حفظ قدرت رقابت صنایع پایین‌دستی و کنترل تورم تولید محسوب می‌شود. زمانی که قیمت ورق فولادی، انواع مقاطع، محصولات پتروشیمی یا مواد پلیمری افزایش پیدا می‌کند، این افزایش به سرعت خود را در بهای تمام‌شده محصولات نهایی نشان می‌دهد و در نهایت مصرف‌کننده نهایی نیز هزینه آن را پرداخت می‌کند.

پس از حملات اخیر رژیم صهیونیستی و آمریکا به برخی زیرساخت‌های کشور و شکل‌گیری شرایط ویژه اقتصادی و لجستیکی، بازار مواد اولیه نیز دستخوش تغییرات قابل توجهی شد. در این میان بسیاری از تولیدکنندگان صنایع پایین‌دستی از جهش قیمت مواد اولیه فولادی و پتروشیمی، محدودیت‌های عرضه و افزایش هزینه‌های تأمین مواد اولیه سخن گفته‌اند؛ موضوعی که آثار آن به سرعت در قیمت کالاهای تولیدی نمایان شد.

جهش قیمت مواد اولیه؛ آغاز یک زنجیره تورمی

افزایش قیمت‌های اخیر در محصولات نهایی صنایع پایین‌دستی صرفاً ناشی از عوامل بیرونی یا سیاست‌های کلان اقتصادی نبوده است. بخشی از این افزایش قیمت مستقیماً از بازار مواد اولیه و صنایع بالادستی سرچشمه گرفته است.

فولاد و پتروشیمی به عنوان تأمین‌کنندگان اصلی مواد اولیه، نقش تعیین‌کننده‌ای در ساختار هزینه صنایع پایین‌دستی دارند. هنگامی که قیمت مواد اولیه افزایش پیدا می‌کند، تولیدکننده پایین‌دستی ناچار است با همان ظرفیت و همان هزینه‌های سربار، مواد اولیه گران‌تری خریداری کند. نتیجه طبیعی این روند افزایش بهای تمام‌شده و در نهایت افزایش قیمت محصول نهایی خواهد بود.

گزارش‌های بورس کالا نشان می‌دهد قیمت برخی محصولات فولادی در مقایسه با ماه‌های قبل افزایش قابل توجهی داشته که این مسئله فشار بیشتری را بر صنایع پایین‌دستی وارد کرده است.

ردیف

نوع کالا

واحد

قیمت انتهای
سال1404
(1404.11.29)
(ریال)

قیمت ابتدای سال 1405
(1405.02.21)
(ریال)

درصد افزایش

1

ورق گالوانیزه

کیلوگرم

845,025

1,837,363

117

2

ورق روغنی فولاد مبارکه

کیلوگرم

907,322

1,798,239

98

3

ورق اسید شوئی فولاد مبارکه

کیلوگرم

838,961

1822064

117

4

ورق  استیل 304

کیلوگرم

4,645,785

6236700

34

5

ورق  استیل 430

کیلوگرم

2,851,820

3,624,500

27

6

تسمه ی آلومینیوم اراک

کیلوگرم

6,800,000

7,200,000

6

ادعای سهم 10 درصدی فولاد د رتورم صنایع پایین دستی؛ آمار یا واقعیت؟

در هفته‌های گذشته سخنگوی صنعت فولاد در اظهاراتی اعلام کرد که سهم فولاد در بهای تمام‌شده محصولات صنایع پایین‌دستی حدود 10 درصد است. وحید یعقوبی، معاون انجمن فولاد گفته است: "افزایش قیمت خودرو و لوازم خانگی را به گردن فولاد نیندازید چون اصلا سهمی در تولید ندارند. سهم فولاد در قیمت لوازم خانگی حدود 10 درصد و در صنعت ساختمان حدود 3 درصد است. "

ادعایی که اگر صحیح باشد، به معنای آن است که افزایش قیمت فولاد تأثیر چندانی بر قیمت نهایی محصولات تولیدی ندارد.اما بررسی ساختار هزینه در بسیاری از صنایع پایین‌دستی تصویر متفاوتی ارائه می‌دهد.

برای نمونه در صنعت لوازم خانگی، سهم مواد اولیه فولادی در برخی محصولات بسیار بیشتر از ارقام مطرح‌شده است. برآوردهای موجود نشان می‌دهد در تولید یخچال، حدود 27 درصد از بهای تمام‌شده مستقیماً به مواد اولیه فولادی وابسته است. این رقم در ماشین لباسشویی حتی به حدود 35 درصد نیز می‌رسد.

به عبارت دیگر، در محصولی مانند ماشین لباسشویی، بیش از یک‌سوم هزینه تولید تحت تأثیر مستقیم قیمت فولاد قرار دارد.

در چنین شرایطی تمام نگاه‌ها به سمت تولیدکنندگان نهایی معطوف می‌شود؛ تولیدکنندگانی که در انتهای زنجیره قرار دارند و اغلب هیچ نقشی در تعیین قیمت مواد اولیه ندارند اما مجبورند پاسخگوی افزایش قیمت محصولات خود باشند.

پتروشیمی؛ حلقه دیگری از زنجیره افزایش قیمت

این مسئله تنها به صنعت فولاد محدود نمی‌شود. در صنعت پتروشیمی نیز شرایط مشابهی وجود دارد.

بخش بزرگی از صنایع پایین‌دستی کشور وابسته به مواد پلیمری، پلاستیکی و شیمیایی هستند. افزایش قیمت این مواد به‌طور مستقیم هزینه تولید را در صنایع مختلف افزایش می‌دهد.

تولیدکنندگان صنایع پایین‌دستی معتقدند علاوه بر افزایش قیمت‌ها، عرضه محدود و قطره‌چکانی برخی مواد اولیه در بورس کالا نیز بر شدت مشکلات افزوده است. هنگامی که عرضه متناسب با تقاضا نباشد، رقابت برای خرید مواد اولیه افزایش پیدا می‌کند و قیمت‌ها در مسیر صعودی قرار می‌گیرند.

در چنین فضایی، صنایع پایین‌دستی علاوه بر تحمل هزینه‌های ناشی از افزایش قیمت مواد اولیه، با مشکل دسترسی به مواد اولیه نیز مواجه می‌شوند؛ مسئله‌ای که می‌تواند برنامه‌ریزی تولید را مختل کرده و هزینه‌های بیشتری به واحدهای تولیدی تحمیل کند.

فشار مضاعف ناشی از شرایط جنگی و افزایش هزینه واردات

از سوی دیگر، بخشی از مواد اولیه مورد نیاز صنایع نیز از طریق واردات تأمین می‌شود. شرایط ویژه منطقه، محدودیت‌های حمل‌ونقل، افزایش هزینه‌های بیمه، مشکلات لجستیکی و ریسک‌های ناشی از تحولات اخیر باعث شده قیمت مواد اولیه وارداتی نیز رشد قابل توجهی داشته باشد.

در نتیجه تولیدکنندگان پایین‌دستی همزمان از دو مسیر تحت فشار قرار گرفته‌اند؛ از یک سو افزایش قیمت مواد اولیه داخلی و از سوی دیگر رشد هزینه‌های تأمین مواد اولیه وارداتی.

این وضعیت سبب شده بسیاری از واحدهای تولیدی با افزایش شدید هزینه‌های تولید مواجه شوند؛ افزایش هزینه‌ای که در نهایت ناگزیر به قیمت مصرف‌کننده منتقل می‌شود.

ضرورت شفافیت در زنجیره تولید

واقعیت این است که صنایع بالادستی و پایین‌دستی دو بخش جدایی‌ناپذیر یک زنجیره واحد هستند و هیچ‌یک را نمی‌توان مستقل از دیگری تحلیل کرد. با این حال سهم هر بخش در ایجاد هزینه‌ها و افزایش قیمت‌ها باید به صورت شفاف و مبتنی بر داده‌های واقعی مشخص شود.

اگر سهم فولاد در برخی صنایع 27 تا 35 درصد یا حتی بیشتر باشد، بیان ارقام 10 درصدی نه‌تنها کمکی به حل مسئله نمی‌کند بلکه می‌تواند تصویری نادرست از واقعیت اقتصاد تولید کشور ارائه دهد.