آماری عجیب از سهم کانون سکونت فقرای مسکن از وام تسهیلات/آنها رسما تحریم داخلی شده اند !

ویژگی مشترک طرح های مسکن مهر و طرح مسکن ملی را باید در پر سروصدا بودن این پروژه ها و همچنین تمرکز بر ساخت خانه در زمین های حاشیه شهرها (زمین های 99ساله) جست‌وجو کرد.

کد خبر: ۲۲۱۲۲۷

سه‌شنبه - ۱۱ دی ۱۴۰۳

کانون سکونت فقرای مسکن در شهرها، «تحریم داخلی» شده است. مطابق داده‌های رسمی مربوط به تعداد وام‌های تولید مسکن حمایتی که طی سه سال گذشته از شبکه بانکی به دو طرح «مسکن دولتی»و «نوسازی بافت‌فرسوده» و همچنین به «سازنده‌های معمولی بازار» پرداخت شده است، سهم نقاط فرسوده شهرها (کانون فقرا) زیر یک‌درصد بوده است.

عمده تسهیلات و منابع مالی دولت ها طی سال‌های گذشته به ساخت مسکن حمایتی در زمین های 99 ساله یعنی حاشیه شهرها سوق داده شده؛ این درحالی است که تامین و آماده سازی زمین در این مناطق به شدت هزینه بر بوده است. مطابق اصل 31 قانون اساسی داشتن مسکن متناسب با نیاز، حق هر فرد و خانواده ایرانی است‌. وجود این اصل در قانون اساسی کشور باعث شده تا دولت های مختلف طی 4 دهه اخیر طرح های متعددی را برای افزایش دسترسی آحاد جامعه به مسکن مناسب اجرایی کنند؛ در عین حال در برنامه های توسعه ای کشور نیز به تامین خانه برای گروه های مختلف و به خصوص اقشار کم درآمد تاکید شده است. به‌رغم اجرای طرح های متعدد در زمینه حمایت از خانه دار شدن آحاد افراد جامعه، اما نتیجه مطلوب حاصل نشده و با گذشت زمان، فاصله زمانی افراد برای دسترسی به خانه سال به سال زیاد می‌شود. در این شرایط بخش قابل‌توجهی از عموم مردم جامعه با فقر مسکن مواجه هستند؛ بخشی از این اقشار در زمره محرومان نیز قرار دارند.

بررسی ها حاکی از آن است که بخش قابل‌توجهی از اقشار ضعیف جامعه به لحاظ درآمدی و فقرای مسکن در بافت فرسوده ساکن هستند؛ هزینه پایین تر سکونت در بافت فرسوده باعث شده تا اقشار با درآمدهای پایین در این مناطق به شکل متمرکز ساکن شوند؛ در چنین شرایطی عدم توجه کافی مسوولان به بافت فرسوده باعث شده تا بخشی از این مناطق با آسیب های اجتماعی مواجه باشند. این در حالی است که بافت فرسوده از پتانسیل بالایی برای نوسازی و تبدیل شدن به سکونتگاه های مناسب برای زندگی اقشار مختلف جامعه برخوردار است. برآوردها حکایت از آن دارد که حدود 25‌درصد جمعیت کشور در بافت فرسوده ساکن هستند؛ در عین حال 50‌درصد از مستاجران کشور نیز در این مناطق سکونت دارند.

بافت جمعیتی ساکن در مناطق فرسوده و محل قرارگیری این مناطق در داخل شهرها باعث شده تا کارشناسان امر طی سالیان متمادی به ظرفیت این مناطق برای نوسازی و ساخت مسکن حمایتی تاکید داشته باشند. در شرایطی که نوسازی بافت فرسوده در کل سطح کشور ضرورتی غیرقابل اجتناب است؛ نوسازی این بافت در کلان شهرها با حمایت های دولتی فرصتی مناسب برای تامین مسکن حمایتی برای دولت با کمترین هزینه به شمار می‌رود.

در عین حال وضعیت بافت فرسوده به نحوی است که ساکنان این مناطق در صورت بروز یک بحران طبیعی نظیر سیل و زلزله به شدت با خطر جانی و مالی مواجه می شوند. در چنین شرایطی نوسازی این بافت ضرورتی غیرقابل اجتناب است. اما بخش قابل‌توجهی از ساکنان و مالکین خانه در این مناطق از استطاعت مالی کافی برای نوسازی خانه های خود برخوردار نیستند و تنها با دریافت حمایت دولتی نظیر تسهیلات مالی از پس این هزینه برمی آیند. در این شرایط کارشناسان بارها بر اجرای طرح های مسکن حمایتی با نظارت در بافت فرسوده تاکید داشته اند.

کاهش هزینه مسکن حمایتی با بهره گیری از بافت فرسوده

دولت های مختلف طی سالیان متمادی بر ساخت خانه برای اقشار کم‌درآمد تاکید داشته اند؛ بارزترین نمونه حمایت دولت در تامین مسکن محرومان، مربوط به ساخت مسکن ملی در دولت نهم و دهم می‌شود. دولت سیزدهم نیز برای کاهش چالش عدم دسترسی بخشی از اقشار ضعیف جامعه به مسکن، طرح مسکن ملی را مطرح و تعریف کرد و قرار بود که سالانه یک میلیون خانه در این طرح ساخته شود. حدود 6میلیون تقاضا برای نهضت ملی مسکن به ثبت رسید که با توجه به پایش های انجام شده یک میلیون و 800‌هزار نفر مشمول نهایی این طرح شدند و امکان ثبت‌نام قطعی را پیدا کردند.

مطابق نامه نگاری های انجام شده حدود یک میلیون نفر (959‌هزار و 723 واحد مسکونی) از متقاضیان مشمول طرح مسکن ملی واریز اولیه وجه خود را انجام داده و درواقع توانستند ثبت‌نام اولیه خود را قطعی کنند.

به این ترتیب کار ساخت این واحدها کلید خورد. از این تعداد واحد مسکونی، تنها 399‌هزار و 376واحد مسکونی «روی زمین 99ساله» احداث شده است. این در حالی است که دولت سیزدهم وعده ساخت سالانه یک میلیون مسکن دولتی (ساخت مسکن روی زمین 99 ساله) را داده بود.

درحالی که در طرح های مذکور هزینه هنگفتی برای تامین زمین و آماده سازی آن صرف شد که دولت های مذکور این امکان را داشتند تا با تمرکز در بافت فرسوده کار ساخت مسکن حمایتی را با هزینه کمتر اجرا کنند. ساخت مسکن حمایتی در بافت فرسوده نسبت به ساخت مسکن در زمین های حاشیه شهرها هزینه کمتری برای دولت به همراه دارد. بافت فرسوده به دلیل برخورداری از خدمات شهری نظیر آب، برق، گاز، خیابان و... هزینه آماده سازی کمتری نسبت به زمین های حاشیه شهرها دارد؛ بنابراین اگر دولت ها برای اجرای طرح های مسکن حمایتی به سراغ این مناطق می رفتند از هزینه‌های تولید خود می کاستند.

حل چالش کمبود مسکن کلان شهرها

38درصد کل بافت فرسوده کشور در 7 استان که مراکز آنها در زمره کلان شهرهای کشور قرار دارد؛ واقع شده است. درصورتی که دولت با اجرای حمایت های کافی از نوسازی ارزان در این مناطق، خانه سازی در بافت فرسوده را افزایش دهد، بخش قابل‌توجهی از بحران مسکن کشور حل می‌شود.

میانگین قیمت مسکن در بافت فرسوده تهران برابر 50 میلیون تومان و متوسط قیمت مسکن در کل تهران برابر 88 میلیون تومان است؛ بنابراین متوسط قیمت هر مترمربع خانه در بافت فرسوده شهر تهران حدود 76‌درصد کمتر از میانگین قیمت در کل سطح کشور است. این فاصله چشمگیر‌قیمتی در سایر کلان شهرها و شهرهای کشور وجود دارد.

در چنین شرایطی تمرکز بر ساخت خانه با حمایت دولتی در بافت فرسوده می‌تواند بخشی از چالش اقشار ضعیف و کم‌درآمد برای دسترسی به مسکن در استطاعت را مرتفع کند.

درحالی که بافت فرسوده از ویژگی های لازم و کافی برای ساخت مسکن ملی در استطاعت برخوردار است؛ اما در طول دولت سیزدهم تنها 2‌هزار و 412 واحد مسکونی ساخته شده در بافت های فرسوده سراسر کشور، با بهره مندی از تسهیلات تولید مسکن حمایتی (وام کم‌بهره) ساخته شد. البته مدیران دولت قبل مدعی ساخت 200‌هزار واحد مسکونی در بافت فرسوده در طول فعالیت دولت سیزدهم بودند؛ اما این خانه ها با تسهیلات معمولی (وام با بازپرداخت 23درصد) و تامین منابع مالی از سوی اشخاص ساخته شد و در زمره طرح های با حمایت دولتی قرار ندارد.

در حالی طی فعالیت دولت سیزدهم تنها 2‌هزار و 412 واحد از تسهیلات مالی دولت برخوردار شدند که در این زمان 959‌هزار واحد از تسهیلات حمایتی دولتی برخوردار شدند و بنابراین سهم بافت فرسوده (مسکن حمایتی واقعی) از تسهیلات حمایتی دولت تنها 0.2‌درصد بود.