زنگ خطر در بازار خودرو به صدا درآمد / راه فراری برای مهار قیمت‌ها نیست

فرصت‌سوزی در آزادسازی قیمت‌ها کار دست دولت داد. کارشناسان معتقدند به دلیل افت بی‌سابقه تولید و نبود توازن میان عرضه و تقاضا، بازار خودرو به بن‌بست رسیده است و سیاست‌های فعلی تنها به سود سوداگران تمام می‌شود.

کد خبر: ۲۳۶۸۰۸

سه‌شنبه - ۰۵ خرداد ۱۴۰۵

سال‌هاست که بازار خودرو در ایران به کلافی سردرگم تبدیل شده و با هیچ نسخه اقتصادی موقتی باز نمی‌شود. در حالی که انتظار می‌رفت خودرو کالایی مصرفی و تابع مکانیسم‌های متعارف بازار باشد، سیاست‌های اشتباه در دهه‌ها و سال‌های اخیر، آن را به ابزاری برای حفظ ارزش سرمایه و جولانگاه سوداگران تبدیل کرده است.

امروز بازار خودرو در ایران بیش از هر زمان دیگری از فقدان توازن میان عرضه و تقاضا رنج می‌برد و به گفته برخی از کارشناسان، تبدیل شدن خودرو از یک کالای مصرفی به یک دارایی سرمایه‌ای، نتیجه مستقیم سیاست‌گذاری‌های قیمت‌گذاری دستوری در سایه تورم‌های مزمن است.

در این رابطه، سعید مدنی  کارشناس صنعت خودرو  با تشریح عوامل و مولفه‌های اثر گذار بر بحرانی شدن صنعت خودرو در کشور به ویژه چالش دیرینه قیمت بازار و کارخانه گفت: مسئله خودرو و قیمت آن در کشور از گذشته تا امروز همواره با همین روند همراه است. یعنی حتی در شرایط عادی نیز بازار خودرو روند افزایشی قیمت را تجربه می‌کرد و گاهی به‌واسطه شرایط خاص، قیمت‌ها بسیار بیشتر افزایشی بود و یا برعکس آن کاهش می‌یافت، اما آنچه در آن دوران چندان دستخوش تغییر قرار نداشت، نرخ ارز بود؛ البته بر کسی پوشیده نیست که شرایط جنگی، شرایط خاصی است.

وی افزود: در گذشته اعلام می‌کردند که قیمت را باید آزاد بگذارید تا تابع عرضه و تقاضا در بازار باشد و این کار خود موجب کاهش قیمت می‌شود. اگر قیمت خودرو آزاد می‌شد آن هم در زمانی که تولید به اندازه کافی وجود داشت، بازار به‌صورت طبیعی خودش قیمت را تنظیم می‌کند.

به گفته این کارشناس صنعت خودروسازی؛ در چنین وضعیتی، عمده مصرف‌کنندگان واقعی تنها برای خرید و نیاز واقعی خود، وارد بازار می‌شوند و بازار دلالی و فاصله قیمتی میان کارخانه و بازار عملا از بین می‌رود. در این حالت هر فردی که نیاز به خودرو داشته باشد آن را خریداری می‌کند، چراکه دیگر ارزش افزوده‌ای وجود ندارد که بخواهد خودرو را به قصد سودآوری خریداری کند و زمانیکه خودرو در شرایط واقعی عرضه و تقاضا قرار بگیرد، داستان آن مشابه سایر کالاها می‌شود.

مدنی ادامه داد: برای مثال، با بنگاهی به لوازم خانگی می‌توان این استدلال را توجیه کرد. قیمت لوازم خانگی متناسب با تورم افزایش پیدا می‌کند، اما کسی نمی‌رود یخچال یا تلویزیون خریداری کند و در خانه نگه داشته تا فردا آن را دو برابر بفروشد. در حالی که در مورد خودرو چنین موضوعی ممکن است و همین مثال باید برای مسئولان و مدیران صنعتی کافی باشد تا متوجه شوند پیامدهای نظام قیمت‌گذاری امروز خود را نشان می‌دهد و هم شرکت ها زیان ده شده‌اند و هم بازار عملا کارکرد تامین نیاز نداشته و به مکانیزمی برای سوداگری بدل شده است.

قیمت لوازم خانگی متناسب با تورم افزایش پیدا می‌کند، اما کسی نمی‌رود یخچال یا تلویزیون خریداری کند و در خانه نگهداری کند تا فردا آن را دو برابر بفروشد. در حالی که در مورد خودرو چنین موضوعی ممکن است.

وی تصریح کرد: متاسفانه ما هیچ‌یک از روش‌های اقتصادی را در زمان مناسب اجرا نمی‌کنیم و سیاست‌ها به‌گونه‌ای پیش می‌روند که به مرحله‌ای می‌رسیم که دیگر امکان بازگشت به شرایط مناسب وجود ندارد. برای مثال، حتی همین امروز اجرای آزادسازی قیمت خودرو و سپردن آن به عرضه و تقاضا ممکن است فجایعی به دنبال داشته باشد که بسیار بدتر از شرایط فعلی شود؛ بنابراین این کار باید در زمان مناسب خود انجام می‌شد، نه در شرایط فعلی که صنایع خودروسازی با کاهش شدید تولید مواجه‌ شده و یکی از خودروسازان ۷۰ درصد کاهش تولید داشته و دیگری ۶۰ درصد و یک خودروساز دیگر نیز با ۳۰ درصد کاهش تولید در ماه‌های اخیر روبرو شده است.

این کارشناس صنعت خودرو با اشاره به نقش تورم، کاهش قدرت خرید مردم و شکاف میان عرضه و تقاضا گفت: طی سال‌های گذشته نیز انباشتی از تقاضا در بازار شکل گرفته است. خودروهای وارداتی بسیار کم بوده و تنها اخیرا یا طی دو سال گذشته تعدادی وارد شدند، در حالی که در گذشته واردات تا حدی می‌توانست به تنظیم بازار کمک کند. با این حال در مجموع باید گفت تقاضای انباشته سال به سال بیشتر شده و از سوی دیگر، وقتی تورم ایجاد می‌شود، شکاف طبقاتی افزایش پیدا می‌کند و متعاقب آن عده‌ای بسیار ثروتمند می‌شوند و عده‌ای فقیر و ثروتمند شدن بخشی از جامعه به دلایل مختلف اقتصادی، قدرت خرید بالایی برای آنها ایجاد می‌کند و این افراد وارد بازار خودرو می‌شوند و چون می‌دانند قیمت‌ها مانند دلار و طلا مرتب افزایش می‌یابد، اقدام به خرید خودرو می‌کنند بازار خودرو به یک بازار سوداگرانه بدل می‌شود.

مدنی خاطرنشان کرد: برای مثال اگر خودرو حاشیه سود نداشته باشد یعنی باید تقاضای کاذب کاهش پیدا کند و این کاهش تقاضا جز با افزایش قیمت خودرو و آزادسازی قیمت آن اتفاق نمی‌افتد. درحال‌حاضر نیز صنعت خودرو به دلایل مختلف با کاهش شدید تولید مواجه شده است.

وی اظهار کرد: حتی اگر مسئله نقدینگی را کنار بگذاریم، میزان تقاضای انباشته از سال‌های گذشته در بازار وجود دارد. در شرایط جنگ نیز معمولا درآمد بسیاری از مردم کاهش پیدا می‌کند، اما گروهی که درآمد بالایی دارند همچنان قدرت خرید خود را حفظ می‌کنند. برخی از این افراد سابقا قدرت خرید خودروهای خارجی را داشته‌اند، اما با افزایش شدید قیمت دلار و خودروهای خارجی، اگر سرمایه‌شان محدود باشد، به‌سمت خودروهای داخلی روی می‌آورند. بازار سوداگرانه در این حوزه بیش از قبل شدت پیدا می‌کند.

این کارشناس صنعت خودرو ادامه داد: تمام این عوامل موجب می‌شود که قیمت خودرو در بازار افزایش یابد. از سوی دیگر خودروساز نیز مشکل تامین ارز و نقدینگی دارد و نمی‌تواند تولید را افزایش دهد و نتیجه این می‌شود که نرخ خودرو در بازار آزاد متناسب با تورم واقعی (نه تورم رسمی که اعلام می‌کنند) رشد می‌کند و این وضعیت تنها در مورد خودرو نیست و حتی اگر نموداری برای خودرو و نموداری برای سایر کالاها رسم کنید، خواهیم دید خودرو حتی از بسیاری از کالاها عقب‌تر است.

متاسفانه ما هیچ‌یک از روش‌های اقتصادی را در زمان مناسب اجرا نمی‌کنیم و سیاست‌ها به‌گونه‌ای پیش می‌روند که به مرحله‌ای می‌رسیم که دیگر امکان بازگشت به شرایط مناسب وجود ندارد.

مدنی گفت: اما تفاوت در اینجاست که سایر کالاها قابل نگهداری و فروش مجدد نیستند؛ لبنیات، مواد غذایی یا حتی لوازم خانگی قابل انباشت برای سودآوری نیستند اما خودرو به دلیل تفاوت فاحش قیمت کارخانه و بازار، انگیزه ایجاد می‌کند تا مردم برای حفظ ارزش سرمایه خود آن را خریداری کنند. خودرو کالایی است که قابلیت نگهداری دارد و می‌توان در زمان مناسب آن را فروخت. همین موضوع موجب می‌شود قیمت خودرو عملا روزبه‌روز افزایش پیدا کند.

وی در پایان تاکید کرد: اگر قدرت خرید کل جامعه کاهش می‌یافت، این مشکل کمتر بود، زیرا مردم خرید نمی‌کردند. اما امروز خودروساز اساسا توان افزایش عرضه ندارد؛ تولید محدود است و بازار نیز برای همان تعداد خودرو تقاضای قابل توجهی دارد. و از سوی دیگر به علت تورم در حالی که اکثر بالای جامعه قدرت خرید خود را از دست می‌دهند اما گروهی روز به روز پولدارتر شده و همین موضوع باعث می‌شود به سمت بازار سوداگرانه خودرو حرکت کنند به طوری‌که تعداد قابل توجهی افراد ثروتمند با توان مالی بالا در بازار خودرو حضور دارند و هر نوع مانور و بازارسازی که بخواهند انجام می‌دهند.