دو شرط مهم صعود شاخص‏‏‌های سهامی / بورس سبزپوش می‌ماند؟

بسیاری از کارشناسان رفت و برگشت پول از بازار سرمایه را به طور مشخص به ریسک های سیاسی و ابهامات پیرامون سرنوشت مذاکرات هسته ای مرتبط می‌دانند. اظهارات کارشناسی نشان می‌دهد که تداوم صعود شاخص های سهامی در دو پرده قابل نمایش است. واقعیت امر آن است که پایداری در مسیر سبز در حالی رخ خواهد داد که متغیرهای اثرگذار وضعیتی باثبات را تجربه کنند. گام بعدی عبور از سیاستگذاری های دستوری است.

کد خبر: ۲۲۷۵۶۳

يکشنبه - ۰۴ خرداد ۱۴۰۴

گره اصلی بازارها بی‌گمان چشم‌انداز مذاکرات است. معاملات بازارهای دارایی به مرحله‏‏‌ای حساس رسیده و با عبور از پنجمین دور گفت‌وگوی غیرمستقیم ایران و آمریکا، فعالان اقتصادی همچنان در بلاتکلیفی به سر می‏‏‌برند. تکاپوی سرمایه‌گذاران در هفته‏‏‌ای که گذشت حاوی یک‌پیام مهم بود؛ ابهامات و تعدد ریسک‏‏‌های سیاسی و اقتصادی، بازارها را در دوراهی صعود و سقوط قرار داده است. این اتفاق از نخستین دور مذاکرات هسته‏‏‌ای کشور کلید خورد. با توجه به اینکه دور پنجم گفت‌وگوهای تهران و واشنگتن نیز بدون توافق نهایی پایان یافت، موجی از ابهام در آسمان بازارها پرسه می‏‏‌زند. همان‌طور که قابل پیش‌بینی بود، بورس‏‏‌بازان در نخستین واکنش به مذاکرات رم، تغییراتی را در استراتژی معاملاتی خود ایجاد کردند. شنبه روز متعادلی برای بازار سهام رقم خورد و بعد از سه‌روز خروج پول گسترده از بازار شاهد بازگشت سهامداران حقیقی به صحنه معاملات بودیم. در آخرین هفته اردیبهشت‏‏‌ماه حقیقی‌ها بیش از ۷همت پول از تالار سهام خارج کردند.

رفت و برگشت های پی در پی

با وجود رشد شاخص های سهامی در نخستین روز هفته، اکنون یکی از فشارهای جدید به معامله گران، ابهامات جدید از بستر ریسک های سیاسی است که از سوی کارشناسان مطرح شده است. این مساله به این دلیل حائز اهمیت است که وضعیت دادوستدهای خردادماه را نیز تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. اگرچه از اواسط فروردین ماه، بورس عملکرد قابل قبولی را نسبت به سایر بازارهای دارایی نشان داده است، اما با توجه به رفتار سراسیمه سهامداران در رویارویی با ریسک ها، این وضعیت می تواند پایدار نماند. بورس تهران از ابتدای سال موفق به کسب بازدهی حدود ۱۶درصدی شده است.

بررسی‌های آماری نشان می هد بورس تا ۲۹اردیبهشت ماه تا مرز ۲۰‌درصد بازدهی هم حرکت کرده، اما در روزهای بعد از آن و با تعلیق سناریوهای خوش‌بینانه از میز گفت‌وگوهای هسته ای، بلافاصله با عقب‌نشینی ۴درصدی و خروج پول، بازی را به نفع فروشندگان تغییر داده است. این موضوع بیانگر آن است که همزمان با شکل‌گیری تردیدهای جدید حول محور ریسک ها ممکن است شاخص کل بازار سهام، بازدهی به‌دست‌آورده را رفته‌رفته پس دهد. به همین منظور سیگنال های مثبت از وضعیت متغیرهای اثرگذار می توانند مانع سررسید رونق بورس شوند.

معاملات بازار سهام در ماه‌های گذشته با فرازونشیب های بسیاری همراه بوده است. پیش از این به نظر می رسید دو متغیر «ارزندگی» و «جاماندگی از رشد» بتوانند به‌عنوان دو بال صعود، شاخص های سهامی را یاری دهند، اما تحلیلگران بر این باورند که رشد بورس صرفا به دلیل برگزاری مذاکرات رخ داده است. از این منظر است که حتی ضعیف ترین سیگنال از سوی این متغیر می‌تواند سد راه پایداری بورس در مسیر صعودی شود. در هفته های اخیر نیز مشاهده کردیم که چگونه تغییر زمان مذاکرات، ادامه روند صعود بورس را به تاخیر انداخت. اینک این پرسش مهم مطرح می‌شود که تا چه زمانی روند بازارها به فرآیند مذاکرات سیاسی گره می خورد؟ تجربه ادوار گذشته نشان می‌دهد همه بازارها در مواجهه با نااطمینانی های حاکم بر وضعیت متغیرهای اثر‌گذار بر معاملات، ناپایدار و غیر‌قابل پیش‌بینی ظاهر شده اند. نزدیک ترین دوره به این وضعیت را می توان در واکنش بازارها به تعدد تحولات سال ۱۴۰۳ مشاهده و ردپای این مساله را در عملکرد ضعیف «بورس ۱۴۰۳» ردیابی کرد.

بازار سرمایه در سال گذشته همسو با ریسک های بیرونی و با کسب بازدهی ۲۳درصدی، قافیه را به رقبایش باخت و در قعر جدول بازدهی بازارهای دارایی قرار گرفت. بعد از انتخاب مسعود پزشکیان به عنوان رئیس دولت چهاردهم، انتظار بر این بود که به مرور آرامش به فضای سیاسی کشور بازگردد و بازارهای دارایی و بورس تهران نیز متعاقبا از این امر تاثیر مثبتی دریافت کنند. با این حال اتفاقات غیرمنتظره ای که در تهران رخ داد و ترور رئیس دفتر سیاسی حماس در تهران، واکنش سریع معامله گران را به دنبال داشت. تشدید فشار عرضه در بورس تهران تا جایی ادامه یافت که پس از آن و با تداوم ریسک های سیستماتیک و ژئوپلیتیک در ۶ماه دوم سال ۱۴۰۳ نیز ۳۳همت پول حقیقی در این سال از بازار سرمایه خارج شد. کارشناسان معتقدند تا زمان بی‌ثباتی ریسک ها، مسیریابی بازارها مقوله پیچیده و سختی خواهد بود. اما موضوعی که تحلیلگران بر آن اتفاق نظر دارند، این است که فضای خوش‌بینی ناشی از سیاست خارجی کشور، به کاهش انتظارات تورمی، عقب‌نشینی دلار و پیشروی شاخص های سهامی منجر خواهد شد.

با نگاهی به وضعیت بازار سهام در سال ۹۲ نیز درمی یابیم که به دلیل خوش‌بینی های ایجادشده در فضای سیاسی کشور پس از روی کارآمدن حسن روحانی به عنوان رئیس دولت یازدهم در خرداد۹۲، بازار سهام تا دی ماه ۹۲ به دلیل انتظاراتی که در خصوص احتمال به نتیجه رسیدن مذاکرات برجامی وجود داشت، روند صعودی را در پیش گرفت و هر زمان که مذاکرات وارد مسیر پرپیچ و خم شده، اصلاح بورس تهران نیز عمیق تر شده است؛ به طوری که نماگر اصلی بورس متاثر از عدم‌قطعیت های سیاسی از دی ۹۲ تا دی ۹۴ به مدت دوسال ریزش ۳۰درصدی را تجربه کرد. ابهام یکی از عوامل مهم اثرگذار بر رفتار بازارهای دارایی، به ویژه بازار سهام است. در شرایطی که چشم انداز اقتصادی، سیاسی یا حتی روابط بین‌المللی نامشخص باشد، تصمیم‌گیری برای فعالان بازار دشوار می‌شود.

نبود شفافیت در حوزه سیاست های پولی و مالی، وضعیت درآمدهای دولت، نوسانات نرخ ارز یا حتی تعویق در تصمیمات کلان مانند توافقات بین‌المللی، همگی می توانند فضای عدم‌اطمینان را تقویت کنند. در چنین محیطی، تحلیل پذیری بازار کاهش یافته و پیش‌بینی روند آتی را با ریسک بالا همراه می‌کند. سرمایه‌گذاران معمولا در مواجهه با این ابهام ها یا به رفتارهای هیجانی روی می آورند یا در لاک احتیاط فرو می روند که هر دو پیامدهای منفی برای عمق و کارآیی بازار به همراه دارند. در نتیجه، تحت چنین شرایطی، چشم انداز بازار غیر‌قابل پیش‌بینی می‌شود.

با وجود تمایل بورس به صعود، اما ابهامات مانع پیش‌بینی‌پذیری روند بازارها شده است. از سویی دومین عامل اصلی فرار سرمایه‌گذاران از بورس را می‌توان دخالت دولت در قیمت‌گذاری محصولات عنوان کرد. این معضل موجب شده است تا در سال‌های اخیر هزینه ها از درآمد سبقت بگیرند و تولیدکنندگان نتوانند هزینه تحمیلی را با نرخ فروش تطبیق دهند. در نتیجه این امر در بسیاری از صنایع شاهد ناترازی بین سمت عرضه و تقاضا هستیم. در برخی صنایع همچون نیروگاه ها معضل قیمت‌گذاری دستوری موجب برهم‌خوردن نظم عرضه و تقاضا شده است. با توجه به وضعیت فعلی، می‌توان پیش‌بینی کرد که سرمایه‌گذاران مستاصل از این شرایط قید سرمایه‌گذاری را بزنند.

خرداد متفاوت ۱۴۰۴؟

بورس تهران در خرداد امسال، در آستانه یک نوسان مهم قرار دارد. براساس آنچه در صحنه مذاکرات میان ایران و آمریکا می‌گذرد، می توان دو سناریو را برای بازار سهام به تصویر کشید. با فرض آنکه ماحصل مذاکرات موفقیت‌آمیز باشد، احتمالا با انتشار اخبار توافق سیاسی، بازدهی بزرگی برای بورس در خرداد۱۴۰۴ رقم خواهد خورد؛ اما در صورتی که مذاکرات سیاسی به بن‌بست برسد، احتمالا حوادث خرداد سه‌سال گذشته تکرار خواهد شد. بررسی‌های آماری نشان می‌دهد در ۱۴سال اخیر احتمال بازدهی منفی در ایستگاه پایانی بهار، ۵۷درصد بوده است. هرچند شانس تحقق بازدهی مثبت به‌خصوص با شرایط فعلی بورس، کم نیست و احتمالا بازدهی خرداد امسال می تواند جزو ۴۳درصد احتمال سبزپوشی قرار گیرد. پس از سال۹۹، با وجود رشد های محدود شاخص های سهامی، خرداد های پربازدهی در پیشگاه بورس قرار نگرفته است. انتشار نامه پرحاشیه نرخ خوراک پتروشیمی ها در خرداد۱۴۰۲ و همچنین تحولات پیرامون تغییر دولت سیزدهم، در خرداد۱۴۰۳، خاطره تلخی را در حافظه کوتاه مدت بازار حک کرده است. امسال نیز به دلیل وضعیت ریسک‌های سیاسی ممکن است بازار سهام در خرداد با حواشی همراه باشد. آنچه مهم است اینکه گره اصلی بازارها بی‌هیچ تردیدی همچنان مساله چشم‌انداز مذاکرات است.

به هر روی با بهبود شرایط سیاسی می توان پس از چهارسال، به سبزپوشی بورس در سومین ماه سال امیدوار ماند.