مرد سایه‌ها و استراتژی؛ ناگفته‌هایی از زندگی و کارنامه «سردار رشید»

در تاریخ معاصر نظامی ایران، نام‌هایی وجود دارند که فراتر از میدان نبرد، در اتاق‌های فکر و نقشه‌های راهبردی معنا پیدا می‌کنند. سردار رشید، یکی از همین نام‌هاست؛ فرمانده‌ای که از خط مقدم جبهه‌های جنوب تا عالی‌ترین سطوح قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا(ص)، همواره به عنوان مغز متفکر طراحی‌های نظامی شناخته شده است. اما سردار غلامعلی رشید کیست و چرا تحلیلگران نظامی او را “حافظه تاریخی و استراتژیک نیروهای مسلح” می‌نامند؟ در این مقاله به بررسی دقیق کارنامه، تفکرات دفاعی و نقش سردار رشید در دکترین نظامی جمهوری اسلامی ایران می‌پردازیم.

کد خبر: ۲۳۵۱۶۹

چهارشنبه - ۲۲ بهمن ۱۴۰۴

وقتی صحبت از تاریخ دفاع مقدس و مدیریت کلان نیروهای مسلح می‌شود، نام سردار رشید (غلامعلی رشید) به عنوان یکی از ارکان اصلی تصمیم‌گیری به میان می‌آید. او که اکنون فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا(ص) را بر عهده دارد، نه تنها یک فرمانده میدانی، بلکه یک نظریه‌پرداز نظامی است. اهمیت شناخت سردار رشید تنها بازخوانی تاریخ نیست، بلکه درک چگونگی شکل‌گیری قدرت بازدارندگی ایران در منطقه‌ای پرآشوب است. استفاده مکرر از تجربیات او در تدوین تاکتیک‌های نبرد نامتقارن، جایگاه او را در میان فرماندهان ارشد متمایز می‌کند.

دوران جوانی و آغاز مبارزات؛ ریشه‌های یک فرمانده

غلامعلی رشید در سال ۱۳۳۲ در شهرستان دزفول متولد شد. دزفول، شهری که بعدها به نماد مقاومت در جنگ تحمیلی تبدیل شد، بستر رشد شخصیتی او بود. پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، سردار رشید مانند بسیاری از جوانان انقلابی آن دوران، وارد مبارزات سیاسی علیه رژیم پهلوی شد. او در گروه “منصورون” فعالیت داشت؛ گروهی که چهره‌های شاخصی همچون شهید دقایقی و محسن رضایی نیز در آن حضور داشتند.

این سابقه مبارزاتی باعث شد تا او با مفاهیم تشکیلات، مخفی‌کاری و سازماندهی نیروها آشنا شود؛ مهارت‌هایی که بعدها در سازماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و مدیریت جنگ به کارش آمد. پس از پیروزی انقلاب، او از موسسان سپاه دزفول بود و نقش کلیدی در ایجاد امنیت در آن منطقه ایفا کرد.

سردار رشید در دفاع مقدس؛ از دزفول تا فتح‌المبین

با آغاز جنگ تحمیلی، سردار رشید به سرعت قابلیت‌های خود را در عرصه نظامی نشان داد. او جزو نخستین فرماندهانی بود که لزوم تغییر استراتژی از جنگ کلاسیک به جنگ نامتقارن و استفاده از نیروهای مردمی را درک کرد.

نقش سردار رشید در عملیات‌های سرنوشت‌ساز زیر غیرقابل انکار است:

عملیات فتح‌المبین: او یکی از طراحان اصلی این عملیات بود که منجر به آزادسازی بخش‌های وسیعی از خاک خوزستان شد.

عملیات بیت‌المقدس: در آزادسازی خرمشهر، سردار رشید به عنوان جانشین فرماندهی عملیات، نقشی حیاتی در هماهنگی بین یگان‌های ارتش و سپاه ایفا کرد.

عملیات خیبر و بدر: حضور او در طراحی عملیات‌های آبی-خاکی نشان از انعطاف‌پذیری تفکر نظامی او داشت.

یکی از ویژگی‌های بارز سردار رشید در دوران جنگ، نگاه انتقادی و تحلیلی او بود. او صرفاً مجری دستورات نبود، بلکه در جلسات قرارگاه‌ها با استدلال‌های دقیق، نقاط ضعف و قوت طرح‌ها را بررسی می‌کرد. اسناد و نوارهای ضبط شده از جلسات آن دوران نشان می‌دهد که او همواره بر “اطلاعات و شناسایی دقیق” پیش از عملیات تاکید داشت.

جانشین ستاد کل؛ دوران تثبیت قدرت دفاعی

پس از پایان جنگ، سردار رشید مسیر نظامی خود را در سطوح عالی‌تری ادامه داد. او سال‌ها به عنوان جانشین رئیس ستاد کل نیروهای مسلح (در زمان ریاست سرلشکر فیروزآبادی) خدمت کرد. در این دوره، تمرکز سردار رشید بر دو محور اصلی بود:

انتقال تجربیات جنگ: او معتقد بود که تجربه دفاع مقدس نباید با گذشت زمان فراموش شود. تلاش‌های او برای تدوین تاریخ جنگ و برگزاری دوره‌های عالی جنگ برای فرماندهان جوان، در همین راستا بود.

توسعه دکترین بازدارندگی: سردار رشید نقش مهمی در تغییر ساختار نیروهای مسلح برای مقابله با تهدیدات نوین (به ویژه تهدیدات فرامنطقه‌ای) داشت. او همواره بر تقویت توان موشکی و پهپادی به عنوان بازوهای بلند ایران تاکید کرده است.

فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا(ص)؛ مغز متفکر نیروهای مسلح

در تیرماه ۱۳۹۵، با حکم فرمانده معظم کل قوا، سردار رشید به فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا(ص) منصوب شد. این قرارگاه عالی‌ترین سطح هدایت عملیاتی نیروهای مسلح در ایران است. وظیفه این قرارگاه، طراحی و هماهنگی عملیات‌های نیروهای مسلح (اعم از ارتش و سپاه) در شرایط جنگی است.

انتصاب سردار رشید به این سمت، نشان‌دهنده اعتماد بالای نظام به توانایی‌های راهبردی اوست. او در این جایگاه مسئولیت‌های سنگینی بر عهده دارد:

برگزاری رزمایش‌های مشترک: تمام رزمایش‌های بزرگ ارتش و سپاه با نظارت و ارزیابی تیم تحت امر سردار رشید انجام می‌شود تا آمادگی رزمی نیروها سنجیده شود.

رصد تهدیدات: تحلیل دقیق تحرکات دشمنان در منطقه و فرامنطقه و تدوین سناریوهای مقابله، بخشی از وظایف روزمره اوست.

هماهنگی بین‌بخشی: ایجاد هم‌افزایی بین ارتش و سپاه، هنری است که سردار رشید با تکیه بر سال‌ها تجربه در ستاد کل، در آن تبحر دارد.

تحلیل دکترین نظامی سردار رشید؛ “تهدید در برابر تهدید”

برای درک عمیق‌تر شخصیت نظامی سردار رشید، باید به تحلیل سخنان و مواضع او پرداخت. او از طرفداران جدی دکترین “تهدید در برابر تهدید” است. از دیدگاه سردار رشید، دشمن تنها زمانی از حمله منصرف می‌شود که بداند هزینه حمله بسیار بیشتر از منافع آن خواهد بود.

او بارها تاکید کرده است که قدرت ایران تنها در تجهیزات نیست، بلکه در “اراده و تدبیر” فرماندهان و نیروهاست. سردار رشید معتقد است که جنگ‌های آینده، جنگ‌های ترکیبی (Hybrid Warfare) خواهند بود و نیروهای مسلح باید برای نبرد در عرصه‌های سایبری، اطلاعاتی و شناختی نیز آماده باشند.

نگاهی به مواضع اخیر در خصوص امنیت منطقه

سردار رشید در سال‌های اخیر هشدارهای صریحی به دشمنان منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای داده است. او با صراحت اعلام کرده است که هرگونه خطای محاسباتی از سوی دشمن، با پاسخی کوبنده و پشیمان‌کننده مواجه خواهد شد. این مواضع، بخشی از همان استراتژی بازدارندگی است که او سال‌ها روی آن کار کرده است. او معتقد است که امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز، خط قرمز ایران است و نیروهای مسلح تحت فرماندهی قرارگاه خاتم، بر تمامی تحرکات در این آبراه حیاتی مسلط هستند.

شخصیت علمی و پژوهشی؛ فراتر از یک نظامی

برخلاف تصور رایج از نظامیان، سردار رشید شخصیتی اهل مطالعه و پژوهش است. او دکتری جغرافیای سیاسی (ژئوپلیتیک) دارد و این دانش آکادمیک به او کمک کرده تا مسائل نظامی را با دیدگاهی جغرافیایی و سیاسی تحلیل کند.

او بر لزوم مستندسازی دقیق تاریخ جنگ تاکید دارد و یکی از حامیان اصلی مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس سپاه است. سردار رشید معتقد است که تحریف تاریخ جنگ، خطری بزرگ برای نسل‌های آینده است و تنها با روایت صادقانه و مستند می‌توان جلوی آن را گرفت.

نقش سردار رشید در همگرایی ارتش و سپاه

یکی از چالش‌های همیشگی در سیستم‌های نظامی دوگانه، ایجاد هماهنگی است. سردار رشید به دلیل سابقه حضور در عملیات‌های مشترک دوران جنگ و سال‌ها فعالیت در ستاد کل، مورد احترام فرماندهان ارتش و سپاه است. او در قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا(ص)، نقشی محوری در نزدیک کردن دکترین‌های عملیاتی این دو نیرو ایفا می‌کند.

او همواره از ارتش جمهوری اسلامی ایران با احترام یاد کرده و بر لزوم تقویت هر دو بال نظامی کشور (ارتش و سپاه) برای حفظ تمامیت ارضی تاکید دارد.

نتیجه‌گیری: سردار رشید، نماد عقلانیت نظامی

در پایان، می‌توان گفت که سردار رشید نمادی از “عقلانیت نظامی” در جمهوری اسلامی ایران است. او فرمانده‌ای است که هیجان را با تدبیر، و شجاعت را با دانش در هم آمیخته است. حضور او در رأس قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا(ص)، تضمین‌کننده این است که نیروهای مسلح ایران همواره بر اساس طرح‌های دقیق و محاسبه‌شده عمل می‌کنند.

تاریخ قضاوت خواهد کرد که چگونه افرادی مانند سردار رشید، با گذر از طوفان‌های سهمگین جنگ و تحریم، توانستند ساختاری دفاعی ایجاد کنند که امروز هیچ قدرتی به آسانی جرات طمع به خاک ایران را نداشته باشد. شناخت سردار رشید، شناخت بخشی مهم از هویت دفاعی و امنیتی ایران امروز است.

نکات کلیدی برای خواننده (چکیده):

سردار رشید از فرماندهان ارشد دوران دفاع مقدس و از طراحان اصلی عملیات‌هایی نظیر فتح‌المبین و بیت‌المقدس است.

او هم‌اکنون فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا(ص) است که وظیفه هدایت عملیاتی کل نیروهای مسلح را بر عهده دارد.

تفکر نظامی او بر پایه “بازدارندگی فعال” و “هزینه‌مند کردن تهاجم برای دشمن” استوار است.

سردار رشید دارای مدرک دکتری ژئوپلیتیک است و نگاهی علمی به مسائل نظامی و امنیتی دارد.

نقش او در ایجاد هماهنگی و هم‌افزایی بین ارتش و سپاه بسیار برجسته و حیاتی است.

این مقاله تلاشی بود برای روشن کردن زوایای پنهان و آشکار زندگی و خدمات سردار رشید؛ فرمانده‌ای که امنیت امروز ایران مدیون تدابیر دیروز و امروز اوست.