سایه تردید در بازار سرمایه

طی روزهای اخیر حرکت های زیگزاگی قیمت در بازارهای دارایی توجه بسیاری از فعالان اقتصادی را به خود جلب کرده است. در یک‌هفته گذشته بورس روند متلاطمی را ثبت کرد که این وضعیت سبب شد فعالان بورس تهران با تردید بیشتری در معاملات سهام مشارکت کنند.

کد خبر: ۲۱۵۷۲۹

يکشنبه - ۱۵ مهر ۱۴۰۳

بررسی معاملات از دریچه آمارها به‌وضوح نشان می‌دهد که تشدید تب تنش ها در منطقه و تبادل آتش بین اسرائیل و لبنان باعث شده است تا بازارهای دارایی وارد فاز غیر‌قابل پیش‌بینی شوند. اگرچه ایران سه شنبه‌شب در پاسخ به تجاوزات اخیر اسرائیل، عملیات موشکی گسترده ای را علیه این رژیم انجام داد، اما با توجه به اینکه منطقه در شرایط حساسی به سر می برد، تا حدودی طبیعی است که سرمایه‌گذاران از رفتار منطقی فاصله بگیرند. با این حال آنچه در بازار سهام طی ۶روز معاملاتی اخیر رخ داده، حاکی از حرکت معکوس این بازار در میان بازارهای موازی، به‌ویژه دلار و طلاست.

بورس از شنبه هفته قبل و در بحبوحه ریسک‌های سیاسی در حال کم کردن ارتفاع قیمتی است. شاخص کل طی این مدت در حدود ۲.۲۴‌درصد و شاخص هموزن بیش از یک‌درصد نزول را ثبت کردند که به‌خوبی می توان ردپای یورش التهاب به معاملات سهام و سپس «اوج‌گیری هیجان فروش» را شناسایی کرد. نمای آماری این هیجان را می توان در خروج مستمر پول حقیقی از گردونه دادوستدهای سهامی ملاحظه کرد. از شنبه گذشته بازار خروج پول را به نظاره نشسته است.

در این بازه زمانی ۳‌هزار و ۳۹۵میلیارد تومان پول از مسیر حقیقی به حقوقی خارج شده است که از آرایش ناهمگون بورس در میان بازارهای رقیب خبر می‌دهد. هفته سوم مهرماه نیز در حالی روز گذشته آغاز شد که فضای کلی معاملات در بورس تهران پس از طی یک‌دوره نزول شتابان به‌سرعت به سمت کف کانال ۲میلیون و ۱۰۰‌هزار واحدی حرکت کرد. این تغییر فاز اولا به علت عبور اسرائیل از خطوط قرمز جمهوری اسلامی اتفاق افتاد که براساس اظهارات تحلیلگران اقتصادی به هیجان فروش در بازار سهام منجر شد. درگام بعدی رفتار منفعل سازمان بورس نسبت به ریزش های اخیر شاخص های سهامی و اصرار بر اعمال محدودیت دامنه نوسان یک‌درصدی، تردید بی محابای سهامداران را به دنبال داشته است.

دو پرده از ریزش ۶روزه

به اعتقاد برخی از کارشناسان بازار سرمایه، گره خوردن «بورس به هیجان ادامه‌دار» باعث روند نزولی بورس و ابهامات بی‌شمار در مورد روند آتی این بازار شده است. همان‌طور که در روزهای اخیر ملاحظه کردیم، روندی که بازارها در پیش گرفته اند، سبب تضعیف قیمت سهام و شکل گیری حباب قیمتی دربرخی بازارها شده و به این ترتیب، رخت‌بربستن جذابیت خرید سهام عقب نشینی خریداران سهام را رقم زده است. از سوی دیگر، نزدیک شدن به آبان ماه و موعد انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا در ۵نوامبر (۱۵ آبان) موجی از ابهام را نزد فعالان بورسی دامن زده، با توجه به اینکه سیگنال مثبتی پیرامون اخبار حمایتی از بورس نیز مخابره نمی‌شود، می‌توان به‌وضوح دریافت که فضا برای ورود به بازار سهام مساعد تلقی نمی‌شود.

به‌ویژه اینکه برخی از کارشناسان بورسی نیز بر این باورند که حتی با وجود فضای متلاطم حاکم بر بازار سهام، سیاستگذار بورسی می توانست ابتکار عمل را به دست بگیرد و ورق بورس را برگرداند تا تاثیر ریسک‌های سیاسی جدید بر بازار سهام ملایم تر شود. به این ترتیب، به جای افت ۲.۲۴درصدی نماگر اصلی بازار در ۶روز و ثبت بیشترین خروج پول هفتگی از خرداد ۱۴۰۲ ارقام بهتری می توانست رد و بدل شود تا زمینه بازگشت منطق به فضای معاملات فراهم شود. از این رو با توجه به اینکه شاخص کل به کف کانال ۲.۱میلیون واحدی نزدیک شده است، انتظار می‌رود با ادامه روند جاری افت مهرماه به‌سختی جبران شود. براساس آنچه آمارها می‌گویند، تداوم خروج پول در روزهای آینده می‌تواند بازار سهام را با مخاطرات جدی مواجه کند. در جریان دادوستدهای روز شنبه نیز مبلغی به میزان ۲۰۳میلیارد تومان از گردونه معاملات خارج شد تا خروج پول به هفتمین روز معاملاتی برسد. یکی از اتفاقات منفی طی معاملات شنبه، کاهش ۵۵درصدی ارزش معاملات خرد و تقلیل این سنجه آماری به سطح «یک‌هزار میلیارد تومانی» بود که می‌تواند از وضعیت قرمز در این بازار حکایت کند.

این شرایط در حالی است که معاملات بازار سهام با محدودیت دامنه نوسان یک‌درصدی انجام می‌شود. برخی از فعالان بازار سرمایه در گفت وگویی این اقدام را در کوتاه‌مدت درست تلقی کردند. اما مهم‌ترین سوالی که برای بسیاری از سرمایه‌گذاران مطرح می‌شود، این است که چه اقداماتی باید در کنار محدودیت دامنه نوسان اتخاذ شود تا نقدشوندگی بازار سرمایه تحت الشعاع قرار نگیرد. در همین رابطه احمد اشتیاقی، کارشناس بازار سرمایه،ضمن اشاره به تداوم روند نزولی بورس به دو موضوع مهم پرداخت. به گفته این کارشناس، اکنون بازار سهام علاوه بر ریسک های داخلی با ریسک های بیرونی نیز مواجه است. این امر وضعیت معاملات بورس را تحت‌تاثیر منفی قرار می‌دهد. اگرچه دامنه نوسان یک‌درصدی در کوتاه‌مدت می‌توانست از التهابات حاکم بر فضای معاملات بکاهد، اما پافشاری سیاستگذار بر این استراتژی در حالی که نقدینگی کافی نیز برای خرید وجود ندارد برای بازار مشکل‌ساز شده است.

به نظر می‌رسد در صورتی که «دامنه نوسان یک درصدی» تنها سه‌روز اعمال می‌شد و در ادامه، تدابیر دیگری جای این محدودیت را پر می‌کرد، شرایطی کاملا متفاوت از شرایط کنونی را شاهد بودیم. تجدید منابع از سوی سیاستگذار بورسی یکی از موضوعاتی است که می‌توانست منجر به بهبود روند متزلزل سهام شود. با توجه به اینکه بورس کماکان، عاری از حباب قیمتی است و در ارزنده ترین حالت ممکن به سر می برد، ورود پول جدید توجیه‌پذیر بود، به طوری که طی آن فروشنده ها از عرضه نیز انصراف می‌دادند. اگر بعد از سه‌روز دامنه نوسان به محدوده ۳‌درصد بازمی گشت، طبیعتا پرونده عقب نشینی بورس از صعود نیز به‌سرعت بسته می شد. اما در عمل این اتفاق رخ نداد و سیاستگذار، بازار را به امان خدا سپرده است. همین امر سیگنال منفی به سهامداران مخابره می‌کند و نمی‌گذارد بازار به روند تعادلی بازگردد.

اکنون شاهد اصلاح قیمت سهام هستیم. وضعیت نیمی از سهام بازار به این گونه است که طی ۶روز معاملاتی اخیر نسبت به قیمت پایانی روز قبل از وقوع درگیری های منطقه ای، در حدود ۲‌درصد بازدهی منفی را ثبت کردند، اما بورس روز گذشته نیز عملکردی به مراتب بدتر از روزهای قبل نشان داد.

او با بیان اینکه در شرایط کنونی، متهم اصلی نزول پی درپی بورس، سیاستگذار است نه سهامدار، توضیح داد: بررسی وضعیت بازار در روز شنبه نیز معاملات کم رمقی را نشان می‌دهد که در نهایت به کاهش شاخص کل منجر شد. در هفته ای که گذشت دو اتفاق منفی برای اهالی بازار سهام رخ داد. نخست آنکه اظهارات رئیس کل بانک‌مرکزی در راستای توجیه‌ناپذیری رشد دلار نیما همسو با کنترل تورم، پالس منفی به سهامداران مخابره کرد. برگردیم به اظهارات حمایتی وزیر اقتصاد و رئیس کل بانک مرکزی در راستای حمایت از بازار سهام در اواخر شهریورماه؛ اظهاراتی که موجب دلگرمی سرمایه‌گذاران و منجر به بهبود وضعی بورس شد. اما تغییر ریل سیاستگذار بورسی در روزهای گذشته نسبت به عدم‌رشد  قیمت دلار نیما آن‌هم در شرایطی که دلار آزاد، مسیر افزایشی را در پیش گرفته نشان دهنده آن است که سیاستگذار اقتصادی مجددا بازار سهام را از برنامه های حمایتی خود خارج کرده است.

در حال حاضر نرخ بهره موثر اوراق به طور میانگین به بیش از ۳۰‌درصد رسیده. بنابراین طبیعی است که پول وارد بازار سهام نشود. افزون برآن طی هفته ای که گذشت هیچ خبر مثبتی از سوی سیاستگذار مخابره نشد تا انتظارات در این بازار را برآورده کند و به تلطیف فضای معاملاتی سهام منجر شود. برخی اخبار از جمله کاهش نرخ سود، افزایش نرخ دلار نیما، عرضه خودرویی ها در بورس‌کالا و بازگشت دامنه نوسان به ۳درصد به‌سرعت می‌تواند وضعیت بورس را تغییر دهد. اما به نظر می‌رسد سیاستگذار باعث فرصت‌سوزی در بازگشت بورس به مدار تعادل شد.

فرصت‌سوزی در بورس

اشتیاقی در ادامه گفت: با وجود دامنه نوسان یک‌درصدی سودی نصیب فروشنده نمی‌شود و خریدار نیز عایدی به دست نمی آورد. از این‌رو هزینه معاملاتی ۱.۳درصدی، سهامدار  را عملا در منگنه معاملاتی قرار می‌دهد. بنابراین در چنین فضایی دست برتر با فروشنده است. حال اگر روند کنونی تداوم یابد و خبر مثبتی (سیاسی و اقتصادی) نیز بازار را فرا نگیرد، سطوح کنونی نیز از دست خواهد رفت.

او معتقد است که قرار گرفتن شاخص کل در کف کانال ۲.۱میلیون واحد و قفل صف فروش در راستای دامنه نوسان یک‌درصدی بازار را به روشنی تحلیل‌گریز کرده است. اما نکته‌ای که به نظر می‌رسد مهم است، آن است که اگر پولی وارد بازار نشود با عنایت به شرایط نسبتا مطلوب صندوق‌های با درآمد ثابت، از دست رفتن کانال مذکور دور از انتظار نخواهد بود؛ مگر اینکه بازار با یک اتفاق مهم درگیر شود. جهش قابل‌توجه نرخ دلار نیما همان اتفاقی است که افسار ریزش بورس را می کشد.

بدون شک اخبار بنیادی در جدال با ریسک های مطرح‌شده برنده بازی خواهند بود. چنانچه گفته شد بازار سهام توسط اخبار منفی به اسارت درآمده است و روند هفتگی قیمت‌ها در بورس از تشدید تلاطم سهام و حکمفرمایی بی‌ثباتی در بازار مذکور حکایت دارد.

قرار گرفتن سهامداران در شرایط کنونی در صف فروش با توجه به استراتژی سیاستگذار بورسی، واکنشی صحیح محسوب می‌شود. در ادامه، بروز شوک های جدید بیرونی و همچنین سیل اخبار منفی از فضای سیاسی نقش پررنگی در ایجاد نگرانی در بین سهامداران و شدت بخشیدن به تسریع خروج پول و افت قیمت‌ها ایفا خواهد کرد.