چه ریسک‌هایی سهامداران حقیقی بورس را تهدید می‌کند؟

بورس تهران در هفته های گذشته در سایه سنگین جنگ و تنش های سیاسی، روزهای سختی را تجربه کرده است. تبدیل ریسک جنگ به تهدیدی واقعی، بازار را با چالش جدیدی روبه‌رو کرد و با وجود ارزندگی نسبی، فشار فروش و نبود نقدینگی کافی، مانع بازگشت بازار از ریل نزول شده است.

کد خبر: ۲۲۸۹۴۸

شنبه - ۲۱ تير ۱۴۰۴

در این میان متولیان به نظر می‌رسد در مدیریت بحران آن طور که شاید و باید عمل نکردند. از سوی دیگر صندوق‌های اهرمی، که در روزهای خوش بازار رشدی شتابان داشتند، حال در شرایط پیچیده‌ای قرار دارند و طرح بیمه سهام با بازدهی ۲۰درصدی، جذابیت چندانی برای سرمایه‌گذاران ایجاد نکرده است. برای نجات بازار از این وضعیت شکننده به نظر می‌رسد تزریق فوری نقدینگی و مدیریت ریسک های سیاسی ضروری است. بدون مداخله قاطع و هماهنگی نهادهای کلان، خطر خروج سرمایه‌گذاران حقیقی و تضعیف بیشتر بازار جدی خواهد بود.

ردپای ریسک ها در بورس

برزو حق شناس کارشناس بازار سرمایه در خصوص روند هفته گذشته بازار عنوان کرد: هفته گذشته، بازار سرمایه تحت‌تاثیر تنش های منطقه ای، به ویژه سایه سنگین جنگ، هفته ای منفی را تجربه کرد. این روند نزولی که از هفته پیش از آن آغاز شده بود، به دلیل تشدید ریسک های سیستماتیک، از جمله تبدیل ریسک بالقوه جنگ به یک تهدید بالفعل، ادامه یافت. در این میان هرچند در مقاطعی مانند شهادت سردار سلیمانی یا تنش های سال‌های گذشته با اسرائیل، بازار با نوساناتی مواجه بوده، اما ریسک جنگ مستقیم همواره به صورت بالقوه باقی مانده بود.

هفته های اخیر اما شاهد تبدیل این ریسک به یک تهدید بودیم که تاثیر منفی قابل توجهی بر بازار گذاشت. این وضعیت، همراه با سایر ریسک های سیستماتیک، فشار فروش را در بازار افزایش داده و منجر به تداوم روند نزولی شد. با وجود شرایط منفی کنونی، ارزش دلاری بورس تهران نشان دهنده ارزندگی مطلوب بازار است. این سطح ارزش گذاری، فرصت های جذابی را برای سرمایه‌گذاران فراهم کرده است. با این حال، تبدیل این ارزندگی به رشد قیمتی سهام و سودآوری برای سرمایه‌گذاران، به عوامل متعددی وابسته است. مهم‌ترین این عوامل، کاهش محسوس ریسک های سیستماتیک، به ویژه ریسک های سیاسی، است. تا زمانی که این ریسک ها به طور موثری مدیریت نشوند، بازگشت بازار به روند صعودی با چالش های جدی مواجه خواهد بود.

حق شناس در ادامه افزود: یکی از راهکارهای پیشنهادی برای بهبود وضعیت بازار، حمایت های دولتی و اجرای طرح هایی مانند بیمه سهام است. این طرح، در صورت اجرای صحیح، می‌تواند فشار فروش را کاهش داده و اعتماد سرمایه‌گذاران را به بازار بازگرداند. با این حال، تجربه های ناموفق گذشته در اجرای این طرح، خاطره منفی در ذهن سهامداران به جا گذاشته است. برخی سهامداران از عدم‌پایبندی بازارساز به تعهدات خود، به ویژه در پرداخت هزینه های وعده داده شده، گلایه مند هستند. این موضوع، اعتماد عمومی به چنین طرح هایی را تضعیف کرده است.

با این وجود اخبار اخیر حاکی از احتمال دستیابی به توافق می‌رود که می‌تواند به کاهش فشار فروش در بازار کمک کند. در صورت تحقق این توافق و همراهی آن با حمایت های موثر دولتی، بازار ممکن است در هفته جاری نشانه هایی از بازگشت را نشان دهد. با این حال، برای تبدیل این بازگشت به یک روند صعودی پایدار، لازم است ریسک های سیاسی به طور کامل مدیریت شوند و تکلیف ریسک ها روشن شود.

حق شناس در پایان افزود: بورس تهران در حال حاضر در یکی از حساس ترین مقاطع خود قرار دارد. ارزندگی بالای بازار، فرصت های بی نظیری را برای سرمایه‌گذاری فراهم کرده، اما ریسک های سیستماتیک، به ویژه ریسک های سیاسی و جنگ، مانع از تحقق این پتانسیل شدند. حمایت های دولتی، در صورت اجرا با شفافیت و تعهد، می‌توانند نقش مهمی در کاهش فشار فروش و بازگرداندن اعتماد به بازار ایفا کنند. با این حال، تا زمانی که ریسک های سیاسی به طور موثری مدیریت نشوند، بازگشت پایدار بازار دشوار خواهد بود. سرمایه‌گذاران و سیاستگذاران باید با دقت تحولات آتی را رصد کنند تا بتوانند از فرصت های موجود در این بازار ارزنده بهره مند شوند.

محمد خبری‌زاد کارشناس بازار سرمایه پیرامون سرخ پوشی شاخص ها در هفته اخیر اظهار کرد: بورس در هفته های اخیر روزهای پرتلاطمی را پشت سر گذاشته است. با وقوع تنش ها، ریسک سیستماتیک بالقوه به بالفعل تبدیل شد و بورس با شوک عمیقی مواجه شد. پس از وقوع بحران، بورس ایران پس از نه روز معاملاتی فعالیت خود را از سر گرفت. اما این بازگشت، با تلاطم های فراوانی همراه بود. صف های سنگین فروش و نبود تقاضای کافی برای خرید، به ویژه در سهام کوچک و صندوق‌های سرمایه‌گذاری، وضعیت بازار را دچار دگرگونی کرد. این وضعیت نشان دهنده عمق بحران و ناتوانی بازار در بازگشت به شرایط عادی بود. به نظر می‌رسد نبود حمایت موثر و فقدان تزریق نقدینگی کافی، بازار را در وضعیتی شکننده قرار داده که می‌توان آن را به «مرگ مغزی» بازار تشبیه کرد؛ وضعیتی که بدون مداخله فوری و قاطع به فضای سردرگمی سرمایه‌گذاران افزود. از سوی دیگر یکی از نکات برجسته در تحلیل این دوره، عدم‌شناخت کافی متولیان از ابعاد بحران بود.

برخلاف تصور رایج که سازمان بورس را تنها نهاد مسوول مدیریت بازار می داند، این بحران فراتر از حوزه اختیارات سازمان بورس بود. حملات موشکی به زیرساخت های مسکونی، شهادت تعدادی از هم وطنان و تبعات روانی و اقتصادی این رویداد، ریسک سیستماتیک ملی ایجاد کرد که نیازمند هماهنگی و همکاری نهادهای کلان مانند بانک مرکزی، وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت) و وزارت اقتصاد بود. سازمان بورس، به عنوان متولی اصلی بازار، تلاش هایی برای هماهنگی و برگزاری جلسات انجام داد، اما فقدان حمایت مطلوب نهادهای بالادستی، این تلاش ها را ناکام گذاشت.

خبری‌زاد در ادامه افزود: یکی از وعده های مطرح شده، تزریق ۱۲۰‌هزار میلیارد تومان نقدینگی به بازار بود. اما برآوردها نشان می‌دهد که تاکنون تنها حدود ۲۰همت از این مبلغ تزریق شده است. این مقدار، برای بازاری که در شرایط بحرانی به سر می برد، ناکافی است. به نظر می‌رسد درصورتی که در هفته نخست بازگشایی، ۳۰ تا ۵۰ همت نقدینگی تزریق می شد، بازار می‌توانست به شرایط باثبات تری بازگردد. اما تاخیر در تزریق نقدینگی و حجم ناکافی آن، موجب شد که فروشندگان بالقوه همچنان در بازار باقی بمانند و فشار فروش ادامه یابد. در شرایط فعلی، برآورد می‌شود که بازار به حداقل ۵۰ همت نقدینگی دیگر نیاز دارد تا فروشندگان بالقوه از بازار خارج شوند و شرایط به حالت عادی نزدیک تر شود.

این نقدینگی باید به صورت هدفمند و در بخش های کلیدی مانند سهام کوچک و متوسط و صندوق‌های سرمایه‌گذاری تزریق شود. همچنین یکی از معضلات اصلی هفته های اخیر، عملکرد ضعیف صندوق‌های اهرمی بود. این صندوق‌ها که در دوره های صعودی بازار باهدف افزایش دارایی تحت مدیریت (AUM) خود بی محابا گسترش یافتند، در دوره های نزولی به شدت آسیب پذیر ظاهر شدند. در روزهای مثبت بازار، مدیران این صندوق‌ها تنها در اندیشه بزرگ‌تر کردن حجم صندوق‌ها بودند و توجه کافی به مدیریت ریسک و پیش‌بینی روزهای بحرانی نداشتند. اکنون در شرایط منفی بازار، در صورت تداوم شرایط منفی برخی از این صندوق‌ها با شرایط پیچیده ای دست به گریبان خواهند بود.

خبری‌زاد در خصوص طرح بیمه سهام ادامه داد: یکی از اقدامات پیشنهادی برای حمایت از بازار، طرح بیمه سهام بود که باهدف تشویق سرمایه‌گذاران به حفظ سهام خود ارائه شد. بااین حال، نرخ بازدهی ۲۰درصدی این طرح، در مقایسه با بازدهی ۳۶درصدی صندوق‌های با درآمد ثابت، جذابیتی برای سرمایه‌گذاران ندارد. این نرخ پایین، به ویژه برای سرمایه‌گذاران خرد با پرتفوی کمتر از ۵۰۰میلیون تومان (که گروه هدف این طرح هستند)، نمی‌تواند انگیزه کافی برای ماندن در بازار ایجاد کند. بسیاری از سرمایه‌گذاران ترجیح می‌دهند با فروش سهام خود و سرمایه‌گذاری در صندوق‌های با درآمد ثابت، بازدهی بیشتری کسب کنند و در صورت بهبود شرایط بازار، دوباره به بورس بازگردند.

خبری‌زاد در پایان گفت: باتوجه به تداوم روند فرسایشی بازار، پیش‌بینی می‌شود که هفته آینده نیز شاهد ادامه این وضعیت باشیم. این شرایط، سرمایه‌گذاران خرد را به خروج از بازار و سرمایه‌گذاری در دارایی های جایگزین مانند رمزارزها، سکه و طلا سوق می‌دهد.

نتیجه این روند، بازاری خالی از سرمایه‌گذاران حقیقی و ضعیف تر شدن ساختار آن خواهد بود. برای جلوگیری از این سناریو، تزریق نقدینگی هدفمند و فوری ضروری است. علاوه بر این، انتشار اخبار مثبت و محکم سیاسی می‌تواند به بازگشت اعتماد به بازار کمک کند. اما تکیه بر سیاست «خودبه خود درست می‌شود»، نه تنها کارساز نیست، بلکه به تعمیق بحران منجر می‌شود.