نظرم مهم کارشناسان درباره آینده بورس بعد از ترامپ

یازده‌کارشناس در یک نظرسنجی معتقدند ورود ترامپ به کاخ سفید تاثیر منفی بر بازار سرمایه نخواهد داشت. به باور آنها، بورس در مسیر رشد تدریجی و تعادل حرکت خواهد کرد.

کد خبر: ۲۲۱۹۹۲

چهارشنبه - ۲۶ دی ۱۴۰۳

یازده‌ کارشناس و ۳۰۰فعال اقتصادی، در قالب دو نظرسنجی، مسیر بازارها پس از تحلیف ترامپ را پیش‌بینی کردند. نتایج این نظرسنجی‌‌ها نشان می‌دهد که اصلی‌ترین مانع سرمایه‌گذاری در بورس، بی‌‌اعتمادی نسبت به این بازار است. با وجود این، بورس همچنان جذاب‌ترین گزینه سرمایه‌‌گذاری برای عموم مردم به حساب می‌آید. علاوه بر این، بررسی دقیق‌تر داده‌ها نشان می‌دهد که سیاستگذاران با اتخاذ تدابیر مناسب و تقویت اعتماد عمومی می‌‌توانند بخش اعظمی از سرمایه‌های جذب‌شده توسط بازار رمزارزها را نیز به سمت بورس هدایت کنند؛ چراکه بسیاری از سرمایه‌گذاران در این بازار نیز بی‌اعتمادی به بورس را دلیل اصلی دوری از آن عنوان کرده‌اند. همچنین یازده‌کارشناس حاضر در این نظرسنجی معتقدند ورود ترامپ به کاخ سفید تاثیر منفی بر بازار سرمایه نخواهد داشت. به باور آنها، بورس در مسیر رشد تدریجی و تعادل حرکت خواهد کرد.

بازار سرمایه همواره از تحولات سیاسی-اقتصادی و البته تحولات جهان تاثیر می‌پذیرد و در نهایت شاخص کل بورس به‌راحتی تغییر رنگ می‌دهد.در چند وقت اخیر با توجه به انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا در سال 2024، شاخص کل بورس با افت کمی همراه بود و بازارسرمایه طی چند روز قرمزپوش بود، اما پس از مدت کمی، دوباره به مسیر خود بازگشت و روند صعودی را طی کرد؛ به نحوی که در حال حاضر شاخص کل بورس در مرز 3میلیون واحدی است.به عقیده فعالان بازارسرمایه، اخبار انتخابات آمریکا و ترامپ پیشخور شده است و به نظر می‌آید بازار سهام روندی متعادل و مثبت را طی خواهد کرد.با توجه به تحلیف دونالد ترامپ در 20ژانویه 2025، تاثیر آغاز دوره جدید ریاست‌جمهوری آمریکا بر بازارسرمایه را به پرسمان گذاشتیم و از مخاطبان «دنیای اقتصاد» در مورد روند آتی بازار ها پس از روی کار آمدن رئیس جمهور جدیدآمریکا پرسیدیم.علاوه براین، 11 خبره بازار سرمایه نیز در مورد همین موضوع نظرات خود را با ما به اشتراک گذاشته اند که در ادامه می‌خوانید.

سیاست، اقتصاد و بازار سرمایه با ترامپ

به‌منظور تحلیل اوضاع و شرایط احتمالی اقتصاد و بازار سرمایه ایران پس از ریاست‌جمهوری ترامپ، لازم است مرور کوتاهی بر دوره قبلی ریاست‌جمهوری ترامپ و تاثیرات آن بر اقتصاد ایران، از جمله تحریم ها و فشارهای اقتصادی داشته باشیم.

دوره قبلی ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ (2021-2017) تاثیرات قابل توجهی بر اقتصاد ایران داشت که به ویژه از طریق سیاست فشار حداکثری، بازگشت تحریم ها و خروج آمریکا از برجام نمود پیدا کرد. ترامپ در مه‌2018 به طور یک جانبه از توافق هسته ای ایران (برجام) خارج شد و تحریم های سخت گیرانه ای علیه ایران اعمال کرد.

تحریم های نفتی، صادرات نفت ایران را از حدود 2.5میلیون بشکه در روز در سال 2017 به کمتر از 200‌هزار بشکه در روز در سال 2020 کاهش داد و به همین دلیل، درآمد نفتی ایران که حدود 60 تا 70‌درصد منابع ارزی کشور را تشکیل می داد، به‌شدت کاهش یافت. همچنین، نرخ دلار از حدود 4هزارتومان در ابتدای 2017 به حدود 30هزار تومان در پایان 2020 رسید (بیش از هفت‌برابر کاهش ارزش ریال) و نرخ تورم سالانه ایران در سال 2020 به حدود 50‌درصد رسید که ناشی از فشار تحریم ها، محدودیت‌های ارزی و کاهش عرضه کالاهای وارداتی بود. قیمت مواد غذایی و کالاهای اساسی هم طی این دوره به طور میانگین سه‌برابر شد. علاوه بر نفت، صادرات محصولات پتروشیمی و فلزات ایران نیز به دلیل تحریم های ثانویه محدود شد و حجم تجارت ایران از 100میلیارد دلار در سال 2017 به حدود 50میلیارد دلار در سال 2020 کاهش یافت.

میزان سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (FDI)  در ایران از حدود 5میلیارد دلار در 2017 به کمتر از 1.5میلیارد دلار در 2020 کاهش پیدا کرد. خط فقر خانوارهای شهری از حدود 3میلیون تومان در 2017 به بیش از 10میلیون تومان در 2020 افزایش یافت و محدودیت‌های تجاری و رکود اقتصادی نرخ بیکاری را در بخش های صنعتی و خدماتی افزایش داد و در نتیجه، ریاست‌جمهوری ترامپ با اعمال فشار حداکثری و محدودیت‌های بی سابقه اقتصادی، به کاهش منابع ارزی، افزایش تورم و کاهش تعاملات اقتصادی ایران منجر شد.

این شرایط نه‌تنها بر اقتصاد کلان، بلکه بر معیشت مردم و ثبات اجتماعی نیز تاثیرات منفی گسترده ای داشت. برای مقابله با این چالش ها، اقتصاد ایران به سمت سیاست های مقاومتی و توسعه روابط با کشورهای غیرغربی (مانند چین و روسیه) متمایل شد. با وجود کاهش تعاملات اقتصادی، شاخص بورس تهران در سال‌های 2019 و 2020 رشد قابل توجهی داشت و از 100هزار واحد در سال 2017 به بیش از 2میلیون واحد در اواسط 2020 رسید؛ این رشد ناشی از تورم بالا، ورود نقدینگی به بازار سرمایه، کاهش فرصت های دیگر سرمایه‌گذاری، فراخوان و دعوت حاکمیتی برای ورود سرمایه ها به بورس بود که به سبب نااطمینانی سیاسی و تحریم ها و همچنین فقدان آمادگی برای جذب حجم انبوهی از متقاضیان سرمایه‌گذاری در بورس، شاهد نوسانات شدید و رفتار هیجانی و ریزش و رکود چهارساله در بازار سرمایه بودیم.

طی چهار سال گذشته و قبل از انتخاب اخیر ترامپ برای ریاست‌جمهوری آینده آمریکا، تحولات بسیار عمیق و موثری در حوزه های سیاسی، اقتصادی داخلی، منطقه ای و جهانی رخ داده که معادلات سیاستگذاری برای آینده را کاملا متفاوت و پیچیده تر از دوره قبلی ریاست‌جمهوری ترامپ نکرده است.

بنابراین انتظار اعمال و بازگشت همان رفتارهای گذشته از هر دو سو، از منطق و تحلیل به دور است و به نظر می‌رسد جریان روابط ایران و آمریکا به نقطه سرنوشت ساز و جهت سازی رسیده است و با توجه به قرینه های موجود، این جهت سازی خیلی به طول نخواهد انجامید و طی حداکثر 6ماه تا یک سال آینده شاهد بروز یکی از دو جهت متفاوت جنگ و صلح خواهیم بود. در این بین، شاید بتوان واکنش های بازار سرمایه را به دو منظر کوتاه مدت و بلندمدت طبقه بندی کرد، واکنش کوتاه‌مدت نشات‌گرفته از رفتار هیجانی و وحشت زده ناشی از اخبار و اتفاقات منتشره در رسانه ها و برداشت عمومی از این اتفاقات است که متناسب با جهت گیری های سیاسی رخ خواهد داد و واکنش بلندمدت مبتنی بر تحلیل عمیق و محاسبه دقیق آثار و ابعاد اطلاعات و اتفاقات سیاسی بر روندها و شاخص های اقتصادی و همین‌طور سودآوری شرکت‌ها و صنایع بورسی خواهد بود.

در صورت بهبود شرایط سیاسی و دستیابی به توافق در مذاکرات برجام، تاثیرات مثبت زیادی بر اقتصاد ایران و بازارهای مختلف قابل پیش‌بینی است. این تاثیرات به دلیل کاهش تحریم ها، افزایش درآمدهای ارزی و بهبود روابط بین‌المللی، فرصت های جدیدی برای رشد اقتصادی و سرمایه‌گذاری ایجاد می‌کند. با رفع محدودیت‌های صادرات نفت، تولید و صادرات به سطوح قبل از تحریم (2 تا 3میلیون بشکه در روز) بازخواهد گشت و درآمد ارزی دولت افزایش خواهد یافت. ورود ارز به کشور و کاهش محدودیت‌های تجاری می تواند موجب تثبیت یا کاهش نرخ ارز و کاهش فشار تورمی شود و کاهش نااطمینانی ها و افزایش تعاملات تجاری و سرمایه‌گذاری، می تواند نرخ رشد اقتصادی را به محدوده مثبت 3 تا 5‌درصد در کوتاه مدت برساند. رفع تحریم ها باعث افزایش صادرات شرکت‌های پتروشیمی، فلزات اساسی و صنایع انرژی محور می‌شود و سودآوری این شرکت‌ها را افزایش می‌دهد.

ورود سرمایه های خارجی به بورس و صنایع ایران، رشد این بازار را تسریع خواهد کرد. پروژه های زیرساختی (حمل ونقل و انرژی های تجدیدپذیر) و سرمایه‌گذاری در بخش نفت و گاز از جمله جذاب ترین حوزه ها برای سرمایه‌گذاری خواهند بود و کاهش هزینه واردات مواد اولیه و تجهیزات می تواند باعث رشد صنایع تولیدی و توسعه بخش فناوری شود.

از سوی دیگر، بازار ارز، در کوتاه مدت، رفع تحریم ها و افزایش عرضه ارز می تواند به کاهش نرخ دلار تا حدود 20هزار تا 25هزار تومان منجر شود و در بلندمدت، تثبیت نرخ ارز وابسته به مدیریت منابع ارزی و کاهش وابستگی اقتصاد به دلار خواهد بود. در بازار طلا، قیمت طلا به طور مستقیم تحت‌تاثیر نرخ ارز است. کاهش نرخ دلار می تواند قیمت طلای داخلی را کاهش دهد، اما افزایش قیمت جهانی طلا (در صورت تداوم نااطمینانی های بین‌المللی) ممکن است این کاهش را محدود کند.

در بازار مسکن، در کوتاه مدت، با کاهش نااطمینانی ها و افت نرخ ارز، احتمال رکود در بازار مسکن وجود دارد و در بلندمدت، افزایش درآمدهای دولت و سرمایه‌گذاری های زیرساختی می تواند باعث رونق ساخت وساز و کاهش نسبی قیمت‌ها شود. بازار خودرو هم با آزادسازی واردات خودرو و کاهش هزینه های تولید (با رفع تحریم ها) می تواند قیمت خودروهای داخلی و وارداتی را کاهش دهد و احتمال افزایش رقابت در این بازار با ورود خودروهای خارجی بیشتر خواهد شد.

حتی در صورت توافق، اجرای سیاست های اصلاحی برای بهره برداری از این فرصت ها ضروری است:

ریسک های ساختاری اقتصاد: وابستگی به نفت و مشکلات نظام بانکی باید کاهش یابد.

جذب سرمایه‌گذاری خارجی: بهبود شفافیت و کاهش موانع حقوقی برای جذب سرمایه های بین‌المللی حیاتی است.

کنترل نقدینگی: رشد بالای نقدینگی ممکن است تاثیرات مثبت توافق را محدود کند و کنترل کسری بودجه و ریخت و پاش های دولتی نباید فراموش شود.

در نهایت باید گفت، دستیابی به توافق برجام می تواند اقتصاد ایران را از رکود خارج کرده و فرصت های بی نظیری برای سرمایه‌گذاری ایجاد کند. بازارهای طلا، ارز، مسکن و خودرو تحت‌تاثیر کاهش نااطمینانی ها و تحریم ها شاهد ثبات یا کاهش قیمت خواهند بود. با این حال، بهره برداری از این فرصت ها نیازمند اصلاحات ساختاری و مدیریت صحیح منابع خواهد بود. همچنین استفاده از اصول علم اقتصاد در سیاستگذاری های اقتصادی، اعمال سیاست های اقتصادی برای کاهش وابستگی به نفت، تقویت زیرساخت های تولید داخلی و حمایت از صنایع کوچک و متوسط و جذب سرمایه های داخلی به سمت بازارسرمایه از طریق سیاست های تشویقی راهکارهای قطعی برای دوران پسا‌تحریم خواهند بود.

سناریوهای بازار سرمایه پس از ۲۰ژانویه

با آغاز دوره ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ و ورود او به کاخ‌سفید از 20ژانویه، با توجه به بردار اطلاعات فعلی دو سناریو را می‌توان در نظر گرفت. هر کدام از این سناریوها می تواند به صورت مستقیم یا غیرمستقیم شرایط بازار سهام ایران را تحت‌تاثیر قرار دهد.

سناریوی اول: فشار حداکثری و احتمال درگیری نظامی

در این سناریو، ترامپ سیاست فشار حداکثری را با شدت بیشتری دنبال می‌کند و حتی احتمال درگیری نظامی یا حمله به تاسیسات هسته ای ایران مطرح می‌شود. پیامدهای این رویکرد بر بازار سهام ایران عبارتند از:

افزایش نرخ ارز: افزایش تنش ها و تحریم های جدید می تواند به جهش نرخ دلار منجر شود. این امر در کوتاه مدت به سود صنایع صادرات محور مانند پتروشیمی ها، فولادی ها و معدنی هاست؛ زیرا درآمد آنها به ارز است، اما در بلندمدت به دلیل نا اطمینانی از نا‌توانی شرکت‌های صادراتی در فروش محصولاتشان مخرب خواهد بود.

افزایش ریسک های سیستماتیک: افزایش نااطمینانی و احتمال درگیری نظامی می تواند سرمایه‌گذاران را به خروج از بازارسرمایه وادار کند؛ این موضوع کاهش نقدینگی و افت شاخص های اصلی بازار را در پی خواهد داشت.

فشار بر صنایع داخلی: صنایع وابسته به واردات مانند خودروسازی و بانک‌ها، به دلیل افزایش هزینه های تولید و کاهش تقاضای داخلی، ممکن است دچار افت جدی شوند. در این سناریو، رشد نرخ دلار ممکن است سود برخی صنایع صادرات محور را افزایش دهد، اما تاثیرات منفی ناشی از افزایش ریسک های سیاسی احتمالا غالب خواهد بود.

سناریوی دوم: مذاکره مستقیم ایران و آمریکا

اگر دولت ترامپ به سمت مذاکره با ایران حرکت کند، اثرات این رویکرد بر بازارسرمایه ایران می تواند مثبت باشد. پیامدهای احتمالی این سناریو عبارتند از:

کاهش تنش های سیاسی: بهبود روابط بین‌المللی می تواند فضای روانی بازار سهام را بهبود بخشد و به افزایش اعتماد سرمایه‌گذاران و ورود نقدینگی جدید منجر شود.

کاهش نرخ دلار: کاهش تنش ها ممکن است موجب افت نرخ ارز شود. این امر ممکن است سودآوری صنایع صادرات محور را کاهش دهد، اما صنایع وابسته به واردات مانند خودروسازی، داروسازی و غذایی از این شرایط منتفع خواهند شد.

ورود سرمایه خارجی: در صورت کاهش تحریم ها، امکان جذب سرمایه‌گذاری خارجی در صنایع مختلف افزایش خواهد یافت که می تواند ارزش سهام شرکت‌های مرتبط را بالا ببرد.

افزایش سودآوری شرکت‌ها: کاهش هزینه های ناشی از تحریم ها، مانند هزینه حمل ونقل و واردات مواد اولیه، سودآوری شرکت‌های بورسی را بهبود خواهد داد.

چالش احتمالی: فرسایشی شدن مذاکرات

یکی از مشکلات احتمالی در سناریوی دوم، طولانی و فرسایشی شدن مذاکرات است. این وضعیت می تواند پیامدهای زیر را برای بازار سهام ایران به همراه داشته باشد:

افزایش نااطمینانی: سرمایه‌گذاران ممکن است به دلیل عدم‌اطمینان از نتایج مذاکرات، از ورود به بازار سهام خودداری کنند.

نوسانات شاخص ها: طولانی شدن مذاکرات ممکن است موجب شود بازار سهام رشد اولیه خود را از دست بدهد و در وضعیت نوسانی باقی بماند.

فشار بر ارزش ریال: اگر تحریم ها به طور کامل رفع نشوند، ارزش ریال ممکن است، همچنان تحت فشار باقی بماند و این بر هزینه های شرکت‌ها تاثیر منفی خواهد گذاشت.

برای کاهش اثرات منفی فرسایشی شدن مذاکرات، تقویت توان تولید داخلی و مدیریت انتظارات سرمایه‌گذاران ضروری است.

جمع بندی و نتیجه گیری

بازار سهام ایران در مواجهه با سیاست های دولت ترامپ می تواند تحت‌تاثیر دو سناریوی متفاوت قرار گیرد. در سناریوی فشار حداکثری، افزایش تنش ها و ریسک های سیاسی احتمالا تاثیر منفی شدیدی بر بازار خواهد گذاشت، در حالی که صنایع صادرات محور ممکن است از رشد نرخ ارز منتفع شوند.در سناریوی مذاکره، کاهش تنش ها و بهبود روابط بین‌المللی می تواند موجب رشد شاخص ها و افزایش ارزش سهام شرکت‌ها شود. با این حال، خطر طولانی شدن مذاکرات در سناریوی دوم می تواند بازار را برای مدت قابل‌توجهی در وضعیت بلاتکلیفی نگه دارد. در چنین شرایطی، اصلاحات ساختاری و کاهش وابستگی به نتایج مذاکرات، کلید ثبات و رشد بازار سهام ایران خواهد بود. سرمایه‌گذاران باید با دقت تحولات سیاسی را دنبال کرده و استراتژی های خود را متناسب با این تغییرات تنظیم کنند.در یک رویکرد کلی آنچه از شواهد برمی آید، نشان می‌دهد دولت جدید آمریکا سلسله اقداماتی را درجهت فشار بر فروش نفت ایران در دستورکار قرار داده است که این امر از حیث سیاست داخلی هرچند موجب تقویت نگاه دولت به بازار سرمایه می‌شود، اما موفقیت آن منوط به وجود اعتماد عمومی است که در حال حاضر چالش بزرگی در این زمینه وجود دارد.

لزوم سرمایه‌گذاری در شرکت‌های دلاری

حال که تا روزهای آغازین دومین دوره ریاست‌جمهوری ترامپ مدت زیادی  باقی نمانده است، فعالان خرد بازارسرمایه، باید موارد بسیاری را در نظر داشته باشند. به طور کلی مسیری که در چهار سال آینده در پیش‌روی سرمایه‌گذاران است، می‌تواند بسیار متفاوت بوده و به متغیرهای بسیاری وابسته باشد، اما به طور کلی مسیر پیش‌رو به کنش‌ها و واکنش‌های میان ایران و آمریکا (با واسطه کشورهای اروپایی) یا بی‌واسطه بسیار وابسته است.

باید پذیرفت که عملکرد ترامپ در چهارسال ریاست‌جمهوری خود به نحوی بوده که تا حدود بسیاری امکان مذاکره مستقیم را از بین برده است. اما از طرفی وضعیت ایران به لحاظ اقتصادی به نحوی نیست که بتواند بدون رفع تحریم‌ها به‌راحتی این مسیر را طی کند و قطعا در این حالت به مراتب وضعیت اقتصادی با بحران‌های بیشتری مواجه خواهد شد. از نظر رویدادهای فعلی، با توجه به امکان تصویب و پذیرش FATF به عنوان یک نماد خوش‌یمن برای بازار سرمایه به منظور قدم گذاشتن در بهبود شرایط اقتصادی، افزایش نرخ ارز مبنا (نیمایی یا توافقی) و قدم نهادن در راستای حذف قیمت‌گذاری دستوری محصولات عرضه‌شده از سوی شرکت‌های بازارسرمایه، می‌تواند امکان رشد سودآوری و ارزندگی شرکت‌های پذیرفته‌شده را به همراه داشته باشد.

در صورتی که FATF پذیرفته نشود، می‌توان گفت عملا شرایط به گونه‌ای است که نشانه‌های تعامل سازنده با جامعه جهانی به حداقل می‌رسد؛ هرچند ممکن است مذاکراتی صورت پذیرد.در چنین شرایطی باید گفت، سرمایه‌گذاران بهتر است در صورت سرمایه‌گذاری مستقیم، بخشی از پرتفوی خود را در شرکت‌هایی با درآمد وابسته به تورم اختصاص دهند. در میان شرکت‌های دلاری نیز بسته به شرایط بازارهای جهانی، اعم از رونق و رکود، می‌توان در برخی از گروه‌های پتروشیمی که می‌توان آینده روشن‌تری را برای آنها متصور شد (از جمله تولیدکنندگان پلی الفین، اوره و آمونیاک تا زمان‌برطرف شدن قیمت‌گذاری دستوری و تسویه کامل بدهی‌های دولت بابت اوره کشاورزی)، فلزات اساسی مانند فولاد و فلزات رنگی صرف کرد.

با توجه به شرایط پیش‌رو و تجربه سال 1399، بهترین گزینه در راستای متنوع‌سازی پرتفوی، با توجه به بلوغ بهتر بازار سرمایه در خصوص ابزارهای سرمایه‌گذاری غیرمستقیم، صندوق‌های سرمایه‌گذاری سهامی (به ترتیب ریسک از بیشترین به کمترین)، شامل صندوق‌های اهرمی، صندوق‌های بخشی و صندوق‌های سهامی عادی پیشنهاد می‌شود؛ به این نحو روی‌دادن هر دو حالت ممکن، باعث می‌شود نسبت به ریسک متحمل‌شده بهترین بازدهی عاید شود.

سودآوری صنایع صادرات‌محور تحت‌تاثیر تحریم‌ها

با آغاز دور دوم ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ از بهمن ماه 1403، بازارهای جهانی و به تبع آن بازارسرمایه ایران، تحت‌تاثیر تغییرات سیاست های بین‌المللی و اقتصادی قرار خواهند گرفت. ترامپ که به سیاست های تجاری تهاجمی و اولویت دهی به منافع داخلی آمریکا شناخته می‌شود، می تواند فضای جدیدی از فرصت ها و تهدیدها را برای اقتصاد جهانی و ایران ایجاد کند. در کوتاه مدت ممکن است بازار سرمایه ایران تحت‌تاثیر نوسانات جهانی و فشارهای سیاسی خارجی قرار گیرد.

احتمال تشدید سیاست های فشار حداکثری آمریکا، اعمال تحریم های جدید یا محدودیت‌های اقتصادی علیه ایران از جمله ریسک هایی است که می تواند بر سودآوری شرکت‌های بورسی صادرات محور فشار وارد کند. با این حال، در میان مدت و بلندمدت، امکان بازگشت ثبات به بازار با توجه به سازگاری سیاست های داخلی و توسعه تعاملات منطقه ای وجود دارد.در صورت مدیریت موثر این ریسک ها و اجرای اصلاحات اقتصادی داخلی، بازارسرمایه می تواند مسیر صعودی محتاطانه ای را طی کند؛ در غیر‌این صورت، احتمال تعادل یا حتی رکود موقتی نیز دور از ذهن نیست.

انتظارات سهامداران در این شرایط

سهامداران در چنین فضایی، انتظار دارند سیاستگذاران داخلی برنامه های دقیقی برای مقابله با فشارهای خارجی طراحی کنند. همچنین تقویت شفافیت در سیاست های ارزی، توسعه ابزارهای مالی جدید برای مدیریت ریسک و حمایت از صنایع راهبردی می تواند نقش کلیدی در کاهش اثرات ریسک های سیاسی داشته باشد. همچنین، اطمینان بخشی به فعالان بازار از طریق اصلاح مقررات و کاهش بی ثباتی های اقتصادی، از دیگر خواسته های سهامداران است.

ریسک های سیاسی و تاثیرات آن

تحریم ها و فشارهای جدید: افزایش محدودیت‌های اقتصادی و بانکی می تواند دسترسی شرکت‌های صادراتی به بازارهای جهانی را دشوار کند.

نوسانات ارز: فشار بر نرخ ارز ناشی از کاهش دسترسی به منابع ارزی می تواند بر هزینه های تولید و واردات اثر منفی بگذارد.

بی ثباتی منطقه ای: افزایش تنش های ژئوپلیتیک در منطقه می تواند اعتماد سرمایه‌گذاران خارجی را کاهش دهد و مانع  ورود سرمایه های جدید به بازار شود.

توصیه هایی برای سرمایه‌گذاران

تحلیل ریسک ها: در شرایط حساس سیاسی، سرمایه‌گذاران باید تحلیل دقیقی از تاثیر ریسک های سیاسی بر صنایع مختلف داشته باشند و با دید باز وارد معاملات شوند.

تمرکز بر صنایع داخلی: شرکت‌هایی که کمتر وابسته به تجارت خارجی و ارز هستند، می توانند گزینه های امن تری باشند.

استفاده از صندوق‌های سرمایه‌گذاری: برای کاهش ریسک، صندوق‌های سرمایه‌گذاری با مدیریت حرفه ای می توانند انتخاب مناسبی باشند.

پرهیز از رفتار هیجانی: بازارهای مالی در برابر تحولات سیاسی، واکنش های آنی نشان می‌دهند. همچنین حفظ آرامش و داشتن نگاه بلندمدت ضروری است.

در نهایت، هرچند ریسک های سیاسی اجتناب ناپذیر است، اما با اتخاذ تصمیمات آگاهانه و بهره گیری از مشاوره های تخصصی، می توان از فرصت های موجود در بازارسرمایه بهره برد.

اثر ترامپ بر سود دلاری شرکت‌ها

ترامپ با وقفه چهارساله بار دیگر رئیس‌جمهور آمریکا می‌شود و با توجه به سابقه وی و همچنین برنامه‌ها و سیاست‌هایی که در پیش گرفته، نسخه جدیدی از یک سیاستمدار در ایالات‌متحده به شمار می‌رود. حضور وی در دوره اول ریاست‌جمهوری با اقدامات تند و عجیب و غریب بسیاری نسبت به پیشینیان خود همراه بود که به نظر می‌رسد در این دوره شدت بیشتری پیدا کند.

ترامپ با موضوعات متعددی در سطح جهان روبه‌روست؛ سوءمناقشه با روسیه بر سر اوکراین و راهکار وی برای پایان دادن به بحران اوکراین، اختلاف با کشورهای اروپایی و اتحادیه اروپا بر سر تعرفه‌ها، اختلاف با کانادا و مکزیک بر سر نحوه انجام حسن همجواری و همچنین تعرفه‌ها و در عین حال اختلاف با چین در حوزه‌های وضع تعرفه و تراز تجاری بین دو کشور و نحوه حل مساله بغرنج تایوان در کنار مشکلات عدیده امنیتی فلسطین باعث می‌شود که موضوع ایران و برجام احتمالا از اولویت اصلی خارج شود و در نتیجه می‌توان انتظار داشت موضوع ایران و تاثیر ترامپ بر ایران به صورت مستقیم اندک باشد. با این حال در سطح بین‌المللی با توجه به ریسک‌های متاثر از حضور ترامپ از جمله در جنگ تجاری انتظار می‌رود بازارهای جهانی پرنوسان دنبال شوند و در سمت فلزات گرانبها و نرخ برابری ارز‌ها شاهد روند مثبت باشیم.

در مقابل در حوزه فلزات رنگی مانند مس، آلومینیوم، سرب و روی احتمالا شاهد آسیب دیدن زنجیره تامین به دلیل وضع تعرفه‌ها و اقدامات متقابل کشور‌های مختلف بر این تعرفه‌ها خواهیم بود. این موضوع می‌تواند نوسانات شدید قیمت‌های جهانی فلزات را در پیش داشته باشد و در صورت تشدید جنگ تجاری می‌تواند بر بازارهای جهانی تاثیر منفی بگذارد.

در بازار نفت کاهش مالیات سبز و حذف قوانین سختگیرانه محیط‌زیستی به رشد تولید ایالات‌متحده منجر  می‌شود که این امر در کنار احتمال بازگشت عرضه روسیه به بازار رسمی نفت فشار را برای قیمت نفت بیشتر می‌کند. بر اثر این موضوعات با توجه به اینکه بازارسرمایه ایران کالامحور است، انتظار می‌رود سود دلاری شرکت‌ها تحت‌تاثیر کاهش احتمالی یا نوسانات شدید قیمت‌های جهانی با نوسانات و نااطمینانی‌های زیادی مواجه بوده و با واکنش سرمایه‌گذاران روبه‌رو شود. در عین حال به دلیل تجربه تاریخی در دهه 90 از رویکرد ترامپ به ایران انتظار می‌رود بازار ارز شاهد روندی صعودی باشد و در نتیجه درآمد اسمی شرکت‌های بورسی احتمالا با رشد همراه خواهد بود.در مجموع برآورد می‌شود که حضور ترامپ سبب نوسانات بیشتر در بورس ایران به تبع نوسانات بازارهای جهانی و قیمت ارز شده و در این حال در مقاطعی سبب وارد آمدن شوک‌ها و کاهش سودآوری شود؛ اما انتظار می‌رود در میان‌مدت اثر شوک‌ها خنثی شود و از بین برود.

کوچ سرمایه‌گذاران به سمت صنایع کامودیتی‌محور

تحلیلگران بازارسرمایه همواره بر تاثیر عوامل تاریخی بر این بازار دقت نظر دارند. همان‌گونه که مشخص است در دوره اول ریاست‌جمهوری ترامپ، سیاست فشار حداکثری در حوزه سیاست خارجی و افزایش تحریم‌ها بر ایران موجب رشد پایه پولی در فضای تورمی شد که در نتیجه بازارسرمایه بالاترین رشد تاریخی خود در سال 1399 را ثبت کرد.

بعد از روی کار آمدن ترامپ و با توجه به تجربه قبلی ریاست‌جمهوری ایشان می‌توان انتظار داشت با فرض احتمال کاهش بخشی از درآمدهای نفتی در کوتاه مدت، بار دیگر سناریوی رشد پایه پولی برای جبران کسری بودجه و افزایش قیمت دلار شکل بگیرد و اقبال به سمت سهام با محوریت شرکت‌های بزرگ و سهام کامودیتی محور صورت پذیرد؛ گرچه همچنان ریسک تاثیرات مناسبات سیاسی به دلیل رابطه مثبت ترامپ با اسرائیل می‌تواند بر بازارسرمایه سایه‌ای از ترس بیندازد.

ضرورت تدوین بسته‌های هوشمند در شرایط ویژه

با تغییر دولت و بسترسازی استراتژی حمایت از تولید با محوریت حذف رانت ارزی، شرکت‌ها به سمت افزایش حاشیه سود و توانمندی حرکت کردند و در صورت تداوم بازار توافقی ارز با حداقل فاصله از بازار آزاد در کنار معقول بودن نرخ سود بانکی، اوراق خاص و اوراق دولتی می‌توان به ثبات و روند مناسب در بازار سرمایه امیدوار بود. البته آرامش سیاسی داخلی و خارجی و منطقه‌ای نیز به عنوان یک اهرم مهم عمل کرده و می‌تواند سمت و سوی بازار را تعیین کند. فاکتور اثرگذار دیگر وضعیت سایر بازارها با توجه به سیاست‌های کلان اقتصادی است.

با تحلیف ترامپ و شکل‌گیری چالش‌ها و ریسک‌ها، با توجه به سابقه ذهنی قبلی شاید بازار بتواند همسو با ارز و با امید به گزارش‌های جدید متاثر از ارز توافقی شاهد روند رو به رشد باشد. کاهش چالش‌های منطقه‌ای صعود بورس را در کنار ضعف سایر بازارها به ارمغان خواهد آورد.سهامداران انتظار دارند برای شرایط ناپایدار بسته‌های هوشمند طراحی شود و بازار را از شوک‌های عجیب حفظ کند. در حال حاضر فقدان چنین بسته‌های هوشمندی حس می‌شود.به سرمایه‌گذاران توصیه می‌شود واقع‌بینی را سرلوحه کار قرار دهند و از رفتارهای احساسی بپرهیزند. هچنین بازار به اندازه ظرفیت بازار توافقی و کاهش نرخ بهره توان رشد دارد و ارقام نجومی برای شاخص و ارزش بازار گمراه‌کننده است.

ضرورت متوازن‌سازی دارایی‌ها

روند صعودی ایجادشده در نماگر بازارسرمایه قطعا تنها با جایگزینی ارز توافقی و حذف رانت ارز نیما پایدار نخواهد بود و وابستگی معناداری با آرامش در بازارهای جهانی دارد. مسلما ترامپ به اعمال تعرفه ها در صنعت خودرو و فلزات اساسی از جمله فولاد و آلومینیوم شناخته می‌شود، اما این بار تجربه پیشین خود در این خصوص را دارد و آنچه از سخنان وی برمی آید اعمال سختگیرانه تر تعرفه ای با نیت احیای اقتصاد و جایگاه آمریکا در جهان خواهد بود.

باید دید به موازات برنامه های وی، شرایط دیگر از جمله ریسک های ژئوپلیتیک، آب وهوایی و اقدامات سایر کشورها از جمله چین و روسیه چه خواهد بود. در شرایط فعلی با توجه به پیشینه رفتاری ترامپ، برآیند بازار برای یک سال آتی صعودی خواهد بود، اما در صورت ایجاد تعرفه های سنگین نیز شاهد تشنجی یک باره در بازار کالاهای اساسی نخواهیم بود و احتمالا رخوت و کاهش قیمت‌ها تدریجی خواهد بود که البته رفع تحریم ها و میزان فعالیت صنایع ما در بازارهای بین‌المللی از جمله فولاد و پتروشیمی و بانکداری نیز مورد مهم دیگری در خصوص برنامه های وی است. مسلما در چنین شرایطی طیف سرمایه‌گذاران، چه حرفه ای و چه سرمایه‌گذار غیرمستقیم، خواهان ایفای نقش های نظارتی و متولی گری نوآورانه، درست، صحیح و به موقع از جانب دست اندرکاران بازارسرمایه از جمله سازمان و نهادها و ارتباط موثر سازمان با وزارت امور اقتصادی و دارایی در خصوص ایجاد مشوق های قانونی برای سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه، از جمله مشوق های مالیاتی، ایجاد نظام عرضه و تقاضا در تمامی صنایع و ابزارهایی به روز جهت فعالیت در هر روندی از بازار هستند.

برخلاف سال گذشته که سالی سرشار از اتفاقات ناگهانی با ریسک های فراوان و قابلیت پیش‌بینی اندک بوده، انتظار می‌رود در سال پیش رو، از شدت ریسک های این‌چنینی کاسته شود؛ اما توصیه می‌شود چینش مناسبی از طبقات دارایی با ریسک های متفاوت در سبد سرمایه‌گذاری خود داشته باشید و در صورت آماده بودن برای متوازن سازی سریع طبقات و نوع دارایی های سبد سرمایه‌گذاری خود، مطمئنا بازدهی با آلفای مناسبی نسبت به شاخص بازارسرمایه کسب خواهید کرد.

بازار سرمایه و آوای ترامپیسم

در‌حالی‌که تنها چند روز تا آغاز رسمی دوره دوم ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ باقی مانده است، گمانه‌زنی‌ها درباره تاثیرات این رویداد بر بازارهای مالی جهان در حال افزایش است. در کشور ما نیز طی چند هفته اخیر، تاثیر حضور مستاجر جدید کاخ سفید بر فضای اقتصادی کشور و به‌ویژه بر بازار سرمایه داغ است. شاید یکی از علت‌های این گمانه‌زنی‌ها، ثبت سقف تاریخی بورس ایران در دوره نخست ریاست‌جمهوری ترامپ باشد و برخی از فعالان بازار سرمایه انتظار دارند بار دیگر این موضوع تکرار شود. اما بنا بر دلایلی که خواهیم گفت دوره دوم ترامپ چه از لحاظ مسائل حاکمیتی در ایالات متحده و چه وضعیت اقتصادی و سیاسی ایران بسیار متفاوت‌تر از دوره پیشین است.

شرایط فعلی اقتصادی در آمریکا و سیاست‌های انقباضی فدرال رزرو به جهت کنترل تورم و جلوگیری از کاهش نرخ بهره، در کوتاه‌مدت تاثیر جهانی ترامپیسم را به‌شدت کاهش خواهد داد و بر بسیاری از بازارهای مالی حتی بازار کریپتو فشار وارد خواهد کرد. بر اساس پیش‌بینی‌ها رشد GDP آمریکا در سال 2025 به 2.2درصد خواهد رسید. در نقطه مقابل، اروپا  با رکود دست و پنجه نرم خواهد کرد و عمده کشورهای اروپایی در این دوره رشد را بر تورم اولویت قرار خواهند داد. چین نیز به عنوان اولویت اصلی رقابتی ترامپ با چالش ثبات رشد اقتصادی مواجه خواهد شد و پیش‌بینی می‌شود رشد اقتصادی چین به دلیل وضع تعرفه‌های ترامپ تا 4درصد کاهش یابد.

تاثیر انتخاب ترامپ بر اقتصاد ایران با سناریوهای متفاوت کاهش تنش یا افزایش چالش بسیار متفاوت و البته مفصل است که در این وجیزه نمی‌گنجد. اما چنانچه بخواهیم در خصوص وضعیت بازار سرمایه در دوره جدید، فارغ از کاهش یا افزایش تنش ارزیابی داشته باشیم، باید بگوییم برخلاف دوره پیشین که دو محرک اصلی رشد بازار سرمایه، رشد نرخ دلار نیمایی و همزمان کاهش نرخ بهره بود، درحال‌حاضر از یک سو به دلیل وجود تورم شدید و از سوی دیگر رشد افسارگسیخته قیمت دلار، تنها محرک بازار برای رشد، تزریق نقدینگی خواهد بود که احتمالا با توجه به رویکرد دولت از محل وجوهی باشد که با عرضه دلار برای کنترل بازار کسب می‌شود. همچنین برخلاف دوره قبل، بازار موازی قدرتمندی در کشور به نام بازار رمزارزها رشد گرفته است که پس از اصلاح قیمتی بیش از 50درصدی در بسیاری از رمزارزها، انتظار رشد حبابی در دوره ترامپ را می‌‌کشد که این جذابیت باعث سرریز شدن بخش عمده‌ای از نقدینگی‌ها به سمت بازار کریپتوکارنسی شده است که چالشی جدی برای بازار سرمایه در ماه‌های آینده خواهد بود. توصیه‌ای که در این شرایط به سهامداران می‌توان داشت این است که با دید بلندمدت و به دور از احساسات نسبت به سرمایه‌گذاری و چیدن یک سبد سرمایه‌گذاری متشکل از سهام، صندوق‌های طلا و درآمد ثابت (با وزن بیشتر سهام و طلا) اقدام کنند.

در این دوره ابتدا صنایع بزرگ بورسی و به‌ویژه دلار محور رشد خواهند بود و به دنبال آن می‌توانیم شاهد سقف‌شکنی صنایع به اصطلاح ریالی نیز باشیم که به واسطه تورم شاهد رشد قیمتی خواهند بود.

بازاری متعادل با چاشنی استراحت

مراسم تحلیف ترامپ در ۲۰ ژانویه ۲۰۲۵ خواهد بود و او وارد کاخ‌سفید می‌شود. با گزینش ترامپ به عنوان یک جمهوری‌خواه، طبق تجربیات گذشته با وجود نگاه سختگیرانه او به ایران، شاهد واکنش مثبت بورس و بازار سهام تهران بوده‌ایم. تجربه سال‌های ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۰ یعنی حدود ۱۸آبان۹۵ تا ۱۳آبان۹۹ که در انتخاب مجدد ریاست‌جمهوری شکست خورد، نشان می‌دهد دلار تا محدوده ۷۰۰درصد و بازار سهام تهران هم بیش از ۱۴۰۰درصد رشد را تجربه کرد.

زمزمه آمدن ترامپ هم به نوعی محرک بازارهای مالی از جمله بورس تهران بوده است، اما از ۲۰ژانویه تا شروع سال ۱۴۰۴ اثرات واقعی این انتخاب بر اقتصاد ایران و بازار سرمایه آن محقق خواهد شد. هرچند وعده‌های انتخاباتی او متمرکز بر کاهش تنش‌ها و صحبت‌های اخیر او نشانه‌ای از حمایت ایران دربر داشت، اما طبق تجربیات گذشته با نشستن ترامپ در جایگاه ریاست‌جمهوری احتمال تشدید محدودیت صادرات، رشد نرخ ارز، کاهش فروش نفت، کاهش منابع ارزی ایران، موثر بر کسری بودجه و موثر بر تورم افزایش می‌یابد. اگر از طرف ترامپ نگاه تعامل‌گر با ایران اتفاق نیفتد، در میان‌مدت تا بلندمدت شاهد افزایش انتشار اوراق و افزایش نرخ بهره مجدد خواهیم بود که ضرر آن بر بورس وارد می‌شود، اما اگر نگاه تعامل‌گر با ایران داشته باشد، کنترل نرخ ارز، کنترل کسری بودجه، کاهش انتشار اوراق و کاهش نرخ بهره را به نفع بورس تهران شاهد خواهیم بود و بازار سرمایه و کلیت صنایع فعال در آن با محوریت صنایع خودرو، حمل‌ونقل، بانکی، گردشگری و... مثبت خواهند شد. همچنین با مشخص شدن کابینه ترامپ و سیاست‌های اقتصادی و نظامی او، کم‌کم اثر آن بر قیمت‌های جهانی، کامودیتی‌ها و نرخ بهره و به دنبال آن اثر آن بر صنایع کامودیتی‌محور مشخص خواهد شد. در کوتاه‌مدت تا میان‌مدت بازارسرمایه توانایی دارد تا اوایل سال آتی روند متعادل مثبت شاخص خود را همراه با چاشنی استراحت ادامه دهد و حتی با حضور ترامپ تحلیل‌های سیاسی، اقتصادی دقیق‌تر بعد از حضور ترامپ آپدیت خواهد شد.

توصیه بنده به سهامداران، چه با ترامپ و چه بدون ‌ترامپ، در هر شرایطی فقط و فقط مدیریت ریسک و سرمایه‌گذاری است.

ادامه‌دار بودن روند صعودی معاملات بورس

اگر عوامل موثر بر روند آتی بازار سرمایه را به دو دسته تقسیم کنیم، می‌توانیم به عوامل درون‌زا و برون‌زا اشاره کنیم. عوامل درون‌زا آن دسته از متغیرها و المان‌هایی خواهند بود که از سمت سیاستگذار به بازار سرمایه تزریق می‌شوند و می‌توان انتظار داشت مسیر همواری را برای تسهیل در بخش شفاف اقتصاد و سرمایه‌گذاری ایجاد کنند. اما به نظر می‌رسد در این دوره بخش مبهم ماجرا عوامل برون‌زا هستند. پیچیدگی‌هایی نظیر رکود شدید اقتصاد چین، روی کار آمدن دولت جدید ترامپ و تحولات منطقه‌ای در خاورمیانه و سایر نقاط جهان از جمله فاکتورهایی هستند که با وجود آنها نمی‌توان به پیش‌بینی واحد و منسجمی دست یافت. از این‌رو انتظار می‌رود در این دوره شاهد نوسانات شدید در تمام بازارها باشیم که آثار آن می‌تواند به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم به کشورمان نیز سرایت کند. از این‌رو انتظار می‌رود عمده تحولات و نوسانات در این دوره از بخش برون‌زا به اقتصاد داخلی تحمیل شود. از این‌رو در اختیار داشتن سبدی متوازن، منعطف و نقدپذیر در بازارهای مختلف می‌تواند یکی از استراتژی‌های مهم در این دوره باشد.

در خصوص بازارسرمایه از بعد عوامل درون‌زا انتظار می‌رود روند شکل‌گرفته، فارغ از نوسانات کوتاه‌مدت مثبت باشد، اما از بعد تحولات بیرونی و برون‌زا می‌تواند به‌شدت بازار را با نوسانات غیرمنتظره همراه سازد.

در بعد کلان با وجود ناتراز‌ی‌ها و ریسک‌های منطقه‌ای و عوامل تهدید‌کننده‌ای نظیر تشدید فشارهای سیاسی، اقتصادی با رویکرد دولت جدید آمریکا می‌توان همچنان انتظار داشت سطح انتظارات و چشم‌انداز تورمی در کشور را شاهد باشیم. از این‌رو بازارها از منظر شاخص‌های قیمتی متورم خواهند شد. از سوی دیگر دولت چهاردهم نشان داد که برنامه توسعه بازارهای شفاف نظیر بازارسرمایه و تقویت بخش مولد اقتصاد را دستور کار قرارداده است تا از فشار مازاد انتقال جریان نقدینگی به بخش‌های غیر‌شفاف و سوداگرایانه جلوگیری کند که این مهم می‌تواند بازارسرمایه را نسبت به سایر بازارها برخلاف سال‌های اخیر رقابت‌پذیر سازد.