حذف قیمت گذاری دستوری خودرو تا پایان خرداد ماه

اختلاف قیمت خودرو در بازار آزاد و کارخانه، خرید بدون واسطه را برای مصرف کنندگان واقعی به یک بخت آزمایی تبدیل کرده که کارشناسان معتقدند رهایی از آن در گرو حذف قیمت گذاری دستوری خودرو است.

کد خبر: ۲۲۸۱۵۴

دوشنبه - ۱۹ خرداد ۱۴۰۴

بیش از ۱۲ سال از واگذاری قیمت گذاری خودرو به شورای رقابت می گذرد؛ زمستان ۹۱ و در بحبوحه تحریم های اقتصادی علیه ایران که بازار خودرو را نیز متلاطم کرده بود، رئیس دولت وقت تصمیم گرفت تا برای کاهش اختلاف میان خودروسازان و وزارت صمت و کنترل بازار شورای تازه تاسیس رقابت را وارد گود کند و مرجعیت قیمت گذاری را به اعضای این شورا بسپارد.

تجربه این سال ها نشان داد که قیمت گذاری دستوری چه از سوی وزارت صمت باشد و چه شورای رقابت، تاثیری در نتیجه نخواهد داشت؛ نه تولیدکننده، نه مصرف کننده هیچ کدام از شرایط رضایت ندارند؛ تولیدکننده قیمت ها را متناسب با هزینه تولید نمی داند و مصرف کننده دستش از محصول کوتاه است.

در چنین شرایطی است که کارشناسان صنعت خودرو بر این باورند قیمت گذاری دستوری، آن هم بدون توجه به عرضه و تقاضا در بازار، نه تنها منجر به زیان انباشته خودروسازان به زنجیره تامین خودرو و بانک ها شده بلکه با ایجاد شکاف قیمتی کارخانه با بازار آزاد، منجر به رانت و فساد نیز شده است.

دودی که به چشم خریداران واقعی خودرو می رود

نگاهی به رویه قیمت گذاری دستوری خودروها در بیش از یک دهه گذشته نشان می دهد که هرچند قیمت گذاری دستوری مانع از افزایش قیمت خودرو می شود اما این قیمت ها همزمان ها با افزایش قیمت مواد اولیه و نوسان دلار در بازار شرایط را برای تولید کم کرده و منجر به کاهش تولید می شود که در نهایت با کاهش عرضه در بازار دود آن به چشم خریداران واقعی رفته و سودهای کلان و حاشیه بازار را نصیب دلالان و واسطه گران می کند.

به همین دلیل است که کارشناسان صنعت خودرو معتقدند قیمت‌گذاری دستوری در این سال ها سبب شده تا به خاطر اختلاف قیمتی بین قیمت کارخانه‌ای و بازاری خودروها تنها خریداران غیر واقعی سود ببرند و قیمت خودرو به‌تدریج بالا رفته و قدرت خرید مردم پایین بیاید.

بر این اساس می توان گفت که نظام قیمت‌گذاری دستوری از یک سو به ضرر خودروسازان و از سوی دیگر به ضرر خریداران واقعی است؛ چنانچه خودروسازان به زیان انباشته ۲۵۰ هزار میلیارد تومانی رسیده اند در حالی که با بهبود شرایط نه تنها می توانستند افزایش تولید داشته باشند بلکه طبق گفته کارشناسان، خودروسازان با این زیان ها می توانستند ۲ کارخانه بزرگ و پیشرفته تولید خودرو راه اندازی کنند.

اگرچه صنعت خودرو در کشورمان با چالش های مختلف دیگری از جمله تامین مواد اولیه، کمبود نقدینگی، زیان انباشته و ناترازی انرژی نیز روبروست اما به اذعان کارشناسان قیمت گذاری دستوری علت العلل و پاشنه آشیل این صنعت در یک دهه اخیر بوده است.

به همین سبب حذف قیمت گذاری دستوری و رفتن به سوی بازار از مهمترین رویکردهای دولت چهاردهم است و در همین راستا وزارت صنعت، معدن و تجارت موافقت خود را با حذف قیمت گذاری و حرکت به سمت آزاد سازی قیمت ها بر اساس عرضه و تقاضا در بازار خودرو است.

درباره آزادسازی قیمت خودرو، در چند روز گذشته حامد عاملی معاون صنایع ماشین‌آلات و تجهیزات وزارت صنعت، معدن و تجارت در همایش بین‌المللی صنعت خودرو و قطعه‌سازی ایران (IIAC) با محوریت «چالش‌ها و فرصت‌ها» با تاکید بر اینکه بحث قیمت گذاری دستوری باید برداشته شود گفت که وزارت صمت ۱۰۰ درصد به این موضوع اعتقاد دارد، پیگیر این موضوع هستیم تا همه با هم بتوانیم همگرایی و همفکری با مجموعه های مرتبط در حذف قیمت گذاری دستوری ایفا کنیم.

وی ادامه داد که باید با تایید مجموعه های مربوطه قیمت ها اصلاح شود، ضمن اینکه وزیر صمت تاکید کرده است در روزهای آینده و در همین خردادماه موضوع قیمت گذاری دستوری حل شود.

به گفته عاملی، ۲۹ مجموعه در صنعت خودرو دخالت دارند، که برای دستیابی به توسعه خودرو باید با همگرایی برنامه پنج ساله صنعت خودرو مشخص و اجرایی شود.

درباره وضعیت صنعت خودرو و لزوم حذف قیمت گذاری دستوری با آرش محبی‌نژاد دبیر انجمن صنایع همگن نیرو محرکه و قطعه‌سازان خودروی کشور و سعید مدنی کارشناس خودرو به بحث و گفت و گو نشستیم.

قیمت گذاری دستوری، آفت صنعت خودرو است

آرش محبی‌نژاد دبیر انجمن صنایع همگن نیرو محرکه و قطعه‌سازان خودروی کشور با بیان اینکه قیمت گذاری دستوری، آفت صنعت خودرو است، می‌گوید: چاره‌ای جز حذف قیمت گذاری دستوری نیست و همه دست اندر کاران بخش خصوصی، دولتی و مجلسی به این موضوع واقف هستند که قیمت گذاری دستوری آفت همه تولید و صنعت است.

وی ادامه می دهد: رانتی که در قیمت گذاری دستوری وجود دارد، منجر به ایجاد رانت و فساد شده است و خودرو سازان و مردم به عنوان خریداران واقعی در این میان ضرر کردند.

دبیر انجمن صنایع همگن نیرو محرکه و قطعه‌سازان خودروی کشور با اشاره به اختلاف قیمت بازاری و کارخانه‌ای خودرو می گوید: قیمت های درب کارخانه پایین تر از نرخ جهانی است و حتی با قیمت مواد اولیه در بورس نیز تناسب ندارد این در حالی است که تنها عده‌ای از قیمت‌های کارخانه‌ای سود می برند و آن را در بازار به قیمت آزاد عرضه می‌کنند.

وی اضافه می‌کند: شکاف بین قیمت آزاد و بازار کارخانه حدود ۵۰۰ هزار میلیارد تومان برآورد شده که این رقم به جیب واسطه گران رفته است.

محبی نژاد با بیان اینکه ۲۹ نهاد مداخله گر در بخش صنعت داریم، می‌گوید: این تعداد نهادها در همه چیز نظر می دهند اما تاکنون نتوانستند این یک مشکل صنعت را حل کنند در صورتی که قیمت‌گذاری دستوری برداشته شود بالای ۸۰ درصد مسائل این صنعت نیز حل خواهد شد.

دبیر انجمن صنایع همگن نیرو محرکه و قطعه‌سازان خودروی کشور عنوان می کند: حذف قیمت گذاری دستوری منجر به خروج خودروسازان از زیاندهی در بازار، افزایش کیفیت و نقدینگی می شود که به نفع تولید و صنعت کشور است.

زیاندهی و کاهش نقدینگی ثمره قیمت گذاری دستوری

وی به زیان صنعت خودروسازی در کشور اشاره کرده و می گوید: این زیان ۲ اثر دارد که یکی سود و زیان صورت های مالی است که بانک ها و سهامداران متضرر می شوند و اثر دوم از دست رفتن نقدینگی است؛ شرکتی که زیان می دهد، اگر مطابق منافع خود عمل کند و زیر نقطه سر به سر تولید کند، باید تولید را متوقف کند اما خودروسازان مکلف به ادامه تولید هستند هر قدر بیشتر تولید کنند، زیان بیشتری خواهند داشت.

محبی نژاد بیان می کند: به عنوان مثال هر دستگاه خودرویی که درب کارخانه به مشتری تحویل داده می شود، مانند این است که در صندوق عقب آن ۱۰۰ میلیون پول قرار می دهند و تا این خودرو به دست خریدار واقعی برسد این پول بین واسطه گران و دلالان تقسیم می شود.

۷۰۰ هزار خودرو در پارکینگ ها خاک می خورند

وی با بیان اینکه عرضه و تقاضا در بازار تعیین کننده قیمت خودرو خواهد بود، می گوید: اگر قیمت گذاری دستوری حذف شود و اصلاح اتفاق بیافتد تعداد زیادی خودروهای پارک شده در منازل مردم وارد بازار می شود و شاهد تشدید عرضه خواهیم شد.

دبیر انجمن صنایع همگن نیرو محرکه و قطعه‌سازان خودروی کشور اضافه می کند: بر اساس آمارها، حدود ۷۰۰ هزار دستگاه خودرو که تردد نمی شود، در پارکینگ‌ها خاک می خرد و عده‌ای از افراد به دنبال افزایش قیمت خودرو و عرضه آن در بازار برای کسب سود بیشتر هستند.

وی تاکید می کند: در صورتی که قیمت گذاری دستوری حذف شود به مرور زمان، این اقدام به نفع مردم و تولید کننده خواهد شد؛ این در حالیست که اکنون کل زیان دو خودروساز بزرگ بالای ۲۵۰ هزار میلیارد تومان و بدهی آنها به مطالبات زنجیره تامین حدود ۴۸۰ هزار میلیارد تومان هست همچنین کل بدهی خودروسازان به زنجیره تامین حدود ۱۱۰ هزار میلیارد تومان است.

حذف قیمت گذاری دستوری مسیر افزایش تولید و رقابت پذیری در صنعت خودرو

سعید مدنی کارشناس خودرو نیز درباره ضرورت آزادسازی قیمت ها در صنعت خودرو می گوید: نظام قیمت‌گذاری دستوری به ضرر خودروسازان است و منجر به بروز مشکلات از جمله زیان انباشته و کمبود نقدینگی شده است که با این زیان انباشته ۲۵۰ هزار میلیارد تومانی می توان ۲ کارخانه بزرگ خودرو راه اندازی کرد.

وی اضافه می کند: از آنجایی که قیمت مواد اولیه افزایش یافته است و به خاطر نوسانی ارز و کاهش حاشیه سود، شاهد کاهش تولید خودرو هستیم.

کارشناس خودرو بیان می کند: اختلاف قیمت بازار و کارخانه خودرو باعث شده است که عده ای به دنبال واسطه شوند و سرمایه های سرگردان به سمت خرید خودرو برود در نتیجه سهم خریداران واقعی در این عرصه کم است.

وی با اشاره به اینکه قیمت خودرو باید بر اساس عرضه و تقاضا تعیین شود، می گوید: حذف قیمت گذاری دستوری باعث می شود تا افزایش تولید و رقابت پذیری را در صنعت خودرو شاهد باشیم ضمن اینکه دولت به عنوان تسهیل گر و تنظیم گر می تواند نقش ایفا کند.

مدنی خاطر نشان می کند: آزادسازی قیمت خودرو نقش مهمی در کاهش فاصله قیمتی کارخانه ای و بازار خودرو خواهد داشت و این امر منجر می شود مصرف کننده واقعی اقدام به خرید خودرو کند نه اینکه هدف از خرید خودرو کسب سود باشد.

سخن پایانی

روز گذشته ایران خودرو در نامه ای به رئیس اداره نظارت بر ناشران گروه صنعتی و معدنی سازمان بورس، اعلام کرد که نرخ فروش محصولات این شرکت از سوی سازمان حمایت از مصرف کنندگان و تولیدکنندگان به وزارت صنعت، معدن و تجارت ارسال شده است و طبق ماده ۳ مصوبه ۵۴۳ شورای رقابت می بایست بلافاصله توسط آن وزارتخانه ابلاغ می شد اما به دلایلی که برای این شرکت مشخص نیست، تاکنون صورت نپذیرفته است.

ایران خودرو در این نامه تاکید کرده که اگر ابلاغ قیمت ها بیش از این دچار تاخیر شود، به منظور حفظ حقوق سهامداران و رعایت مقررات سازمان بورس ، این شرکت در چارچوب مصوبات شورای رقابت نسبت به محاسبه قیمت و تصویب در هیات مدیره و افشای آن اقدام خواهد کرد.

پس از آن سایپا دیگر خودروساز بزرگ کشور نیز در نامه ای که در کدال منتشر کرد، نوشت: اطلاعات و پیشنهادات لازم برای بررسی و اصلاح قیمت های فروش محصولات این شرکت به مراجع ذیصلاح ارسال شده و پیگیریهای مربوطه به طور مستمر در این خصوص در حال انجام می باشد که به محض حصول نتیجه و ابلاغ آن به شرکت ، مراتب از طریق سامانه کدال سازمان بورس به استحضار سهامداران محترم خواهد رسید.

مصوبه ۵۴۳ شورای رقابت مربوط به ۱۱ بهمن ۱۴۰۱ و مربوط به دستورالعمل تنظیم بازار خودروی سواری است که در آن وضعیت بازار خودروی سواری در کشور انحصاری تعریف شده و بر این باور است که بالا بودن شاخص‌های تمرکز؛ تقاضای انباشته در بازار؛ ممنوعیت یا محدودیت واردات طی سال‌های اخیر؛ پایین بودن قدرت انتخاب مصرف‌کنندگان؛ برخی احکام قانونی همچون ماده ۱۲ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، بند (ف) تبصره (۷) قانون بودجه سال ۱۴۰۱ کل کشور و تبصره ۵ قانون اصلاح ماده (۱۰) قانون ساماندهی صنعت خودرو وضعیت انحصاری این بازار را شدیدتر ساخته‌اند.

در این مصوبه جدولی برای محاسبه نرخ گذاری خودروهای سواری مصوب شده که به شرح زیر است و استناد خودروسازان نیز به همین جدول است که می بایست بر اساس آن نرخ نامه جدید که روند اداری خود را طی کرده، ابلاغ شود؛ در این جدول منظور از CI میزان رقابت پذیری خودروی تولیدی در بازار است.

ناظران بازار سرمایه و فعالان صنعت خودرو هرچند نامه این دو خودروساز را اقدامی پیش دستانه برای تعیین تکلیف هرچه سریعتر قیمت گذاری محصولاتشان قلمداد می کنند اما به نظر می رسد بازار خودرو نیز در شرایط رکودی خود انتظار دارد هرچه سریعتر وضعیت قیمت گذاری خودروهای تولیدی مشخص شود.