تحلیل تأثیر حذف ارز رانتی بر قیمت دلار در بازار آزاد

با حذف ارز رانتی و جایگزینی دلار با نرخ تالار دوم، بحث همسویی قیمت دلار بازار آزاد و نرخ رسمی بار دیگر به کانون توجه فعالان اقتصادی بازگشته است. علی صادقین، کارشناس بازارهای مالی گفته است که در صورت نبود شوک سیاسی و تداوم فضای آرام نسبی، امکان کاهش فاصله نرخ‌ها و شکل‌گیری نوعی ثبات زمانی در بازار ارز وجود دارد؛ هرچند پایداری این وضعیت، چالش اصلی سیاست‌گذار خواهد بود.

کد خبر: ۲۳۴۴۸۹

دوشنبه - ۱۵ دی ۱۴۰۴

بازار ارز ایران در یک هفته اخیر تحت ‌تأثیر تغییر رئیس بانک مرکزی، سیگنال‌های سیاستی جدید و خبر حذف ارز رانتی، وارد فاز تازه‌ای از انتظارات شده است. نزدیک شدن قیمت دلار بازار آزاد به قیمت‌های تالار دوم مرکز مبادله، این پرسش را پررنگ‌تر کرده که آیا سیاست ارز تک‌نرخی می‌تواند به همگرایی نرخ‌ها و کاهش نوسانات منجر شود یا بازار همچنان اسیر ریسک‌های سیاسی و روانی باقی خواهد ماند؟

اگر شرایط سیاسی در همین سطح فعلی باقی بماند، می‌توان انتظار داشت فاصله این دو نرخ کاهش یابد

در همین راستا علی صادقین، کارشناس بازارهای مالی، با اشاره به خبر حذف ارز رانتی و جایگزینی نرخ تالار دوم، گفت: «در کوتاه‌مدت امکان همسویی قیمت دلار بازار آزاد و نرخ رسمی وجود دارد، به شرط آنکه شوک سیاسی خاصی به بازار وارد نشود و اخبار منفی فضای بازار را ملتهب نکند. اگر شرایط سیاسی در همین سطح فعلی باقی بماند، می‌توان انتظار داشت فاصله این دو نرخ کاهش یابد.»

همسویی نرخ‌های دلار می‌تواند انگیزه صادرات غیرنفتی را افزایش دهد و بازگشت ارز حاصل از صادرات را تسریع کند

صادقین افزود: «منظور از تک‌نرخی شدن ارز، لزوما یکی شدن کامل نرخ‌ها نیست؛ اما به نظر می‌رسد در مقطع فعلی نرخ دلار در تالار دوم می‌تواند به نرخ بازار آزاد نزدیک شود. این همسویی می‌تواند انگیزه صادرات غیرنفتی را افزایش دهد و بازگشت ارز حاصل از صادرات را تحت نظارت بانک مرکزی تسریع کند؛ موضوعی که در نهایت به افزایش عرضه ارز در بازار منجر می‌شود.»

با نزدیک شدن نرخ‌ها، بخشی از رانت ارزی حذف و قیمت کالاهایی که به دست مصرف‌کننده می‌رسد، واقعی‌تر می‌شود

این کارشناس بازارهای مالی با تأکید بر حذف رانت ارزی گفت: «با نزدیک شدن نرخ‌ها، عملاً بخشی از رانت ارزی حذف می‌شود و قیمت کالاهایی که به دست مصرف‌کننده می‌رسد، هم واقعی‌تر و هم قابل اتکاتر خواهد شد. از سوی دیگر، کاهش جذابیت دریافت ارز رانتی، می‌تواند حجم تقاضای غیرمولد در بازار ارز را محدود کند.»

چالش اصلی، پایدار ماندن برابری نرخ‌ ارز در بلندمدت است

صادقین در ادامه درباره زمان تحقق این همسویی توضیح داد: «اگر اتفاق یا خبر منفی جدیدی به بازار مخابره نشود، به نظر می‌رسد در کوتاه‌مدت و در فصل زمستان، شاهد برابری نسبی نرخ ارز در بازار آزاد و تالار دوم باشیم. اما چالش اصلی در بلندمدت، حفظ این وضعیت و پایداری آن است.»

نرخ دلار در بازار بیش از آنکه تابع ارزش ذاتی باشد، به شرایط روانی و سیاسی وابسته است

صادقین با اشاره به اینکه ارائه عدد مشخص برای قیمت دلار در بازار آزاد چندان دقیق نیست، گفت: «بر اساس ارزش‌گذاری‌های اقتصادی و با تکیه بر قاعده برابری قدرت خرید، نظریه مقداری پول و متغیرهای پولی، می‌توان گفت ارزش ذاتی دلار تا پایان سال در محدوده ۱۳۵ تا ۱۴۵ هزار تومان قرار دارد. با این حال، نرخ بازار بیش از آنکه تابع ارزش ذاتی باشد، به شرایط روانی و سیاسی وابسته است.»

سیاست‌های اعلامی همتی، به‌ویژه تأکید بر ارز تک‌نرخی، می‌تواند رویکردی مثبتی در مدیریت بازار باشد

این تحلیلگر بازارهای مالی با اشاره به بازگشت عبدالناصر همتی به ریاست بانک مرکزی گفت: «به نظر می‌رسد بانک مرکزی نیازمند تغییر رویکرد بود و آقای همتی با توجه به تجربه دوره‌های قبلی تحریم، شناخت مناسبی از محدودیت‌های ارزی، کاهش درآمدهای نفتی و گره‌های بازار ارز دارد. سیاست‌های اعلامی همتی، به‌ویژه تأکید بر ارز تک‌نرخی، می‌تواند رویکردی مثبتی در مدیریت بازار باشد.»

تک‌نرخی شدن ارز می‌تواند به بازگشت ارز غیرنفتی کمک کند

صادقین افزود: موفقیت این سیاست‌ها البته به شدت به فضای سیاسی و اجتماعی کشور وابسته است. اگر شرایط بدتر نشود و شوک جدیدی به بازار وارد نشود، تک‌نرخی شدن ارز می‌تواند به بازگشت ارز غیرنفتی کمک کند و نوعی ثبات زمانی، هرچند نه الزاماً کاهش شدید قیمت، در بازار ارز ایجاد شود.»

اگر سیاست کنترل مقداری ترازنامه بانک‌ها، شفاف‌تر و منسجم‌تر اجرا شود، می‌تواند به مهار رشد نرخ ارز کمک کند

اما غیر از حذف ارز چند نرخی چه مورد دیگری می‌تواند به مدیریت قیمت دلار و بازار ارز کمک کند؟ صادقین در پاسخ به این سوال گفت: «بانک مرکزی متولی کنترل تورم و تنظیم شتاب نقدینگی است و ابزارهایی مانند مدیریت پایه پولی، ضریب فزاینده و کنترل ناترازی بانک‌ها را در اختیار دارد. ادامه سیاست کنترل مقداری ترازنامه بانک‌ها که از قبل نیز آغاز شده بود، اگر شفاف‌تر و منسجم‌تر اجرا شود، می‌تواند به مهار رشد نرخ ارز کمک کند.»

اگر بانک مرکزی بتواند نظارت موثرتری بر ناترازی بانک‌ها داشته باشد و همزمان، شتاب رشد نقدینگی را کنترل کند، می‌توان انتظار داشت سرعت رشد قیمت دلار کاهش یابد

این کارشناس بازارهای مالی تأکید کرد: «اگر بانک مرکزی بتواند نظارت موثرتری بر ناترازی بانک‌ها داشته باشد و همزمان با سیاست‌های انقباضی دولت در بودجه ۱۴۰۵، شتاب رشد نقدینگی را کنترل کند، می‌توان انتظار داشت سرعت رشد قیمت دلار کاهش یابد؛ هرچند همچنان باید توجه داشت که بازار ارز ایران به ‌شدت تابع تحولات سیاسی و اجتماعی است.»